PERDI (Perder)

Nevole seniĝi je posedaĵo, kaj pli precize: /Quedarse involuntariamente sin una posesión, y más precisamente: 1. Akcidente ĉesi posedi havaĵon: /Dejar de tener una posesión por accidente: • Mi perdis mian ŝlosilon. /Perdí mi llave. • Perdinta la kapon pri haroj ne ploras. /Habiendo perdido la cabeza, no llora por los cabellos. • Kiel akirite, tiel perdite. /Como se adquiere, así se pierde. • Kiu multe profitas, ankaŭ perdon ne evitas. /Quien mucho profita, tampoco la pérdida evita. • Li disperdis sian havon per diboĉa vivado. /Él disipó su haber por una vida disoluta. • Kiu fremdan avidas, propran forperdas. /Quien lo extranjero codicia, lo propio pierde lejos. 2. Akcidente ĉesi posedi ian bonon, avantaĝon: /Dejar accidentalmente de poseer un bien, una ventaja: • Kiu akceptas donacon, perdas la pacon. /Quien acepta un obsequio, pierde la paz. • Perdiĝas per pruntedono amiko kaj mono. /Se pierde mediante un préstamo amigo y dinero. 3. Ne gajni ion, kion oni povus ekposedi: /No ganar algo que se podría haber poseído: • Vi ne multon perdis per via foresto - la aranĝo tute ne estis interesa. /No perdiste mucho con tu ausencia – el arreglo no era en absoluto interesante. • Prokrastita ne estas perdita. /Lo postergado no está perdido. 4. Vante uzi: /Usar vanidosamente: • Mi nur perdis la tempon atendante ilin. /Sólo perdí el tiempo esperándolos. • Imiti grandsinjoron, perdi baldaŭ la oron.Vi perdigas mian tempon per viaj stultaj paroloj! /Imitar a un gran señor, perder pronto el oro. ¡Me haces perder el tiempo con tus tontas palabras! 5. Ellasi akcidente; ne plu teni, vidi, senti iun, ion malaperanta: /Dejar salir accidentalmente; no tener, no ver, no sentir más a alguien o algo desaparecido: • Pli bone estas reiri, ol perdi la vojon. / Mejor es volver que perder el camino. • Post perdiĝo en la arbaro mi ne plu iras sola en la arbaron. /Después de mi pérdida en el bosque, no iré más solo al bosque.

PERPLEKSA (Perplejo)

Ŝanceliĝa pro senkonsileco, hezitanta inter pluraj kontrŭxaj decidoj: /Que se tambalea por desamparo, dudando entre varias decisiones contrarias: • Ŝi ŝajnas perpleksa kaj ne scias, kion fari. /Ella parece perpleja y no sabe qué hacer. • Anglaj vortoj skribiĝas kaj elparoliĝas malsame - tio al multaj kaŭzas perplekson. /Las palabras inglesas se escriben y se pronuncian de manera diferente – eso a muchos causa perplejidad. • Lia demando pri mia persona vivo min perpleksigis. /Su pregunta sobre mi vida personal me dejó perplejo. • Mi sukcesis venki mian perpleksecon. /Tuve éxito en vencer mi perplejidad.

PERSPEKTIVO (Perspectiva)

1. Prezento de objektoj laŭ la diverseco de aspektoj, kaŭzita de ilia malproksimeco kaj pozicio: /Presentación de objetos, según la diversidad de aspectos causada por su lejanía y posición: • La mezepokaj pentristoj ne sciis la perspektivon. /Los pintores de la edad media no conocían la perspectiva: • La aleo estis desegnita perspektive. /La avenida fue dibujada con perspectiva. 2. Aspekto, kiun prezentas, rilate al la punkto, de kiu oni rigardas, objektoj vidataj en la malproksimo: /Aspecto que presentan los objetos vistos en la lejanía, en relación al punto desde el que se observan. • De tiu monto oni ĝuas belegan perspektivon. /Desde ese monte se disfruta una bellísima perspectiva. 3. Aspekto, sub kiu oni prezentas al si pli aŭ malpli malproksiman okazon: /Aspecto bajo el cual se presenta un suceso más o menos lejano: • Kion vi pensas pri perspektivoj de la Esperanto-movado? /¿Qué piensas de las perspectivas del movimiento a favor del Es-peranto? • Ŝia laboro estas senperspektiva. /El trabajo de ella no tiene perspectiva. • Estis tute senperspektive. /Era totalmente sin perspectiva.

PESI (Pesar)

1. Mezuri la pezon de objekto: /Medir el peso de un objeto:

• Pesu ĉi tiujn oranĝojn, mi petas. /Pese estas naranjas, por favor.
• Se nun estus pesita mia ĉagreno, ĝi estus pli peza ol la sablo ĉe la maroj /Si ahora se pesara mi enojo, pesaría más que la arena de los mares.
• Ŝi staris sur la pesilo kaj ridetis - ŝia pezo malgrandiĝis. /Ella se paró sobre la balanza y sonrió – su peso había aumentado.
• La suno proksimiĝas al la stelaro de Pesilo. /El sol se aproxima a la constelación de Libra.
• La vendisto faris falsan peson. /El vendedor dio un peso falso.
• Pripesu al mi unu kilogramon de terpomoj, mi petas. /Pese un kilógramo de papas para mí, por favor.
• Bebojn oni pesas per bebopesilo kaj leterojn - per leterpesilo. /Los bebés se pesan en una balanza para bebés y las cartas en una balanza para cartas.
• Por ekscii la pezon de la juveloj, metu ilin sur pesileto. /Para saber el peso de las joyas, póngalas sobre una pequeña pesa.
• La astronomia etero estis opiniata nepesebla. /El éter astronómico se consideraba impesable.

2. Esplori la relativan valoron aŭ gravecon de io, taksi, ekzameni: /Explorar el valor relativo o la importancia de algo, evaluar, examinar:

• Li ĉiam longe pripensadas kaj pesadas ĉiun sian vorton. /Él siempre medita y pesa largamente cada una de sus palabras.
• Ĉiam okazas pesado de motivoj por kaj kontraŭ. /Siempre ocurre una pesada de motivos a favor y en contra.
• La pesiltaso de Temisa foje leviĝas, foje malleviĝas. /La balanza de platillos de Temis a veces se eleva, a veces desciende.

PETOLI (Retozar, juguetear, loquear)

1. Uzi sian troon da energio en sencelaj viglaj ludaj movoj: /Usar su exceso de energía en movimientos sin objetivo, vivaces,  lúdicos:

• La hundeto petolis ĉirkaŭ miaj kruroj. /El perrito jugueteaba alrededor de mis piernas.
• Karulo mia, ne petolu! /¡Querido mío, no retoces!
• Ŝiaj belaj petolaj (petolantaj) haroj brilis en la lumo de la luno. /Sus hermosos cabellos juguetones brillaban a la luz de la luna.
• Via infano estas tre petolema, sed mi ne ŝatas tian petolemon. /Su niño es muy retozón, pero a mí no me gusta esa clase de jugueteo.
• Vi devas esti bona infano, alie ankaŭ via infano estos petolulo. /Debes ser un buen niño, de otro modo tu hijo también será un juguetón.
• Li ŝatas petoladi kun virinoj. /A él le gusta retozar con mujeres.

2. Senkonsidere kaj infanece amuzi sin per gaje ŝercaj, plaĉe malicetaj agoj aŭ paroloj: /Divertirse desconsiderada e infantilmente mediante acciones o palabras alegremente burlescas, agradablemente maliciosas:

• Petolu, diboĉu, sed sorton ne riproĉu. /Loquea, sé disoluto, pero a la suerte no reproches.
• Vi transpetolos la grandan paŝon de via vivo, se vi estos tia nepripensema. /Te pasarás loqueando el gran paso de la vida, si serás así de irreflexivo.
• Lia mieno konstante ŝanĝiĝas: jen ĝi estas serioza, jen petola. /Su semblante cambia constantemente: ora está serio, ora está retozón.
• Pri siaj petoloj ŝi ĉiam kulpigis nur min. /Por sus bromas, ella siempre me culpaba sólo a mí.

PINTO (Punta, extremo, cima, vértice)

1. Akuta kaj pika ekstremo: / Extremo agudo que pincha:

• Mi pikis mian fingron per la pinto de kudrilo. / Me pinché el dedo  con la punta de la aguja de coser.
• La tranĉilo estas pinta. / La cuchilla es puntiaguda.
• Li pintigas la krajonon, ĉar ĝi estas senpinta. / Él está afilando el lápiz porque no tiene punta.

2. Maldika ekstremo de objekto, pli kaj pli mallarĝiĝanta al la supro: / Extremo delgado de un objeto, que se va estrechando más y más hacia la parte superior:

• La pinto de la monto estas blanka pro la neĝo. / La cima de la montaña está blanca por la nieve.
• La afero ne staras sur pinto de ponto. / El asunto no se levanta sobre el extremo del puente.
• La turoj pintas al la ĉielo. / Las torres apuntan al cielo.
• Unu el la simboloj de Esperanto estas kvinpinta verda stelo. / Uno de los símbolos de Esperanto es una estrella verde con cinco puntas.
• La panpinton lasu al mi! / Déjame la punta del pan.

3. Ekstremo de korpoparto: / Extremo de una parte del cuerpo:

• Mi havas tiun vorton sur la pinto de la lango. / Tengo esa palabra en la punta de la lengua.
• Li vidas nur ĝis la pinto de sia nazo. / Él ve hasta la punta de su nariz.
• Ŝi dancis piedpinte. /Ella danzaba en la punta del pie.

PLADO (Fuente, plato grande)

1. Malprofunda, granda speco de telero, sur kiu oni aranĝas kaj disportas manĝaĵojn, disdonotajn al ĉiu kunmanĝanto: /Una especie de plato bajo, grande, en el que se arreglan y reparten alimentos obsequiados a cada comensal:

• Sur la tabloj estis pladoj kun diversaj manĝaĵoj: viando, fiŝo, fromaĝo, legomoj kaj tiel plu. /En las mesas habían fuentes con diversos alimentos: carne, pescado, queso, legumbres, etc.
• Metu la tasojn sur la pladetojn, mi petas. /Pone las tasas en las fuentecitas, por favor.

2. La manĝaĵo, entenata en tiu vazo: /La comida, contenida en ese recipiente:

• Ŝi kapablas kuiri bongustajn pladojn. /Ella es capaz de cocinar sabrosos platos:
• Brava batalanto kontraŭ plado bolanta. /Un bravo combatiente contra un plato hirviendo.
• Ni manĝis salaton antaŭplade. /Nos servimos una ensalada antes del plato.

3. Ĉiu el la diversaj manĝaĵoj, kiuj konsistigas menuon: /Cada una de las diversas comidas de que consta el menú:

• Kiun pladon vi konsilus al mi? /¿Qué plato me aconsejaría usted?

PLANO (Plano)

1. Desegno, prezentanta konstruon, urbon aŭ regionon kaj montranta la situacion, la proporciojn kaj la rilatojn de la diversaj partoj: /Dibujo que presenta una construcción, ciudad o región, y que muestra la situación, la proporción y las relaciones de las diversas partes:

• Antaŭ la kongreso ni ricevis gvidlibron kun planoj de la urbo. /Antes del congreso, recibimos un libro guía con planos de la ciudad.
• Ni jam havas konstruplanon de la nova konstruaĵo. /Ya tenemos los planos de la nueva construcción.

2. Antaŭe pripensita kaj ordigita aranĝo de efektivigota verko aŭ entrepreno: /Arreglo previamente meditado y ordenado de una obra o empresa que habrá de efectuarse:

• Ĉu vi jam havas planon por la somero? /¿Ya tienes un plan para el verano?
• Mi planas vojaĝi al Eŭropo. /Planeo viajar a Europa.
• Laŭplane devas veni cent homoj. /Conforme a los planes, deben venir cien personas.
• Senplana aktiveco estas nur vana moviĝemo. /Una actividad sin un plan es sólo un movimiento vano.
• Mi promenis senplane. /Paseé sin plan.

3. Rilata malproksimeco, en kiu troviĝas vidaĵoj, aŭ en kiu estas perspektive metataj prezentaĵoj en desegno aŭ pentraĵo: /Cercanía relativa, en la que se encuentran vivencias, o en que se han metido presentaciones con perspectiva en dibujo o pintura:

• Sur la antaŭa plano de la desegno staris la bukedo de rozoj. /Sobre el plano anterior del dibujo estaba el ramo de rosas.
• Ni devas meti niajn personajn dezirojn sur la lastan planon. /Debemos poner nuestros deseos personales en el último plano.

4. Ĉiu parto de filmo, kiu estis fotita sen lokŝanĝo de la kamerao, kaj povas daŭri de unu sekundo ĝis pluraj minutoj: /Cada parte de una película, que se fotografió sin cambiar de lugar la cámara, y puede durar de un segundo hasta varios minutos:

• Ili ofte estas montrataj en la unua plano. /A menudo ellos se muestran en el primer plano.

PLATA (Llano, achatado)

1. Prezentanta malgrandan dikecon kompare kun la du aliaj dimensioj: /Que presenta un pequeño grosor en comparación con las otras dos dimensiones:

• Tiu planto havas verdajn, maldikajn kaj platajn foliojn. /Esa planta tiene hojas verdes, delgadas y achatadas.
• Bonvolu doni al mi tiun ĉokoladan platon. /Por favor, dame esa barra de chocolate.
• La knabo platigis sian nazon sur la fenestra vitro. /El muchacho se aplastó la nariz en el vidrio de la ventana.
• La ciferplato de mia brakhorloĝo brilas en la mallumo. /La esfera de mi reloj de pulsera brilla en la oscuridad.

2. Prezentanta malmultajn aŭ neniomajn reliefaĵojn: /Que presenta pocos o ningún relieve:

• Nia lando estas sufiĉe plata. /Nuestro país es suficientemente llano.
• Mi prizorgas la florojn, kiuj estas en la interetaĝa plataĵo de la ŝtuparo. /Yo cuido las flores, que están en el plano del entrepiso de la escalera.
• Li havas truon en la manplato. /Él tiene un agujero en la palma de la mano.

PLORI (Llorar)

Montri sian doloron per larmoj kaj ĝemetoj: /Mostrar su dolor por medio de lágrimas y gemidos:

• Kio okazis, ke vi ploras? /¿Qué sucedió, que estás llorando?
• Ofte kantas la buŝo, kiam ploras la koro. /A menudo canta la boca, cuando el corazón llora.
• Rido matene - ploro vespere. /Risa en la mañana – llanto por la tarde.
• Ne atentu lian ploradon. /No atiendas su llanto.
• Ploranton ni evitas, ridanton ni imitas. /Evitamos a uno que llora, imitamos a uno que ríe.
• Ŝi ploregis pri la morto de sia infano. /Ella  lloraba muchísimo por la muerte de su niño.
• Ne estu tia plorema, vi jam estas aĝa! /¡No seas tan llorón, ya tienes edad!
• Mi iras al la bebo, ĉar ĝi ekploris. /Voy a ver al bebé, porque empezó a llorar.
• Ĉiuj priploris la mortintan patron. /Todos lloraron al padre fallecido.

PLUGI (Arar)

1. Prilabori la teron, tranĉante ĝin per speciala ilo por prepari semadon kaj kulturon: / Trabajar la tierra, cortándola con una herramienta especial para preparar la siembra y el cultivo:

• La patro plugas la teron per du ĉevaloj kaj plugilo. / El padre ara la tierra con dos caballos y un arado.
• Malsaĝuloj kreskas mem, sen plugo kaj sem'. / Los insensatos crecen por sí mismos, sin arado ni semilla.
• Venis sezono de la plugado. / Llegó la estación del arado.
• La grundo ankoraŭ ne estas plugebla. / La tierra todavía no está lista para arar.

2. Fari longformajn truojn en io: / Hacer zanjas de forma alargada en algo:

• La boatoj plugas la supraĵon de la lago. / Los botes aran la superficie del lago.
• La ŝipo traplugis, tranĉis la maron. / El barco araba a través, cortando el mar.
• Vintre neĝplugiloj senneĝigas la vojojn. / En invierno los arados de nieve sacaban la nieve de los caminos.

PLUKI (Pellizcar, pizcar, pulsar)

1.Kapti inter la fingroj, kaj aparte, rikolti floron, frukton, ŝirante ĝin tiamaniere de la branĉo: /Capturar entre los dedos, y por separado, recolectar una flor, fruto, desgajándolo de esa manera de la rama:

• Ni plukis florojn en la arbaro. /Nosotros recolectamos flores en el bosque.
• Mi plukis nur unu frazon el longa teksto. /Cogí sólo una frase de texto largo.
• Venis tempo por plukado. /Llegó el tiempo para la recolección.

2. Depreni, delevi malgrandan objekton: /Quitar, recoger un objeto pequeño:

• Ŝi plukis fadeneton de sia maniko. /Ella quitó un hilito de su manga.
• Li priplukis sian onklon (eltiris per ruzo aŭ trompo monon). /Él pulsó a su tío (arrancar dinero mediante astucia o trampa).

3. Pinĉi, plektri: /Pellizcar, pulsar:
• Bovinoj avide plukis herbon. /Los vacas pellizcan ávidamente la hierba.

POLUI (Contaminar)

Danĝere malpurigi vivesencan elementon de la naturo: /Ensuciar peligrosamente un elemento de la naturaleza esencial para la vida:

• Industriaj fumoj poluas atmosferon. /Los humos industriales contaminan la atmósfera.
• La urbo estas poluita. /La ciudad está contaminada.
• La polua nivelo de la Balta Maro estas aparte alta. /El nivel de polución del Mar Báltico es apartemente alto.
• La poleno informas pri la atmosfera poluado. /El polen informa sobre la polución de la atmósfera.
• La polueco en la rivero estas tre granda kaj pro tio fiŝoj ne vivas en ĝi. /La polución del río es muy grande y por eso no viven peces en él.
• Diversaj kemiaj substancoj estas poluaĵoj. /Diversas sustancias químicas son contaminantes.
• La lago poluiĝis. /El lago se contaminó.

POLURO (Pulido, pulimento, lustrado)

Surfaca brilo, ricevita per frotado: / Brillo superficial, obtenido por frotación:

• La poluro de viaj ŝuoj estas perfekta. / El lustrado de tus zapatos está perfecto.
• La patro poluras lignon per polurilo. / El padre pule la madera con un  pulidor.
• Mi ankoraŭ devas poluri mian verkon. / Todavía debo pulir mi obra.
• Li estas frotita kaj polurita. / Él está frotado y pulido.
• Tie ni uzos malpoluritajn vitropecojn. / Allí usaremos  pedazos de vidrio sin pulir.

KOMPATI (Compadecer)

Senti kortuŝon pro ies malfeliĉo kaj deziron ĝin malakrigi: /Sentir conmoción por la infelicidad de alguien y un deseo de que eso no hiera profundamente sus sentidos o sentimientos:

• Multaj parencoj venis kompati ŝin dum sepultado. /Muchos parientes vinieron a compadecerla durante la sepultación.
• Granda kompato moligis ilian koron. /Una gran compasión ablandó los corazones de ellos.
• Denove mi aŭdas kompatajn vortojn de vi. /De nuevo oigo palabras compasivas de ti.
• Li ne ŝatas, kiam iu kompate rigardas lin. /A él no le gusta cuando alguien lo mira compasivamente.
• Li havas tre kompateman manon kaj helpos, se io okazos. /Él tiene una mano muy compasiva y ayudará, si algo ocurre.
• Pli bone estas enviigi ol kompatigi. /Es mejor envidiar que hacer compadecer.
• Hodiaŭ mi helpis al kompatinda maljunulino. /Hoy ayudé a una anciana digna de compasión.
• Iam al ĉiu venos senkompata morto. /Algún día a cada uno vendrá una muerte sin compasión.