Vorto de la Tago | Palabra del Dia

KONTAKTO (Contacto)

2012-01-27T21:48:00.001-03:00

1. Intertuŝo de du objektoj: /Toque entre dos objetos:• Tiu malsano komunikiĝas per kontakto. /Esa enfermedad se transmite por contacto.• Necesas kontaktigi elektrajn dratojn per kontaktilo. /Es necesario hacer contactar alambres eléctricos por medio de un conector.• Iu telekontaktis planedon per radaro. /Alguien contactó un planeta mediante el radar.• La televidilo malbone funkcias pro miskontakto. /El televisor funciona mal por pérdida de contacto.2. Interrilato: /Interrelación:• Ni loĝis for unu de la alia, sed tamen restis en la kontakto. /Nosotros vivimos lejos uno del otro, pero, no obstante, quedamos en contacto.• Mi nepre kontaktos vin, kiam mi ekscios ion novan pri tio. /Inevitablemente me pondré en contacto contigo cuando sepa algo nuevo sobre eso.• Ŝi kontaktiĝas kun multaj esperantistoj. /Ella se contacta con muchos esperantistas.

KONTESTI (Discutir, objetar, contradecir)

2012-01-27T21:46:00.000-03:00

Diskute malakcepti aserton, postulon aŭ establitan situacion: /Rechazar una aseveración, exigencia o situación establecida mediante discusión:• Tiun fakton ni ne povas kontesti. /No podemos objetar ese hecho.• La kontestantaj studentoj kolerigis la lektoron. /Los estudiantes que discutían hicieron enfadar al profesor universitario.• La kontestado ne daŭris longe, ĉar ni promesis plibonigi la situacion. /La discusión no duró mucho, porque prometimos me-jorar la situación.• Ili havas nekontesteblajn pruvojn, ke mi faris tiun krimon. /Ellos tienen pruebas inobjetables de que cometí ese crimen.• Kontestemaj laboristoj estis eksigitaj de siaj postenoj. /Los trabajadores discutidores fueron destituidos de sus puestos.

KONTRASTO (Contraste)

2012-01-27T21:38:00.000-03:00

Malsameco de du objektoj aŭ ideoj, kiuj reciproke pli klare distingiĝas pro la apudmetiĝo mem: /Diferencia de dos objetos o ideas, que se distinguen recíprocamente con más claridad por la yuxtaposición misma:• Oni povas facile rimarki kontraston de la ombro kaj de la lumo. /Se puede observar fácilmente el contraste entre la sombra y la luz.• Suspekton vekis belega ringo, kontrastanta kun la tuta mizera eksteraĵo. /Un bellísimo anillo despertó sospecha, contras-tando con el mísero exterior.• Viro estas homo, rigardata en la matura aĝo kontraste kun la infano. /Un hombre es una persona, observado en la edad madura, en contraste con un niño.• Blankaj tukoj forte kontrastis kun la grizaj muroj de la domo. /Los blancos paños contrastaban fuertemente con los muros grises de la casa.• Oni kontrastigas tragedion al la komedio. /Se hace contraste entre la tragedia y la comedia.

KONTRIBUI (Contribuir)

2012-01-27T21:35:00.000-03:00

1. Alporti sian parton al komuna laboro aŭ ofero: /Aportar su parte al trabajo u ofrenda común:• Multaj kontribuis por la fondo de nia asocio. /Muchos contribuyeron para la fundación de nuestra asociación.• Mi volas kontribui la programon per la kantoj. /Quiero contribuir al programa por medio de cantos.• Oni enmetis mian kontribuaĵon al la gazeto. /Pusieron mi contribución en la revista.• La aranĝo estis sukcesa pro multaj kontribuantoj. /El arreglo fue exitoso para muchos contribuyentes.2. Esti unu el pluraj elementoj, kiuj ĉiu speciale utilas por komuna rezultato: /Ser algo, uno de varios elementos, cuyo todo es especialmente útil para un resultado común.• La belega lago kontribuas al la romantikeco de la loko. /El bellísimo lago contribuye al romanticismo del lugar.

KONTROLI (Controlar)

2012-01-27T21:32:00.001-03:00

1. Detale esplori, ĉu io estas tia, kia ĝi devas esti: /Explorar detalladamente si algo es tal como debe ser:• Drinku tutajn tagojn, sed kontrolu viajn agojn. /Bebe todos los días, pero controla tus acciones.• La kontrolisto kontrolis niajn biletojn. /El controlador revisó nuestros boletos.• Ne kredu al parolo sen propra kontrolo. /No creas en el discurso sin control propio.• Prefere ne mensogu, ĉar la informoj estas facile kontroleblaj. /Es preferible que no mientas, porque los informes son fácilmente controlables.• Tio estas nur nekontrolebla aserto. /Esa es sólo una aseveración incontrolable.• Infanoj eksentis senkontrolan liberecon. /Los niños empezaron a sentir una libertad descontrolada.2. Esplori, ĉu io estas konforma al supozo: /Explorar si algo está conforme a lo supuesto:• Mi volas kontroli, ĉu mi kapablos fari tion. /Quiero controlar si seré capaz de hacer eso.• Mi kontroladas mian lernadon de vortoj, komparante miajn tradukojn kun la tradukoj en la libro. /Yo controlo mi aprendizaje de palabras, comparando mis traducciones con las traducciones del libro.

KOPII (Copiar)

2012-01-27T21:28:00.000-03:00

1. Reprodukti tekston je unu aŭ pluraj ekzempleroj, mane aŭ maŝine: /Reproducir un texto en uno o varios ejemplares, a mano o a máquina:• Ĉu mi rajtas kopii la dokumenton? /¿Tengo derecho a copiar el documento?• Mi bezonas kopian paperon (kopipaperon). /Necesito papel para copiar.• La retmesaĝo estis sendita kopie al vi. /Se te envió una copia del mensaje electrónico.• Mi ĉiam faras savkopiojn de la dosieroj (rezervajn kopiojn de datenoj por protekti kontraŭ perdo de laoriginalo). /Siempre hago copias de respaldo de los archivos (copias de reserva de los datos para protegerlos de la pérdida del original).2. Reprodukti belartan verkon: /Reproducir una obra de arte:• Li kapablis kopii la pentraĵon. /Él era capaz de copiar la pintura.• Tiu pentraĵo estas nur mallerta kopio. /Esa pintura sólo es una burda copia.• Li estas kopiisto de muzikaĵoj. /Él es copista de partituras musicales.• Ili ŝtelkopias altmodajn kreaĵojn. /Ellos roban copias de las creaciones de la alta costura.3. Ĝuste imiti: /Imitar en forma correcta:• Li bone kopias la voĉon de tiu aktoro. /Él imita bien la voz de ese actor.• La arboj kopiiĝis en la akvo. /Los árboles se copiaban en el agua.

PEREI (Perecer)

2012-01-27T21:24:00.000-03:00

1. Perdi la vivon per akcidenta morto: /Perder la vida por muerte accidental:• Ŝia filo pereis en batalo. /Su hijo pereció en batalla.• Malamikoj pereigis la ŝipon kun homoj. /Los enemigos hicieron perecer el barco con personas.• Inter la multe da hundoj la leporo pereas. /Entre la jauría de perros, la liebre perece.2. Neatendite detruiĝi, neniiĝi: /Destruirse, hacerse nada inesperadamente:• Feliĉo leĝon ne obeas, subite naskiĝas, subite pereas. /La felicidad no obedece a la ley, nace súbitamente, perece súbita-mente.• La fruktoj de lia laboro neniam pereos. /Los frutos de su trabajo nunca perecerán.• Ĉiuj liaj vortoj pereis vane. /Todas sus palabras perecieron en vano.• Via agado donis pereigajn rezultojn. /Tu accionar dio resultados mortales.

KOTIZI (Cotizar, contribuir, pagar cuotas)

2012-01-25T16:06:00.000-03:00

Pagi sian parton por komuna elspezo: /Pagar su parte de un gasto común:

Ni kotizis por donaci memoraĵon al la instruisto de Esperanto. /Nosotros contribuimos para donar un recuerdo al profesor de Esperanto.
Kotizo por la Universala Kongreso ĉi-jare estas dudek eŭroj. /La cotización para el Congreso Universal este año es de veinte euros.
Kotizado estas deviga por ĉiuj membroj de la asocio. /La cotización es obligatoria para todos los miembros de la asociación.

KOTO (Barro, fango, lodo)

2012-01-25T16:00:00.000-03:00

1. Tero, polvo, miksita kun akvo, sur strato, vojo kaj simile: / Tierra, polvo, mezclado con agua, sobre la calle, camino o similar:

Li havas koton ĉe siaj ŝuoj. / Él tiene barro en sus zapatos.
Kaldrono ridas pri poto kaj mem estas kota. / El caldero se ríe de la olla y él mismo está embarrado.
Kotisto balaas la stratojn. / El alfarero barre las calles.
Nia aŭto enkotiĝis. / Nuestro auto se embarró.
Bonvolu senkotigi viajn ŝuojn, ĉar mi ĵus ordigis la hejmon. / Por favor desembarra tus zapatos, porque recién ordené la casa.

2. Tiu akvita polvo, rigardata kiel malpuraĵo aŭ malpurigaĵo: / Ese polvo mojado, visto como suciedad o impureza:

Amaso da koto estis ĵetita sur lin. / A él le lanzaron un montón de lodo.
Kiu ludas kun koto, malpurigas la manojn. / Quien juega con fango se ensucia las manos.
Ne kotas besto en sia nesto. / Un animal no ensucia su nido.

KOVRI (Cubrir, tapar)

2012-01-25T15:55:00.000-03:00

1. Garni objekton per io, kion oni metas aŭ etendas sur ĝin laŭ ĝia tuta surfaco: /Guarnecer un objeto con algo que se pone o extiende sobre él, conforme a la superficie total:

Ŝi kovris siajn ŝultrojn per mantelo. /Ella cubrió sus hombros con un manto.
Kia la poto, tia la kovrilo. /Como es la olla, tal es la tapa.

2. Etendiĝi sur la tutpulo kovras kapon de saĝulo. /A menudo el gorro de un campesino cubre la cabeza de un sabio.

Vivi inter forno hejtita kaj tablo kovrita. /Vivir entre un horno encendido y una mesa cubierta.
Ruĝa tola ŝtofo ĉirkaŭkovris ŝian belan korpon. /Un tejido de tela roja rodeaba su bello cuerpo
Ni naĝis en senkovra naĝejo. /Nosotros nadamos en una piscina descubierta.
La lito estis kovrita de brodita litkovrilo. /La cama estaba cubierta con un cubrecama bordado.

3. Dismeti, disĵeti ion sur ion,laŭ pli-malpli granda kvanto: /Disponer, lanzar algo sobre algo, conforme a una cantidad más o menos grande:

La avino kovris la tablon per diversaj bongustaj pladoj. /La abuela cubrió la mesa con diversos platos exquisitos.

4. Esti dismetita, disĵetita sur io, laŭ pli-malpli granda kvanto: /Estar dispuesto, diseminado sobre algo, conforme a una cantidad más o menos grande.

Belaj floroj kovris la korton. /Bellas flores cubrían el patio.

5. Kaŝi per io kovranta: /Ocultar mediante algo cubierto:

Kovri la buŝon de sia konscienco. /Cubrir la boca de su conciencia.
Li malkovris mian sekreton. /Él descubrió mi secreto.
Viaj planoj jam malkovriĝis. /Tus planes ya se descubrieron.

6. Kaŝi, etendiĝante sur io: /Ocultar, extendiéndose sobre algo:

Nuboj kovras la ĉielon. /Las nubes cubren el cielo.
La planko kovriĝis per polvo. /El piso se cubrió de polvo.

7. Malaperigi per kompenso: /Hacer desaparecer mediante compensación:

Bedaŭro kaj ĉagreno ŝuldon ne kovras. /El lamento y el disgusto no cubren la deuda.
Mi povas nur revi pri la kovro de la elspezoj. /Sólo puedo soñar con cubrir los desembolsos.

HIPOKRITI (Ser hipócrita)

2012-01-25T15:50:00.000-03:00

Ŝajnigi ion, kio donas aspekton de virto aŭ merito al la nesincerulo: /Aparentar algo, que da un aspecto de virtud o mérito a un hombre falso:

Ne hipokritu amikecon. /No finjas amistad.
Li hipokritis dum sia tuta vivo. /Él fue hipócrita durante toda su vida.
La ĝojo de hipokritulo estas momenta. /La alegría del hipócrita es momentánea.
Tiu homo estas hipokrita. /Ese hombre es un hipócrita.
Ŝi akuzis lin pri hipokriteco. /Ella lo acusó de hipocresía.

DEFII (Desafiar)

2012-01-25T15:48:00.000-03:00

Aserti al iu, ke li ne kapablas superi la asertanton en konkurso, ludo, ks.; maltimi, provoki, spiti, prezenti nesupereblan obstaklon: /Aseverar a alguien, que no es capaz de superar al retador en un concurso, juego, etc.; osar, provocar, llevar la contra, presentar un obstáculo insuperable:

Por mi tio estas defio. /Para mí, eso es un desafío.
Mi akceptas tian defion. /Acepto ese desafío.
Ŝi ne povis defii la danĝeron. /Ella no pudo desafiar el peligro.
Li ne timis defii ĉampionon de bokso. /Él no temió desafiar al campeón de boxeo.

KREPUSKO (Crepúsculo)

2012-01-22T23:08:00.000-03:00

1. Nehela lumo, kiun estigas sunaj radioj resenditaj de la tera atmosfero post subiro de la Suno kaj antaŭ ĝia leviĝo: /Luz no clara, ocasionada por los rayos solares devueltos por la atmósfera terrestre después de ponerse el sol, y antes de levantarse:

Mi tre ŝatas promeni en la krepusko. /Me gusta mucho pasear durante el crepúsculo.
Ni jam iru hejmen, ĉar komencis krepuski. /Vámonos ya a casa, porque comenzó a ser el crepúsculo.
Apud nia domo flugadis krepuskaj papilioj. /Junto a nuestra casa volaban mariposas crepusculares.

2. Ekkadukiĝo, ekfiniĝo, ekmalfortiĝo: /Empezar a caducar, empezar a terminar, empezar a debilitarse:

Mia cerbo naĝas kvazaŭ en krepusko. /Mi cerebro nada como si fuera crepúsculo.
La pensoj krepuskiĝas (malklariĝas). /Los pensamientos decaen (se oscurecen).
Grandaj planoj elkrepuskiĝas (naskiĝas) en mia animo. /Grandes planes salen de la oscuridad (nacen) en mi alma.

IMPETI (Abalanzarse, embestir)

2012-01-22T22:32:00.002-03:00

Forte kaj vive sin ĵeti antaŭen; arde, fervore aspiri al iu celo: /Fuerte y vivamente lanzarse hacia adelante; aspirar fervorosamente a un objetivo:

Li impetis al la pordo. /Él se abalanzó a la puerta.
Impeton de la rivero haltigis la digo. /El dique detuvo el ímpetu del río.
Ŝi parolis kun impeto. /Ella hablaba con ímpetu.
Impeta pluvo. /Lluvia impetuosa.
Li impete atingis la celon. /Él alcanzó el objetivo impetuosamente.

KREVI (Estallar, reventar)

2012-01-21T14:41:00.000-03:00

1. Subite rompiĝi pro interna tro granda premforto: /Romperse súbitamente por una presión interna demasiado fuerte:

La balono krevis. /El balón estalló.
De tro multa scio krevas la kranio. /Por demasiado conocimiento revienta el cráneo.
Maro ĉiujn riverojn ricevas kaj tamen ne krevas. /El mar recibe todos los ríos, y sin embargo, no estalla.

2. Fendiĝi pro malvarmo, sekeco ktp: /Rajarse por el frío, sequedad, etc.:

La falinta taso krevis. /La tasa que se cayó, estalló.
Mi hazarde krevigis la vazon de mia patrino. /Casualmente hice estallar la vasija de mi madre.
Ekstere estis kreviga malvarmo, pro tio ĉiuj restis hejme. /En el exterior había un frío que reventaba, por eso todos nos quedamos en casa.
Miaj manoj doloras pro haŭtaj krev(aĵ)oj sur ili. /Me duelen las manos por el estallido de pieles sobre ellas.

KRIPLA (Lisiado, mutilado)

2012-01-21T14:33:00.000-03:00

1. Perdinta la kapablon uzi membron aŭ organon pro vundo, malsano ktp: /Quien ha perdido la capacidad de usar un miembro u órgano por una herida, enfermedad, etc.:

Mia avo estas kripla pro milito. /Mi abuelo es lisiado por la guerra.
La soldaton kripligis pafvundo. /El soldado quedó lisiado por una herida de bala.
Petante almozon li montris sian kriplaĵon. /Al pedir limosna, él mostró su mutilación.
Ĉiu familio havas sian kriplulon. /Toda familia tiene su lisiado.

2. Perdinta unu el la partoj necesaj por bona funkciado; difektita: /Que perdió una de las partes necesarias para un buen fun-cionamiento; defectuoso:

Apud nia domo kreskas kriplaj arboj. /Junto a mi casa crece un árbol mutilado.
Ni decidis ne fortranĉi tiun kriple kreskintan arbeton. /Decidimos no amputar ese arbolito que creció lisiado.
La bildo estas kripligita en malbona spegulo. /El gráfico se veía mutilado en un espejo malo.
Kun la tempo la lingvoj kripliĝas. /Con el tiempo, las lenguas se mutilan.

KRISPO (Gorguera, golilla; redaño; omento, peritoneo)

2012-01-21T14:30:00.000-03:00

Kolumo, simpla aŭ duobla, el plisita aŭ rondfaldetita amelita tolo aŭ punto, surmetita de viroj en la 16a-17a jarcento, kaj de virinoj en pli modernaj tempoj: /Cuello, simple o doble, de tela almidonada, plisada o plegada en forma redonda de tubos, o encaje, que se ponían los hombres en los siglos 16 y 17, y las mujeres en tiempos más modernos:

Ĉirkaŭ lia kolo estis granda krispo el blanka rigida tolo. /Alrededor de su cuello había una gran gorguera de blanca y rígida tela.
Mi ne ŝatas ĉi tiun krispan ŝtofon. /No me gusta esta tela crespa.
Vento krispigis la akvon. /El viento crispaba el agua.
Mi krispigis miajn harojn per krispigiloj. /Ensortijé mis cabellos con un encrespador.
La ondoj krispiĝis. /Las olas se encrespaban.

KRITIKI (Criticar)

2012-01-21T14:27:00.000-03:00

1. Ekzameni la bonajn kaj malbonajn ecojn de scienca, literatura aŭ belarta verko: / Examinar las buenas y malas cualidades de la ciencia, la literatura u obras de bellas artes:

Multaj, kiuj recenzas, ne kapablas kritiki. / Muchos, que hacen reseñas, no son capaces de criticar.
Li skribis kritikan eseon. / Él escribió un ensayo crítico.
Iu kritikisto faris la kritikadon de ŝia nova libro. / Un crítico hizo la crítica de su nuevo libro (de ella).

2. Elmontri la mankojn de persono, la difektojn de afero: / Exponer las faltas de una persona, los defectos de un asunto:

Tiu grumblemulo ĉiam ĉion kritikas. / Ese refunfuñón siempre critica todo.
Kiu kritikas kuraĝe, mem agas malsaĝe. / Quien critica osadamente, obra tontamente.
Ju laboro pli publika, des pli granda la kritiko. / Mientras más se publica un trabajo, más grande es la crítica.
Li rigardis min malame kaj kritike. / Él me observó odiosa y críticamente.
Kritikantoj de Esperanto ĉiam ekzistis. / Siempre existieron críticos de Esperanto.
Mia memkritiko (konfeso pri miaj eraroj) ne estis akceptita. / Mi autocrítica (confesión de mis errores) no fue aceptada.
Ili senkritike akceptas ĉion, kion diras la gazetoj. / Ellos aceptan sin criticar todo lo que dicen los diarios.

KROĈI (Enganchar, colgar de un gancho)

2012-01-21T13:25:00.000-03:00

1. Pendigi per hoko: / Colgar de un gancho:

Mi kroĉis la pentraĵon ĉe la muro. / Colgué la pintura en la pared.
Malkroĉu miajn vestojn de la kroĉilo, mi petas. / Descuelga mis vestidos del colgador, por favor.

2. Momente aŭ daŭre kunigi du objektojn, enigante starantan parton de unu en la alian: /Unir dos objetos, momentánea o permanentemente, haciendo entrar la parte vertical de uno en el otro:

La frato kroĉis kromĉaron kun la motorciklo. /El hermano enganchó un acoplado a la motocicleta.

3. Forte kapti, fiksteni: /Capturar con fuerza, mantener fijo:

Liaj manoj kroĉis la randon de la boato. /Sus manos cogieron con fuerza el borde del bote.
Ŝi kroĉis sian rigardon sur tiu belulo. /Ella fijó su mirada sobre ese hombre buen mozo.
Mia maniko kroĉiĝis al najlo kaj mi perdis la liberon de movoj. /Mi manga se enganchó en el clavo y perdí mi libertad de movimientos.
Konvolvulo alkroĉiĝas al muroj. /Una enredadera se engancha en los muros.
Kiam oni ekvidos nian okulkroĉan afiŝon, oni certe venos al nia aranĝo! /Cuando se vean nuestros llamativos afiches, cier-tamente vendrán a nuestra reunión.

KRUELA (Cruel)

2012-01-21T13:18:00.000-03:00

1. Inklina suferigi, turmenti: /Inclinado a hacer sufrir, atormentar:

La tigro estis kruela, sed ĝi defendis siajn idojn. /El tigre era cruel, pero defendía a sus cachorros.
Inter fremdaj ŝi estas edzino-anĝelo, kun la edzo ŝi estas demono kruela. /Entre los extraños, ella era un ángel de esposa, pero con el marido era un demonio cruel.
Estintaj amikoj plej kruele malpacas. /Los amigos pasados son los más cruelmente agresivos.
La knabo estis fama pro siaj kruelaĵoj. /El muchacho era famoso por sus crueldades.
Ĉiuj timis lin pro lia krueleco. /Todos lo temían por su crueldad.
Ŝia edzo fariĝis kruelulo ne nur por ŝi, sed ankaŭ por la infanoj. /Su marido se hizo cruel no sólo con ella, sino también con los hijos.

2. Suferiga, turmenta: /Que hace sufrir, atormentador:

Liaj insultoj estis kruelaj por mi. /Sus insultos eran crueles para mí.
Plej kruela estas redono por farita bono. /Lo más cruel es la devolución de un bien hecho.

JUKI (Picar, escocer)

2012-01-21T13:14:00.001-03:00

Kaŭzi al iu malagrablan impreson en la haŭto, kvazaŭ de multaj incitetaj piketoj, pro kiuj oni sentas la bezonon sin grati: /Causar a alguien una impresión desagradable en la piel, como de muchas pequeñas picadas incitantes, por lo que se siente la necesidad de rascarse:

Kio jukas min?! /¿Qué me pica?
Juku la haŭto, sed ne sur mia korpo. /Pica la piel, pero no en mi cuerpo.
Li gratis la jukantan orelon. /Él se rascó la oreja que le picaba.
Denove komenciĝis alergio: okuloj ruĝiĝis kaj ekaperis juko de la nazo. /De nuevo comenzó la alergia: ojos enrojecidos y apareció la picazón de la nariz.
La jukado ĝenis koncentriĝi pri la laboro. /La picazón impedía concentrarse en el trabajo.
Mi ne scias, kiel aperis ĉi tiu jukiga makuleto sur mia haŭto. /No sé como apareció en la piel esta manchita que pica.

JUNGI (Uncir)

2012-01-21T13:12:00.000-03:00

Alligi per tiucela ligilo tirontan beston aŭ motorveturilon al tirotaĵo: / Unir, por medio de una atadura adecuada al propósito, al animal o al vehículo que hará tracción:

La patro jungis la ĉevalon al veturilo. /El padre unció el caballo al carro.
La jungilaro rompiĝis. /Las piezas de uncir se rompieron.
Ili prenis du bovojn kaj aljungis ilin al ĉaro. /Ellos tomaron dos bueyes y los uncieron al carro.
Kiu sin enjungis, devas tiri. /Quien se unce a sí mismo, debe tirar.
Ni kunjungis du ĉevalojn. /Nosotros uncimos dos caballos juntos.
Ili maljungis lokomotivon. /Ellos desunieron una locomotora.

JURO (Derecho, leyes)

2012-01-21T13:10:00.000-03:00

Tuto de devigaj reguloj (normoj) kun sankcioj, ordigantaj la rilatojn inter homoj kaj homkolektivoj, kaj difinantaj iliajn rajtojn kaj devojn: /Todo lo de la reglas obligatorias (normas) con sanciones, que ordenan las relaciones entre las personas y colectividades humanas, y que definen sus derechos y deberes:

Mi studas internacian juron. /Yo estudio derecho internacional.
En jura rilato via edzo estas la posedanto de la domo. /En una relación jurídica, su marido es el propietario de la casa.
Eble unue ni iru al la juristo por ke li rigardu la kontrakton. /Tal vez vamos primero al abogado para que vea el contrato.
Kutimjuro (kutima juro) estas juro, bazita sur tradiciaj kutimoj, ne sur skribitaj legxoj. /El derecho consuetudinario es el derecho basado en las costumbres tradicionales, no sobre leyes escritas.
Kvankam mi ne spertas pri laborjuro, mi scias, ke estroj ne rajtas tiel agi. /Aunque no soy experto en leyes laborales, sé que los empleadores no tienen derecho de actuar así.

JUSTA (Justo, equitativo)

2012-01-21T13:06:00.001-03:00

1. Respektanta egale kaj senpartie la rajtojn de la aliaj homoj, kaj haviganta al ĉiu lian apartenaĵon: /Que respeta los derechos de otras personas, con igualdad y sin tomar partido, y suministra a cada uno su pertenencia:

Miaj gepatroj estas severaj, sed justaj. /Mis padres son severos, pero justos.
Pardonemeco superas justecon. /La cualidad de saber perdonar supera a la de ser justo.
Pardonu, mi certe ne volis fari maljustaĵon al vi. / Perdona, de verdad no quería ser injusto contigo.

2. Konforma al la interna juĝo de la konscienco: /Conforme al juicio interno de la consciencia:

Li ricevis justan punon por siaj krimoj. /Él recibió una pena justa por sus crímenes.
Ni devas juĝi juste. /Debemos juzgar con justicia.
La devo de juĝisto estas diri la juston. /El deber de un juez es decir lo justo.
Mi pensas, ke la puno estas maljusta. /Pienso que la pena es injusta.

3. Bazita sur la realo: /Basado en la realidad:

Mi ne opinias tion justa. /No opino que eso sea justo.

4. Virta: /Virtuoso:

Ŝi estas justa homo. /Ella es una persona justa.
Mi ne kredas, ke ĉiuj vi estas justuloj kaj neniu el vi estas pekulo. /No creo que todos ustedes sean justos y ninguno de ustedes sea un pecador.

EMOCII (Emocionar)

2012-01-21T12:59:00.000-03:00

Forte tuŝi, movi la animon: /Tocar fuertemente, mover el alma:

Emocii iun ĝis larmoj. /Emocionar a alguien hasta las lágrimas.
Ĉiuj estis emociitaj. /Todos estaban emocionados.
Li akceptis la novaĵon senemocie. /Él recibió la noticia fríamente.
Ŝi ploras pro emocia rakonto. /Ella llora por un cuento emocionante.
Li parolis emocie. /Él habló con emoción.
Tro fortaj emocioj. /Demasiadas emociones fuertes.
Ŝi ege emociiĝis. /Ella se emocionó fuertemente.

KRUELA (Cruel)

2012-01-17T22:18:00.001-03:00

1. Inklina suferigi, turmenti: /Inclinado a hacer sufrir, atormentar:

La tigro estis kruela, sed ĝi defendis siajn idojn. / El tigre era cruel, pero defendía a sus cachorros.
Inter fremdaj ŝi estas edzino-anĝelo, kun la edzo ŝi estas demono kruela. / Entre los extraños, ella era un ángel de esposa, pero con el marido era un demonio cruel.
Estintaj amikoj plej kruele malpacas. / Los amigos pasados más cruelmente agresivos.
La knabo estis fama pro siaj kruelaĵoj. / El muchacho era famoso por sus crueldades.
Ĉiuj timis lin pro lia krueleco. / Todos lo temían por su crueldad.
Ŝia edzo fariĝis kruelulo ne nur por ŝi, sed ankaŭ por la infanoj. /Su marido se hizo cruel no sólo con ella, sino también con los hijos.

2. Suferiga, turmenta: /Que hace sufrir, atormentador:

Liaj insultoj estis kruelaj por mi. / Sus insultos eran crueles para mí.
Plej kruela estas redono por farita bono. / Lo más cruel es la devolución de un bien hecho.

KURACI (Tratar enfermos, curar, medicar)

2012-01-17T22:11:00.002-03:00

Prizorgi malsanulon, por provi redoni al tiu bonan staton, aŭ almenaŭ pli elporteblan staton: /Cuidar de un enfermo, para in-tentar darle un buen estado, o al menos un estado más llevadero:

Vi estas malsana kaj vin necesas kuraci! /¡Estás enfermo y necesitas curarte!
Ŝuldon tempo ne kuracas. / El tiempo no cura las deudas.
Por longa malsano kurac' estas vana. / Para una larga enfermedad la curación es vana.
La kuracado daŭris multajn monatojn. / La curación duró muchos meses.
La kuracato estas mia konato. / El paciente es mi conocido.
Nia avino nun estas en kuracejo. /Nuestra abuela ahora está en un hospital.
Post morto kuracilo jam estas sen utilo. / Después de la muerte, el remedio ya no tiene utilidad.
Plej bona kuracisto estas la tempo. / El mejor médico es el tiempo.
Bedaŭrinde vi jam estas nekuracebla. / Lamentablemente ya no tienes remedio.
Espereble bestokuracisto povos helpi al mia hundo. / Es de esperar que el veterinario pueda ayudar a mi perro.

KVALITO (Calidad, cualidad)

2012-01-17T22:02:00.000-03:00

1. Ĉiu el la diferencaj manieroj, kiel objekto impresas niajn sensojn kaj kiuj konsistigas ĝian ecaron, staton, eksteron, karakteron kaj ceterajn: /Cada una de las diferentes maneras como un objeto impresiona nuestros sentidos y que consta de su cualidad, estado, exterior, carácter y etc.:

La vortoj "tia" kaj "kia" ĉiam montras la kvaliton. / Las palabras “tia” y “kia” siempre muestran la calidad.

2. Grado de boneco: /Grado de bondad:

Niaj varoj estas de plej alta kvalito. /Nuestras mercaderías son de la más alta calidad.
Kvalito bona ne bezonas admonon. /La buena calidad no necesita amonestación.
Nur kvalita muziko estos en la aranĝo. / En el arreglo sólo habrá música de calidad.
Ŝi aĉetas nur altkvalitajn vestojn. / Ella sólo compra vestidos de alta calidad.

3. Speciala povo; propra efiko de io: / Poder especial; eficacia propia de algo:

La kvalito de magneto estas, ke ĝi altiras la feron. /La cualidad del magnetismo es que atrae el hierro.

4. Ĉiu el la moralaj aŭ intelektaj ecoj, kiuj faras, ke persono estas tia, kaj ne alia: / Todo de las cualidades morales o intelectuales que hacen que una persona sea esa y no otra:

Kuraĝo estas unu el liaj ĉefaj kvalitoj. / La osadía es una de sus principales cualidades.

KVANTO (Cantidad)

2012-01-17T21:59:00.000-03:00

Pli aŭ malpli granda mezuro aŭ nombro de objektoj aŭ personoj; grando aŭ nombro: /Una medida más o menos grande, o número de objetos o personas; magnitud o número:

Kian kvanton de bombonoj vi deziras? /¿Qué cantidad de bombones deseas?
Edziĝo laŭ koro, laŭ la kvanto da oro. / Matrimonio conforme al corazón, según la cantidad de oro.
La vorto "multaj" estas kvanta adjektivo. / La palabra “muchos” es un adjetivo de cantidad.
Kia estas la eldonkvanto de la ekzempleroj? /¿Qué cantidad de ejemplares tiene la edición?
Kvanto de pluvo falinta en difinita areo nomiĝas "pluvokvanto". / La cantidad de lluvia caída en un área definida se llama “cantidad de lluvia”.

KVERELI (Altercar, reñir, querellarse)

2012-01-17T21:55:00.000-03:00

Kolere kaj brue disputi: /Discutir colérica y ruidosamente:

La gepatroj komencis kvereli inter si. /Los padres comenzaron a reñir entre sí.
Mi ĉiamaniere provis pacigi ilian kverelon. /Intenté apaciguar su altercado de todas maneras.
Li ekkverelis kun aliaj knaboj, ĉar tiuj ofendis lin. /Él empezó a reñir con otros muchachos, porque ellos lo ofendieron.
Mi ŝatas ŝin, ĉar ŝi ne estas kverelema persono. /Me gusta ella, porque no es una persona inclinada a los altercados.

ĴALUZA (Celoso)

2012-01-17T21:25:00.000-03:00

1. Sentanta doloran maltrankvilon pro la timo pri perdo aŭ difekto de iu sia posedaĵo, kiun oni pro tio fervore prizorgas: /Que siente una intranquilidad dolorosa, por el temor de una pérdida o desperfecto de algo de su posesión, que por eso se cuida fervorosamente:

La aktoro estis ĵaluza pri sia famo. / El actor era celoso de su fama.
Ĉiu nacio ĵaluze volas konservi sian suverenecon. / Toda nación quiere celosamente conservar su soberanía.
Mi tute ne ĵaluzas pri via sukcesa laboro. / No estoy celoso en absoluto por tu trabajo exitoso.

2. Sentanta doloran suspektoplenan maltrankvilon pri la fideleco de amata persono: / Que siente una intranquilidad dolorosa, plena de sospecha acerca de la fidelidad de una persona amada:

Li estas tre ĵaluza pri sia edzino. / Él estaba muy celoso de su mujer.
Amo kaj ĵaluzo estas gefratoj. / El amor y los celos son hermanos.
Via edzo estas ĵaluzulo, se li malpermesas al vi sola foriri ien. / Tu marido es un celoso si no te permite salir sola a alguna parte.

ĴETI (Lanzar, echar)

2012-01-17T21:23:00.001-03:00

1. Rapide aŭ vivege formovi de si tra la aero: /Alejar de sí rápida o vivamente a través del aire:

La infano ĵetis al mi la pilkon kaj mi reĵetis ĝin. /El niño me lanzó la pelota y yo la volví a lanzar.
El kanto oni vortojn ne elĵetas. /No se arrojan palabras de una canción.
Per unu sxtono oni du ĵetojn ne faras. /No se hacen dos lanzamientos con una piedra.
Ne havante, oni petas; ricevinte, forĵetas. /No teniendo, se pide; recibiendo, se lanza.
La patrino surĵetis la littukon sur la infanon. /La madre echó la sábana sobre el niño.
Estas via vico rulĵeti la kubetojn. /Es tu turno de lanzar los dados.

2. Rapide aŭ senzorge surmeti: /Vestirse rápida y descuidadamente:

Li ĵetis la palton sur la ŝultrojn. /Él echó el gabán sobre los hombros.

3. Rapide aŭ vive direkti korpoparton al iu flanko: /Dirigir rápida o vivamente parte del cuerpo a un lado:

Ŝi ĵetis okulojn sur mian ringon. /Ella echó los ojos sobre mi anillo.
Ili ĵetis sin sur min. /Ellos se lanzaron sobre mí.
La patro ĵetiĝadis en sia lito pro malsano. /El padre se lanzaba en su lecho por enfermedad.
Tio ĵetiĝas al la okuloj (estas tute evidenta). /Eso salta a la vista (es totalmente evidente)

4. Malmilde, vivege puŝi aŭ peli: /Ruda, vivamente empujar o acuciar:

Li ĵetis min teren. /Él me lanzó a tierra.
La maro ĵetadis altajn ondojn. /El mar lanzaba altas olas.
Vi estas elĵetaĵo de la homaro! /¡Eres un expulsado de la humanidad!

5. Vivege aŭ subite eligi el si: /Apartar de sí viva o súbitamente:

La fajrujo ĵetis vivan flamon. /El fogón lanzó una viva llama.

6. Subite estigi ian senton ĉe iu, aŭ meti iun en ian sentostaton: /Provocar súbitamente algún sentimiento en alguien, o poner a alguien en algún estado de sentimiento:

Vi ĵetis min en ĝojon! /¡Me lanzaste a la alegría!
Li superĵetis ilin per insultoj. /Él lanzó una gran cantidad de insultos a ellos.

JUNGI (Uncir)

2012-01-17T21:19:00.000-03:00

Alligi per tiucela ligilo tirontan beston aŭ motorveturilon al tirotaĵo: / Unir, por medio de una atadura adecuada al propósito, al animal o al vehículo que hará tracción:

La patro jungis la ĉevalon al veturilo. /El padre unció el caballo al carro.
La jungilaro rompiĝis. /Las piezas de uncir se rompieron.
Ili prenis du bovojn kaj aljungis ilin al ĉaro. /Ellos tomaron dos bueyes y los uncieron al carro.
Kiu sin enjungis, devas tiri. /Quien se unce a sí mismo, debe tirar.
Ni kunjungis du ĉevalojn. /Nosotros uncimos dos caballos juntos.
Ili maljungis lokomotivon. /Ellos desunieron una locomotora.

IDEALO (Ideal)

2012-01-10T22:38:00.000-03:00

La plej alta perfekteco, kiun oni povas imagi, sed neniam plene atingi: / La perfección más alta que se puede imaginar, pero que nunca se alcanza totalmente:

Konstanta paco estas plej nobla idealo de la homaro. / La paz constante es el más noble ideal de la humanidad.
Ŝi estas ideala edzino. / Ella es la esposa ideal.
Mi tro idealigis lin kaj pro tio poste senreviĝis. / Yo lo idealicé demasiado, por eso posteriormente me desencanté.
Li estas idealisto, li ĉiam strebas al idealo. / Él es idealista, siempre se esfuerza por lo ideal.

IDEO (Idea)

2012-01-10T22:36:00.000-03:00

1. Objekto de la penso, prezento de estaĵo aŭ afero de la menso: /Objeto del pensamiento, representación de un ser o un asunto de la mente.

Vi faris al vi malĝustan ideon pri tio. /Te hiciste una idea equivocada de eso.
Li vivas en la idea mondo. /Él vive en el mundo ideal.

2. Koncepto, kiu estas la bazo, la esenco de arta, filozofia verko: /Concepto, que es la base, la esencia de un arte, una obra filosófica:

Min kaptis la ideo de Esperanto kaj pro tio mi eklernis ĉi tiun lingvon. /Me capturó la idea de Esperanto, y por eso aprendí esta lengua.
Esperantistoj ofte salutas sin per la vorto "samideano". /A menudo los esperantistas se saludan con la palabra “samideano”
Nur parto de samideanaro kolektiĝis en la kongreso. /Sólo una parte de los correligionarios se agrupan en el congreso.

3. Elementa koncepto, skiza scio pri io: /Concepto elemental, conocimiento esbozado sobre algo:

Mi havas nenian ideon pri tiu arto. /No tengo ninguna idea sobre ese arte..

4. Koncepto, opinio, kiun oni deziras realigi, intencas efektivigi: /Concepto, opinión, que se desea realizar, se intenta hacer efectivo:

Bona ideo venas post la pereo. /Una buena idea viene después del fallecimiento.
Peco da pano estas pli valora ol grandaj idearoj. /Un pedazo de pan es más valioso que los grandes idearios.

IGNORI (Ignorar)

2012-01-10T22:33:00.001-03:00

Ne voli scii; intence ne atenti; konscie preterlasi: /No querer saber; no poner atención deliberadamente; conscientemente dejar pasar una ocasión.

Mi amas ŝin, sed ŝi ignoras min. /Yo la amo, pero ella me ignora.
La infano estas ignorata de siaj gepatroj. /El niño es ignorado por sus padres.
Vi estos punita pro ignorado de la reguloj. /Serás sancionado por ignorar las normas.
Nia movado estis ignorebla tiutempe. /En ese tiempo, nuestro movimiento fue ignorado.
La ordonoj de la estro estas neignoreblaj. /Las órdenes del gobierno no se pueden ignorar.

ILUZIO (Ilusión)

2012-01-10T22:31:00.000-03:00

1. Eraro de sensoj, pro kiu ni aperceptas perceptaĵojn, identigante ilin aliaj, ol ili estas: /Error de los sentidos, por el que observamos percepciones identificándolas como distintas de lo que son:

Ĉu mi aŭdis ŝian voĉon aŭ ĉu tio estis nur iluzio? /¿Escuché la voz de ella, o sólo fue una ilusión?
Li estas sperta iluziisto (amuzisto, kiu lerte trompas la rigardantojn per falsaj ŝajnoj kaj rapide faritaj ĵonglaĵoj). /Él es un experto ilusionista (un entretenedor que hábilmente engaña a los observadores mediante falsas apariencias y malabarismos hechos rápidamente).
Kruela realo min tute seniluziigis. /La cruel realidad me desilusionó totalmente.
Post malfeliĉe finiĝintaj am-rilatoj li spertis seniluziiĝon pri virinoj. /Tras relaciones amorosas terminadas infelizmente, él experimentó una desilusión con las mujeres.

2. Eraro de la menso, pro kiu ni rigardas revojn kiel efektivaĵojn: /Error de la mente, por el que observamos sueños como realidades.

Li estas viktimo de revoj kaj iluzioj. /Él es víctima de sueños e ilusiones.
Prefere oni havu iluziajn esperojn ol revu pri nenio. /Es preferible tener esperanzas ilusorias que no fantasear con nada.
Ne iluziu vin per tro granda espero. /No lo ilusiones con una esperanza demasiado grande.
Ŝi konstante iluziiĝas. /Ella se hace ilusiones constantemente.

IMPLIKI (Implicar, enredar, embrollar)

2012-01-10T22:28:00.000-03:00

1. Malfaciligi aŭ malhelpi la movojn de iu aŭ io, senorde ĉirkaŭvolvante fadenojn aŭ ĉirkaŭplektante malliberigilojn: /Dificultar o entrabar los movimientos de alguien o algo, enrollando desordenadamente hilos o entrecruzando redes:

Liaj haroj estis implikitaj. /Sus cabellos están enredados.
Interimplikitaj fadenoj. /Hilos entrelazados.
Fiŝoj, implikitaj en reto. /Peces enredados en una red.
Birdo implikiĝis en kaptilon. /Un pájaro se enredó en una trampa.

2. Malfaciligi, malhelpi la agadon de iu aŭ la efikon aŭ solvon de io per komplikaĵoj, senordaĵoj kaj konfuzaĵoj: /Dificultar, entrabar la acción de alguien o el efecto o solución de algo mediante complicaciones, desórdenes y confusiones:

Ŝi estas implikita en krimo. /Ella está enredada en un crimen.
Li speciale implikis la kalkulojn. /Él embrolló especialmente los cálculos.
Impliko de leĝoj. /Embrollo de leyes.
Necesas malimpliki tiun aferon. /Se necesita desenredar ese asunto.
Am-impliko - neleĝaj amaj interrilatoj. /Enredos amorosos – interrelaciones amorosas ilegales.

IMPONI (Imponer miedo o respeto)

2012-01-10T22:25:00.001-03:00

Kaŭzi tian respektan admiron, ke oni emas cedi, obei aŭ kredi / Causar tal admiración y respeto que se inclina a ceder, obedecer o creer.

La prezidento ĉiam volas imponi la popolon. / El presidente siempre desea imponerse respecto al pueblo.
Ĉiujn mirigis impona vidaĵo. / Una vista imponente asombró a todos.
La festo estis granda kaj imponanta. / La fiesta fue grande e imponente.
Lia imponeco helpas lin estri la firmaon. / Su imposición le ayuda a dirigir la firma.

IMPORTI (Importar [comercio])

2012-01-10T22:22:00.000-03:00

Venigi, enporti en landon komercaĵojn aŭ aliajn aĵojn el eksterlando: / Traer, internar en un país productos comerciales u otros objetos desde un país extranjero:

Nia lando importas multajn varojn el Ĉinio. / Nuestro país importa muchas mercancías de China.
Importa komerco komencis prosperi, ĉar multegaj landaj fabrikoj ĉesis funkcii. / El comercio de importación comenzó a prosperar, porque muchísimas fábricas nacionales dejaron de funcionar.
Ĝi protektis sin kontraŭ importo de kuirejaj aparatoj. / Ello se protegió contra la importación de aparatos de cocina.
La firmao okupiĝas pri importado de varoj. / La firma se ocupa de la importación de mercancías.

IMPRESO (Impresión, emoción)

2012-01-10T22:19:00.003-03:00

Influo, efiko, farita sur la sentumoj, la koro aŭ la spirito: /Influencia, efecto hecho sobre la sensibilidad, el corazón o el espíritu:

Mi volis kun ĉiuj dividi la impresojn de la vojaĝo. /Yo quería compartir con todos las impresiones del viaje.
La kongreso impresis min - ĝi estis tre interesa. /El congreso me impresionó – fue muy interesante.
La libro estis impresa - mi ne povis ĉesi legi ĝin. /El libro era impresionante – no pude dejar de leerlo.
Ŝia karaktero estas tre impresiĝema (impresebla). /El carácter de ella era muy impresionable.

INDIFERENTA (Indiferente)

2012-01-10T22:17:00.004-03:00

1. Prezentanta nenian motivon por prefero, por intereso: /Que no presenta ningún motivo para una preferencia, para un interés:

Via opinio estas indiferenta por mi. /Tu opinión me es indiferente.
Oni povas preni la kuracilon antaŭ aŭ post manĝo, indiferente. /Se puede tomar la medicina antes o después de comida, indiferentemente.

2. Montranta nenian preferon, intereson pri iu aŭ io: /Que no presenta ninguna preferencia, interés por alguien o algo:

Li estas indiferenta pri ĉio, pro tio neniu volas amikiĝi kun li. /Él es indiferente a todo, por eso nadie quiere ser su amigo.
Mi indiferente rilatas al la poezio. /Me relaciono indiferentemente con la poesía.
Li traveturis la plej belajn landojn kun plena indiferenteco. /Él viajó a través de los más bellos países con total indiferencia.

INDIKI (Indicar, señalar)

2012-01-10T22:13:00.000-03:00

Precize liveri al iu la bezonatan sciigon: /Entregar con precisión a alguien el conocimiento que necesita:

Afiŝoj indikis la vojon al la kongresejo. /Los afiches indican el camino al lugar del congreso.
La finaĵo "n" indikas la akuzativon. /El final “n” indica el acusativo.
Sekvu la indikojn de la kuirlibro. /Sigue las indicaciones del libro de cocina.
Indikilo de direktoŝanĝo ĉe aŭtomobilo kutime estas oranĝkolora. /El indicador de cambio de dirección en el automóvil por costumbre es de color anaranjado.
Laŭ kontraŭindiko la kuracilo ne uzeblas dum gravedeco. /Según la contraindicación, el remedio no se puede usar durante el embarazo.
Ni tro rapide veturis, ĉar la rapidindikatoro ne funkciis. /Viajamos demasiado rápido porque el indicador de velocidad no funcionó.
Laŭ la prezindiko ĝi kostas du eŭrojn. /Según la indicación de precio, eso cuesta dos euros.

INFEKTI (Infectar, contagiar)

2012-01-10T22:08:00.001-03:00

1. Transigi malsaniĝajn mikrobojn (se paroli pri aero, akvo kaj tiel plu aŭ personoj, bestoj kaj tiel plu): /Transmitir microbios de enfermedades (si se habla de aire, agua, etc., o personas, animales, etc.):

Ne proksimiĝu, mi ne volas infekti vin. /No te acerques, no quiero infectarte.
Unu fava ŝafo tutan ŝafaron infektas. /Un cordero tiñoso infecta a toda la manada.
Miaj infanoj estis infektitaj en la lernejo. /Mis niños fueron infectados en la escuela.
Disenterio estas infekta malsano. /La disentería es una enfermedad infecciosa.
Muŝoj kaj ratoj estas ofte kaŭzo de infektado. /Moscas y ratas a menudo causan infecciones.
La haroj sur la infektaĵo fariĝis blankaj. /Los cabellos sobre la infección se hicieron blancos.
Ni desinfektis / malinfektis / seninfektigis la apartamenton per tre bona desinfektaĵo. /Nosotros desinfectamos, saneamos, quitamos la infección del departamento, mediante un muy buen desinfectante.

2. Komuniki kutimon, bonan aŭ malbonan, senton, pensmanieron: /Comunicar una buena costumbre, buena o mala, sentimiento, manera de pensar:

Li infektis nin ĉiujn per sia entuziasmo. /Él nos contagió a todos con su entusiasmo.
La bona humoro foje estas infekta. /El buen humor a veces es contagioso.
Ni infektiĝis je rido. /Nos contagiamos de la risa.

INFERO (Infierno)

2012-01-10T22:05:00.001-03:00

1. Ĉe la antikvuloj, subtera loko, kie loĝis la animoj, bonaj aŭ malbonaj, de la mortintoj: /En la antigüedad, lugar bajo la tierra donde moraban las almas, buenas o malas, de los que habían fallecido:

Hadeso estis la dio de la infero. /Hades era el dios del infierno.

2. Loko, kie kondamnitaj animoj de la pekuloj suferas eternan punon: /Lugar donde las almas condenadas de los pecadores sufren penas eternas:

Vi iros en la inferon, se vi estos malbona! /¡Irás al infierno si eres malo!
En infero loĝante, kun diabloj ne disputu. /Viviendo en el infierno, no discutas con los diablos.
Donaco nesincera estas donaco infera. /Un regalo insincero es un regalo infernal.

3. Loko, situacio, en kiu oni forte suferas: /Lugar, situación, en que se sufre fuertemente:

Mia vivo estas vera infero! /¡Mi vida es un verdadero infierno!
Mi ne povas ekdormi pro tiu infera bruo. /No puedo quedarme dormido por ese ruido infernal.

INTELEKTO (Intelecto)

2012-01-10T21:51:00.003-03:00

Kapablo pensi konceptaĵojn kaj estigi rilatojn inter ili: /Capacidad de pensar en conceptos y establecer relaciones entre ellos:

Homo havas intelekton, pro tio li kapablas agi konscie. /El hombre tiene intelecto, por eso es capaz de actuar conscientemente.
Li estas instruisto pri artefarita intelekto (komputika fako pri perkomputilaj rezonado kaj lernado). /Él es instructor de inteligencia artificial (departamento de computación para el razonamiento y aprendizaje mediante computadoras).
Homo havas ne nur korpajn, sed ankaŭ intelektajn bezonojn. /El hombre no sólo tiene necesidades corporales, sino también intelectuales.
Malgranda aspekte, sed granda intelekte. /De aspecto pequeño, pero de gran intelecto.
Tio estas komprenebla nur por intelektuloj. /Eso, por supuesto, es sólo para intelectuales.
Granda parto de intelektularo estis murdita tiutempe. /Gran parte de la intelectualidad de ese tiempo fue asesinada.

INTELIGENTA (Inteligente)

2012-01-10T21:48:00.001-03:00

Facile komprenanta kaj vigle pensanta: /Que comprende fácilmente y que piensa con viveza.

Li estas tre inteligenta infano. /Él es un niño muy inteligente.
Ŝi plenumis la taskon kun inteligenteco. /Ella llevó a cabo la tarea con inteligencia.
Mi devis fari inteligentecan teston. /Debí responder una prueba de inteligencia.
Multaj inteligentuloj venis al la spektaklo. /Vinieron muchas personas inteligentes al espectáculo.
Nur malinteligenta homo povis diri tian stultaĵon. /Sólo una persona necia podía decir tales estupideces.

INTENSA (Intenso)

2012-01-10T21:45:00.002-03:00

1. Tia, ke ĝia efiko estas tre vive sentata: /Eso, cuya eficacia se ha sentido muy vivamente:

La sono estis tre intensa, ke miaj oreloj eĉ komencis dolori. /El sonido era tan intenso, que incluso mis orejas comenzaron a doler.
La bazaj fizikaj ecoj de lumo estas koloro kaj intenso. /Las cualidades físicas básicas de la luz son el color y la intensidad.
La intenseco de varmego ne iĝis malpli granda. /La intensidad del enorme calor no se hizo menos grande.
Oni rimarkis intensiĝon de la febro ĉi-monate. /Se notó una intensificación de la fiebre esta mañana.

2. Kondukata kun grandaj rimedoj kaj streĉitaj fortoj: /Conducido con grandes recursos y fuerzas tensadas:

La laboro estas plej intensa matene. /El trabajo es más intenso en la mañana.
Oni devus pli intense pritrakti tiujn problemojn. /Deberíamos tratar más intensamente esos problemas.
Ni intensigu la laboron, ĉar ni devas fini la konstruon jam post monato. /Intensifiquemos el trabajo, porque debemos terminar la construcción en el próximo mes.
La trafiko estas neintensa en ĉi tiu strateto. /El tráfico no es intenso en esta callecita.

INTERVJUO * Intervidiĝo * Demandado (Entrevista)

2012-01-10T21:41:00.001-03:00

Interparolo, kiun ĵurnalisto havas kun persono, plej ofte konata publike, por demandi lin/ŝin pri ties vivo, agoj aŭ opinioj kaj raporti en gazeto, radio aŭ alia informrimedo: /Conversación que un periodista tiene con una persona, la mayoría de las veces públicamente conocida, para preguntarle sobre su vida, acciones u opiniones e informar en revista, radio u otro medio de información.

En nia sekva numero legu intervjuon kun la fama esperantistino Ana Pana. /En nuestro siguiente número, lea la entrevista con la famosa esperantista Ana Pana.
Dum la pasinta jaro ŝi ofte aperis en la gazetoj intervjue kaj artikole. /Durante el año pasado ella a menudo apareció en las revistas, en entrevista y en artículo.
Mi venis intervjui la stelulinon. /Vine a entrevistar a la estrella.
Iam li eĉ estis intervjuata televide. /Alguna vez él incluso fue entrevistado en la televisión.

INTIMO (Intimidad)

2012-01-04T19:23:00.000-03:00

1. Ekzistanta tute interne, ne aperanta ekstere; nepublika: / Que existe totalmente de manera interna, no aparece exteriormente, privado:

Al neniu mi rakontas pri miaj intimaj sentoj. / No cuento a nadie sobre mis sentimientos íntimos.
Mia vivo estas intimaĵo. / Mi vida es una intimidad.
La afero estas intime konata. / El asunto es conocido íntimamente.

2. Karakterizata de profunde komunaj sentoj kaj plena konfido kaj senĝeneco: / Caracterizado profundamente por sentimientos comunes y plena confianza y sin incomodidad:

Niaj interrilatoj estas intimaj. / Nuestras interrelaciones son íntimas.
Pli bona amiko intima, ol parenco malproksima. / Es mejor un amigo íntimo que un parentesco lejano.
Ili vivas en intimeco. / Ellos viven en intimidad.
Amiko - intimulo. / Amigo – íntimo.

INTRIGO (Intriga)

2012-01-04T19:18:00.003-03:00

Ruze aranĝi kombinon por sukcesigi aŭ malsukcesigi aferon: /Disponer astutamente una combinación para que un asunto tenga éxito o fracaso:

Li certe intrigis por ricevi tiun postenon. /Ciertamente él intrigó para recibir ese puesto.
Ĉiuj intrigoj kaj malicaĵoj estis forgesitaj. /Todas las intrigas y malicias fueron olvidadas.
Ŝi havis amintrigon kun edziĝinta viro. /Ella tuvo una intriga de amor con un hombre casado.
Estas multaj intrigantoj inter viaj geamikoj. /Hay muchos intrigantes entre tus amistades.
Atentu pri li: ĉiuj diras, ke li estas intrigema. /Ten cuidado con él: todos dicen que es un intrigante.

INTUICIO (Intuición)

2012-01-04T19:16:00.001-03:00

Scio pri difinita fakto, akirita senpere, sen helpo de racia pripenso, de induktaj aŭ deduktaj pensprocedoj: /Conocimiento de un hecho definido, adquirido directamente, sin ayuda de reflexión racional, de procedimientos de pensamientos inductivos o deductivos:

Mia intuicio diras al mi, ke vi ne pravas. /Mi intuición me dice que no tienes razón.
Onidire, virinoj estas pli intuiciaj ol viroj. /Se dice que las mujeres son más intuitivas que los hombres.
Li intuicie, mem ne komprenante, konstruis novan teorion. /Intuitivamente, no comprendiendo él mismo, construyó una nueva teoría.
Ŝi intuicias la veron. /Ella intuye la verdad.

HAKI (Cortar con hacha, cortar carne)

2012-01-04T19:12:00.003-03:00

1. Frapi, por tranĉi per bato de akra ilo: /Golpear, para cortar mediante un golpe con un instrumento filudo:

Mia patro estas (arbo) hakisto. /Mi padre es leñador.
Li ofte hakas grandajn arbojn per hakilego. /A menudo él corta grandes árboles con una enorme hacha.
Nek por baki, nek por haki. /Ni para hornear ni para cortar.
Unu hako kverkon ne faligas. /Una hacha no hace caer un roble.
Hakado de ligno donas lignerojn. /El corte de madera produce leña.
Patrino haketas cepojn per haketilo. /La madre pica cebollas con una cuchilla.
Hakilo estas tranĉa, sed ne cedas la branĉo. /Un hacha corta, pero la rama no cede.
Mi dehakis kelkajn branĉojn de piceo por fari Kristnaskan bukedon. /Corté varias ramas de abeto para hacer un ramo navideño.

2. Difekti aŭ detrui, kvazaŭ per batado de hakilo: /Estropear o destruir como si fueran golpes de hacha:

La hajlo hakis la rikoltojn. /El granizo arruinó la cosecha.

3. Maldelikate distranĉi en apartajn, neligitajn pecojn: /Cortar bruscamente en pedazos apartes, separados:

Parolante li hakas vortojn. / Al hablar, él corta las palabras.
Li starigis ŝtonhakistojn, por ĉirkaŭhaki ŝtonojn por la konstruado de la domo. /Él estableció canteros para cortar alrededor de las piedras para la construcción de la casa.
Ili elhakis al si vojon tra arbaro. /Ellos hicieron un camino a través del bosque a golpe de hacha.

HARMONIA (Armonioso)

2012-01-04T19:11:00.000-03:00

1. Aro da sinsekvaj (en poezio) aŭ samtempaj (en muziko) sonoj, agrabla por la orelo: /Conjunto de sonidos sucesivos (en poesía) o simultáneos, (en música) agradable para el oído:

Mankas harmonio en ĉi tiu muziko. /A esta música le falta armonía.
Ni ĝuis harmoniajn kantojn. /Disfrutamos cantos armoniosos.

2. Ĝusta aranĝo de la diversaj partoj de tuto, tiel ke ĉiu el ili akordas plaĉe kun la aliaj: /Ordenamiento preciso de las diversas partes de un todo, de modo que todas ellas estén agradablemente de acuerdo con las otras:

Esperanto estas plena je harmonio. /Esperanto está lleno de armonía.
La meblaro ne harmonias kun la aspekto de la ĉambro. /El amoblado no armoniza con el aspecto de la habitación.
Necesas harmoniigi la kolorojn de vestoj. /Se necesita armonizar los colores del vestuario.
• La domo estas misharmonia / neharmonia. /La casa es inarmónica.

3. Akordo de la sentoj inter pluraj personoj: /Acuerdo de los sentimientos de varias personas:

Tio konfuzis harmonion de la ŝtato. /Eso confundió la armonía del estado.
En malsata familio mankas harmonio. /En una familia con hambre falta armonía.
Ŝafaro harmonia lupon ne timas. /Una armoniosa manada de corderos no teme al lobo.
Ni vivas inter si harmonie. /Entre nosotros vivimos armoniosamente.

HASTI (Apurarse, acelerar)

2012-01-04T19:08:00.001-03:00

Rapidigi siajn movojn, por pli baldaŭ plenumi ion; agi kun nekutima, nenormala rapideco: /Hacer más rápidos sus movimientos para realizar alto más pronto; actuar con rapidez desacostumbrada, anormal:

Ne hastu fari la taskon. Prefere ĉio estu farita malpli rapide, sed tre bone. /No te apures en hacer la tarea. Es preferible hacerla menos rápida, pero muy bien.
Povas esti, ke la teksto enhavos mistajpon, ĉar la letero estis skribita kun hasto. /Puede ser que el texto contenga errores de tipeo, porque la carta fue escrita con apuro.
Tro hasta kaj nesufiĉa maĉado povas kaŭzi diversajn malsanojn de la stomako. /El masticado demasiado acelerado e insuficiente puede causar diversas enfermedades del estómago.
Li haste kaŝiĝis de malamikoj en la butiko. /Él se escondió rápidamente de los enemigos en la tienda.
Ne estu hastema - ja ĉiujn taskojn de la mondo vi ne sukcesos fari. /No seas acelerado, ciertamente no podrás llevar a cabo todas las tareas del mundo.

HEREDI (Heredar)

2012-01-04T19:06:00.000-03:00

1. Laŭleĝe ricevi ion de mortinto / Recibir algo legalmente de un fallecido:

Post morto de avino mi heredis ŝian domon./ Tras la muerte de la abuela heredé su casa.
Ne fidu heredon, fidu posedon. / No te fíes de la herencia, fíate de la posesión.
La bildoj herede apartenas al via frato./ Las fotos por herencia pertenecen a tu hermano.
Vi certe ne estos heredanto de mia domo! / Ciertamente no serás heredero de mi casa.
Mi heredigos vin, ĉar mi ne havas proprajn infanojn. / Te haré heredero, porque no tengo hijos propios.
Ŝi decidis senheredigi malamatan duonfilinon. / Ella decidió desheredar a una odiada media hermana.

2. Havi post siaj parencoj aŭ antaŭuloj, ĝui post ili aŭ same kiel ili / Tener después de sus parientes o antecesores, gozar tras ellos o al igual que ellos:

Nacioj heredas morojn de siaj antaŭuloj./ Las naciones heredan costumbres de sus antecesores.
Kristanismo estas lia hereda religio./ El Cristianismo es su religión heredada.

3. Ricevi de la gepatroj difinitajn ecojn pro heredeco / Recibir de los padres cualidades definidas por herencia:

Inklinon al lingvoj mi heredis de mia patrino./ La inclinación a los idiomas la heredé de mi madre.
Eblas diri, ke mia malsano estas heredaĵo de miaj gepatroj. / Es posible decir que mi enfermedad es herencia de mis padres.
Genoj estas la portiloj de heredeco. / Los genes son los portadores de la herencia.

HIPOTEZO (Hipótesis)

2012-01-04T19:03:00.000-03:00

Nepruvita supozo, provizore akceptita por klarigi kaj komprenigi konstatitajn faktojn, sed kontrolota per pluaj eksperi-mentoj: / Una suposición no probada, aceptada provisoriamente para aclarar y comprender hechos comprobados, pero que se controlarán por medio de más experimentos:

Tiu hipotezo evidentiĝis malĝusta. / Esa hipótesis se evidenció incorrecta.
Ne timu, la danĝero estas nur hipoteza. / No temas, el peligro sólo es hipotético.
Koperniko hipotezis, ke la Tero rivoluas ĉirkaŭ la Suno. / Copérnico presentó la hipótesis de que la Tierra gira alrededor del Sol.

HISI (Izar)

2012-01-04T19:01:00.001-03:00

Suprentiri per ŝnuro: /Hacer subir mediante una cuerda:

Dum ŝtataj festoj oni hisas la flagojn. /Durante las fiestas patrias se izan las banderas.
Kiam la festo finiĝis, ĉiuj malhisis la flagojn. /Cuando la fiesta se terminó, todos arriaron las banderas.
Duonhisita flago estas signo de funebro. /Una bandera izada a media asta es signo de luto.
Hisilo estas ŝnuro por levi la velon. /Una maroma es una cuerda para elevar la vela.

HOKO (Gancho, anzuelo)

2012-01-04T18:59:00.001-03:00

1. Kurbigita pinta metalpeco, per kiu oni ion altiras: / Pieza de metal de punta curvada, por medio de la que se tira algo:

Kurbiĝu hoko laŭ postuloj de l' loko. / Curva el gancho según las reglas del lugar.
En Esperanto estas unu litero kun hoketo - ŭ. / En Esperanto hay una letra con ganchito – ŭ.

2. Kurba metala aŭ alispeca peco, sur kiu oni ion pendigas: / Pieza curva de metal u otra especie, en que se cuelga algo:

Mi pendigis mian jakon sur la (vest)hoko. / Yo colgué mi chaqueta en el colgador de ropa.

3. Kurbigita akrapinta metalpeco, fiksita ĉe la fino de fadeno kaj provizita per logaĵo, por kapti fiŝojn: / Pieza de metal curvado, de extremo puntiagudo, atada al extremo de un hilo y provista de una carnada, para coger peces:

Ĉi tiu (fiŝ)hoko estas tro malgranda por tiaj grandegaj fiŝoj. / Este anzuelo es demasiado pequeño para esos enormes peces.
Fiŝo ne iras, sed hoko ĝin tiras. / El pez no va, pero el anzuelo lo tira.
Hodiaŭ ni veturas fiŝhoki - ĉasi fiŝojn per hokfadeno. / Hoy viajamos a pescar – cazar con sedal y anzuelo.
La fiŝo estas hokita. / El pez está enganchado.

4. Elstara metalpeco, fiksita ĉe pordo- aŭ fenestro-kadro, ĉirkaŭ kiu turniĝas ingo fiksita ĉe la pordo- aŭ fenestro-klapo: / Pieza de metal sobresaliente, fijo en el marco de la puerta o ventana, alrededor del que gira una vaina fijada en el batiente de la puerta o ventana.

La pordoj turniĝas sur siaj (pord)hokoj. / La puerta gira sobre sus bisagras.

HOTELO (Hotel)

2012-01-04T18:56:00.001-03:00

Domo, kie vojaĝantoj povas pagante loĝi kaj eventuale ankaŭ manĝi: / Casa donde los viajeros, pagando, pueden vivir y eventualmente, también comer.

Ĉi tiu hotelo estas tre fama pro siaj belegaj ĉambroj kaj bonegaj servoj. / Este hotel es muy famoso por sus buenas habitaciones y excelentes servicios.
Mi nun lernas en hotela lernejo. / Ahora aprendo en una escuela de hotelería.
Mi volas paroli kun la hotelisto (hotelmastro)! /¡Quiero hablar con el hotelero! (dueño del hotel)

HU! (¡Ea!)

2012-01-04T18:54:00.003-03:00

Interjekcio, uzata por esprimi ektimon: /Interjección empleada para expresar un temor súbito:

Hu! Vi tre timigis min! /¡Ea! ¡Me asustaste mucho!
La bestetoj ektimis ion kaj komencis hui. /Los animalitos se asustaron de algo y comenzaron a gritar hu.
Fariĝis bruo, tumulto, babilado, kurego, hu ha, tuta foiro! / ¡Se produjo ruido, tumulto, charla, carrera, ea ea, feria total!
Estis nokto. Hu hu! Tion ni aŭdis en la arbaro. /Era de noche.¡Ea ea! Eso escuchamos en el bosque.

HUMANA (Humano)

2012-01-01T19:22:00.000-03:00

Posedanta la plej noblajn ecojn de la homo, kompatemon, bonfaremon, helpemon: /Que posee las más nobles cualidades de la humanidad, compasivo, bienhechor, servicial:

La juĝisto estis tre humana. /El juez era muy humano.
Ili traktis la venkitojn kun humaneco./Ellos trataron a los vencidos con humanidad.
Oni provos humanigi sovaĝulojn. /Se intentará humanizar a los salvajes.
Germanio iam estis la centro de la humanistoj. /Alemania fue alguna vez el centro de los humanistas.
Tio estas malhumana kruelaĵo /Eso es una crueldad inhumana.

ĜENERALA (General; común; total, universal)

2012-01-01T18:34:00.001-03:00

Rilatanta senescepte al tuto aŭ al la plej granda parto el personoj aŭ objektoj, neaparta, neindividua: /Que, sin excepción, guarda relación al total o a la mayor parte de personas u objetos, no separado, no individual:

Venontmonate okazos ĝenerala kunveno de la asocio. /En el mes venidero se realizará una reunión general de la asociación.
Ni parolis ĝenerale pri la graveco de internacia lingvo. /Generalmente hablamos de la importancia de la lengua internacional.
Tio estas nur ĝeneralaĵo (ĝenerala ideo). / Eso es sólo una generalidad (una idea general).
Mi pensis pri tio, sed mi ne ĝeneraligis miajn pensojn. /Pensé en eso, pero no generalicé mis pensamientos.

ĜENTILA (Cortés, gentil, amable)

2012-01-01T18:22:00.004-03:00

Observanta la regulojn de la socia deco; observanta la bonajn manierojn: /Que observa las normas del decoro social; que observa las buenas maneras:

Mi ja edukis vin, ke vi estu ĝentila! /¡Ya te he enseñado que seas amable!
De vorto ĝentila ne doloras la lango. /La lengua no duele con la palabra gentil.
Ŝi ĝentile salutis min. /Ella me saludó cortésmente.
Ĝentileco neniom kostas kaj multon aĉetas. /La amabilidad nada cuesta y mucho compra.
Tiu junulo estas vera ĝentilulo. /Ese individuo es un verdadero hombre amable.
Neniu ŝatas malĝentilajn vendistojn. /A nadie le gustan los vendedores descorteses.
Mi foriris de tie, ĉar ĉiuj agis kun mi malĝentile. /Salí de allí, porque todos actuaron descortésmente conmigo.
Sinjoroj, vi estas neĝentilaj (ne sufiĉe ĝentilaj)! /¡Señores, ustedes son descorteses! (no lo bastante amables)

GARANTII (Garantizar)

2012-01-01T18:08:00.000-03:00

1. Preni sur sin la respondecon de alia persono pri io aŭ iu: /Tomar sobre sí la responsabilidad de otra persona acerca de algo o alguien:

Mi garantias pri la ĝusteco de informoj. /Garantizo la exactitud de los informes.
Kiu garantias, trankvilon ne scias. /Quien garantiza, de tranquilidad no sabe.
Kiu donis garantion, tiu pagu la ŝuldon. /Quien dio la garantía, ese paga la deuda.

2. Aserti sub sia respondeco, ke io certe okazos: /Aseverar, bajo su responsabilidad, que algo ciertamente ocurrirá.

Nenio garantias, ke mi ne perdos la laboron. /Nada garantiza que no perderé mi trabajo.
Garantie liberigu mian fraton! / ¡Bajo garantía, libere a mi hermano!
Mi prenos vian ringon kiel garantiaĵon. /Tomaré tu anillo como garantía.

3. Certigi al iu la posedon de io: /Asegurar a alguien la posesión de algo:

Nia metodo garantias rapidajn progresojn. /Nuestro método garantiza progresos rápidos.
Ĉiumonate ni donas monon al garantia fonduso. /Todos los meses donamos dinero al fondo de garantía

4. Gardi de ia maloportunaĵo: /Proteger de algo inoportuno:

Edziĝo najbara garantias de eraro. /Un casamiento vecinal garantiza contra el error.
Li estas garantiita kontraŭ la militservo. /Él está garantizado contra el servicio militar.

GESTO (Gesto)

2012-01-01T18:03:00.000-03:00

Ĉiu montra, esprima movo de la korpo, precipe de la kapo, brako aŭ mano: /Todo movimiento demostrativo, expresivo del cuerpo, principalmente de la cabeza, brazo o mano:

Ŝi faris iujn gestojn, sed mi ne povis kompreni ilian signifon. /Ella hizo algunos gestos, pero no pude comprender su significado.
Malfeliĉo sin ne ĝenas, faru geston - ĝi tuj venas. /La infelicidad no le molesta, haz un gesto – viene de inmediato.
Mi ne povis kompreni ŝin, ĉar mi ne sciis gestan lingvon /. No pude comprenderla, porque yo no conocía el lenguaje de los gestos.
Li provis geste komprenigi la aferon al mi. /Él trató de hacerme comprender el asunto por medio de gestos.
Ni gestis al la kelnero, por ke li venu. /Le hicimos gestos al camarero para que venga.
Ili gestadis, ke aliaj homoj ekvidu kaj venu. /Ellos hacían gestos para que otras personas vieran y vinieran.
La paroloj de la gestema prezidanto estis tre konvinkaj. /Las palabras del presidente aficionado a los gestos fueron muy convincentes.

GLACIO (Hielo)

2012-01-01T17:59:00.000-03:00

1. Akvo solidiĝinta pro malvarmo: /Agua solidificada por el frío:

Vintre lago estas kovrita per glacio. /En invierno el lago está cubierto de hielo.
Batadi kiel fiŝo kontraŭ glacio. /Dar golpeteos como un pez contra el hielo.
Mi aĉetis vanilan glaciaĵon en la glaciaĵejo. /Compré un helado de vainilla en la heladería.
La vintro glaciigis la riverojn. /El invierno congeló los ríos.
La lago jam glaciiĝis. /El lago ya se congeló.
Multaj pendoglacioj pendis ĉe la tegmento. /Muchos trozos de hielo penden de la techumbre.

2. Tiu substanco, rigardata kiel ne daŭrema: /Esa sustancia, observada como no durable:

Al glacio printempa kaj al amiko tro nova ne fidu. / No confíes en el hielo primaveral ni en el amigo demasiado nuevo.

3. Tiu substanco, rigardata kiel simbolo de sensimpatieco, indiferenteco: /Esa sustancia, observada como símbolo de antipatía, indiferencia:

Mielo sur lango, kaj glacio en koro. /Miel en la lengua, hielo en el corazón.
Liaj okuloj estis kvazaŭ glaciaj. /Sus ojos eran como si fueran hielos.
Ili salutis min glacie. /Ellos me saludaron glacialmente.
Ŝi glaciiĝis de timo. /Ella se congeló de miedo.

GRAJNO (Grano, semilla)

2012-01-01T17:51:00.001-03:00

1. Ĉiu el la fruktoj entenataj en la spiko de greno: /Cada uno de los frutos contenidos en la espiga de un cereal.

Avino ĵetis iom da grajnoj al siaj kokinoj. /La abuela lanzó un poco de granos a sus gallinas.
Eĉ blinda kokino povas trovi grajnon. /Hasta una gallina ciega puede encontrar granos.
Mi tre ŝatas manĝi grajnaĵon el freŝaj grajnoj. /Me gusta mucho comer comida hecha con granos frescos.
Venis tempo por disgrajnigi vinberaron. /Viene el tiempo para desgranar racimos de uvas.
La maizo jam grajniĝas. /El maíz ya se llena de granos.

2. Ĉiu seka semo aŭ frukto, prezentanta etan volumenon: /Cada semilla seca o fruto que presenta un pequeño volumen:

Kion vi intencas fari kun tiuj grajnoj de pomo? /¿Qué intentas hacer con esas semillas de manzana?

3. Malgranda globa objekto, simila al vegetaĵa grajno: /Pequeño objeto esférico, similar a un grano vegetal:

Sur la fundo de la rivero troviĝas grajnoj da oro. /En el fondo del río se encuentran pepitas de oro.
Grajneto da vitro penetris en mian okulon. /Un granito de vidrio me penetró en el ojo.
La sablo estas grajneca. /La arena presenta el aspecto de un conjunto de granos.

4. Tre malgranda kvanto da io: /Cantidad muy pequeña de algo:

Vi ne havas en la kapo eĉ unu grajnon da saĝo! / No tienes ni siquiera un grano de sensatez en la cabeza.

GRIMPI (Escalar, trepar)

2011-12-30T22:24:00.000-03:00

1. Pene transloki sian korpon sur oblikva aŭ vertikala surfaco, uzante la krurojn kaj eventuale la brakojn: /Trasladar su cuerpo penosamente sobre una superficie oblicua o vertical, usando los piernas y eventualmente los brazos:

Mia kato grimpis sur la arbon kaj ne volas malsupreniĝi. /Mi gato trepó al árbol y no se quiere bajar.
Nia grimpado daŭris kelkajn horojn. /Nuestra escalada duró varias horas.
Li estas sperta grimpisto. /Él es un escalador experto.
Mi apenaŭ elgrimpis el la marĉejo. /Apenas salí trepando del pantano.
Ŝi engrimpis en la boaton. /Ella subió trepando al bote.
Ili malsuprengrimpis la ŝtuparon. /Ellos bajaron gateando la escalera.
Ni suprengrimpis sur la rokon por pli bone ĉion vidi. /Trepamos a la roca para ver todo mejor.

2. Teni sin stara aŭ suprendirekta, fiksiĝante per adventivaj radikoj, krampoj, ĉiroj, dornoj, dornetoj kaj simile: /Mantenerse erguido o en dirección hacia arriba, fijándose mediante raíces adventicias, grapas, cirros, espinas, abrojos, etc.:

Pizo volve grimpas la bastoneton. /El guisante trepa por el bastoncito envolviéndolo.
Lupolo estas grimpa planto / grimpoplanto. /El lúpulo es una planta trepadora.

GVIDI (Guiar)

2011-12-30T22:20:00.001-03:00

1. Montri al iu persono la vojon ĝustan, irante kun li kaj helpante al li por atingi la celon, kiun li intencas trafi: /Mostrar a una persona el camino preciso, yendo con él y ayudándole para alcanzar el objetivo que intenta lograr:

Turista gvidisto gvidis nin sur la monto. /Un guía turístico nos guió sobre el monte.
Aliajn gvidas kaj mem ne vidas. /Guía a otros y no se ve a sí mismo.
Ĉiu sin gvidas, kiel li vidas. /Cada uno se guía como él ve.
Ni venis ne tien - li misgvidis nin! /No vinimos allí – él nos guió mal.

2. Montri la linion ĝuste kondukantan al la celo; direkti la movon al la celo: /Mostrar la línea exacta que conduce al objetivo; dirigir el movimiento al objetivo:

Ne timu, kompaso gvidos nin. /No temas, la brújula nos guiará.
Vidu, tio estas gvida stelo. /Mira, esa es una estrella guía.
Plej bona gvidilo estas la lango. /El mejor instrumento guía es la lengua.

3. Montri, sciigi al iu la konduton, kondukontan al la celo: /Mostrar, dar a saber a alguien la conducta que conduce al objetivo:

Li promesis gvidi sian popolon al la feliĉo. /Él prometió guiar a su pueblo a la felicidad.
Riĉeco sen gvido kiel ĉevalo sen brido. /La riqueza sin guía es como un caballo sin brida.

4. Montri, sciigi per siaj spertaj konsiloj, kiel eble plej bone funkciigi ion: /Mostrar, hacer saber mediante consejos expertos cómo algo tal vez puede funcionar mejor:

La kurson gvidas bonega instruisto. /Un muy buen instructor guía el curso.
Mi prenis sur min la gvidadon de Esperanta kurso. /Yo tomé sobre mí la guía del curso de Esperanto.
Ŝi konsentis persone gvidadi la aferon. /Ella consintió en guiar personalmente el asunto.

FALDI (Doblar, plegar)

2011-12-30T22:13:00.000-03:00

Duoble aŭ pluroble fleksi tukon, paperon kaj ĝenerale ion ajn maldikan aŭ ion artikigitan, almetante unu sur alian la diversajn fleksitaĵojn: / Curvar dos o más veces un lienzo, papel, o algo generalmente delgado o algo articulado, poniendo uno sobre otro los diversos pliegues:

Ŝi faldis la leteron kaj enmetis ĝin en la koverton. / Ella dobló la carta y la metió en el sobre.
Ĉiuj vestoj estas zorge falditaj en mia ŝranko. / Toda la ropa está cuidadosamente doblada en mi ropero.
Necesas gladi la jupon por forigi la faldojn. / Se necesita planchar la falda para sacar los pliegues.
Paperfaldado estas arto por elfari diversajn ludilojn. / El plegado de papel es un arte para hacer diversos juguetes.
La seĝo estas faldebla, do vi povas faldi ĝin kaj meti sub la liton. / La silla es plegable, así es que puedes plegarla y ponerla debajo de la cama.
Ŝi aĉetis faldumitan jupon. / Ella compró una falda plisada.
La patro malfaldis la gazeton por tralegi ĝin. / El padre desplegó el periódico para leerlo.
Antaŭ ol lavi la telerojn mi refaldis la manikojn ĝis la kubutoj. / Antes de lavar los platos, me doblé las mangas hasta los codos.

FALTO (Arruga de la piel, pata de gallo)

2011-12-30T22:09:00.000-03:00

Haŭtsulketo ĉe la frunto, vizaĝo aŭ interno de la manoj, ordinare kaŭzita de la aĝo: / Pequeños surcos en la frente, en el rostro o en el interior de las manos, ordinariamente causados por la edad:

Ŝi estas juna kaj pro tio ne havas faltojn. / Ella es joven y por eso no tiene arrugas.
La haŭto sub liaj okuloj pendas falte. / La piel bajo sus ojos pende arrugada.
Maljuneco faltis ŝian belan vizaĝon. / La vejez arrugó su bello rostro.
Vi aspektas tre bone malgraŭ la faltiĝinta frunto. / Tienes muy buen aspecto a pesar de la frente arrugada.
La ĥirurgoj senfaltigis ŝian vizaĝon. / Las cirugías desarrugaron su rostro.

FAMILIARA (Familiar, íntimo)

2011-12-30T22:06:00.000-03:00

Tiel senceremonia, kiel interne de familio; senĝena: /Tan sin ceremonia como en el interior de una familia; sin molestia.

Forgesu pri viaj familiaraj manieroj - ĉi tie estas multaj fremduloj. /Olvídate de tus maneras familiares – aquí hay muchos extraños.
Vi ne devus paroli familiare kun via estro! /¡No debes hablar de manera familiar con tu jefe!
La filo ne ŝatis ĉiujn tiujn familiaraĵojn, precipe karesojn. /Al hijo no le gustaban todas esas familiaridades, especialmente las caricias.
Mi sentis min kiel hejme pro ilia familiareco. /Me sentí como en casa por la familiaridad de ellos.
Mi pensas, ke ŝi neniam familiariĝos kun mi. /Pienso que ella nunca se familiarizará conmigo.

FAMO (Fama)

2011-12-30T22:04:00.000-03:00

1. Nepreciza sciigo, buŝe komunikata de unu persono al alia, aŭ reproduktata de gazeto al gazeto: /Información imprecisa, comunicada de boca en boca de una persona a otra, o reproducida de revista a revista:

Bona famo sin trenas testude, malbona kuras rapide. /La buena fama se arrastra como tortuga, la mala corre rápidamente.
Mi aŭdis, ke ŝi famas pri siaj bongustaj kukoj. /Escuché que ella es famosa por sus sabrosos pasteles.
Iu disfamigis malverajn informojn pri mi. /Alguien diseminó informaciones falsas sobre mí.

2. Granda diskonateco de iu aŭ io: /Gran desconocimiento de alguien o algo:

Li havas la famon de mensogulo. /Él tiene fama de mentiroso.
Li estas tre fama aktoro. /Él es un actor muy famoso.
Tien venis ĉiuj famuloj. /Allí venían todos los famosos.
Min famigis ĉi tiu filmo. /Esta película me hizo famoso.
Ŝi poste iĝis mondfama verkisto. /Posteriormente ella se hizo una escritora de fama mundial.
Iuj preferas esti malbonfamaj ol senfamaj. /Algunos prefieren ser de mala fama que ser sin fama.

FANDI (Fundir, derretir)

2011-12-30T22:00:00.000-03:00

1. Likvigi per varmo solidan substancon: /Licuar, mediante el calor, una sustancia sólida:

Fandu la buteron - ni faros kukon. /Derrite la mantequilla, haremos un pastel.
La kandelo jam fandiĝis. /La vela ya se derritió.
Iridio estas tre malfacile fandebla metalo. /El iridio es un metal muy difícilmente fungible.

2. Produkti (objekton) per fandado de kruda materialo en formujon: /Producir (un objeto) por fundición de material crudo en un molde:

Fandistoj fandis sonorilegon por la preĝejo. /Los fundidores fundieron una gran campana para la iglesia.
La fandado de la statuo daŭris tre longe. /La fundición de la estatua duró mucho tiempo.
Fero ne kunfandiĝas kun argilo. /El hierro no se funde con arcilla.

3. Moligi: /Ablandar:

Liaj belaj vortoj fandis ŝian koron kaj ŝi ne plu koleris. /Sus bellas palabras fundieron su corazón, y ella olvidó su cólera.
La tempo forfandos tiun glacian indiferentecon. /El tiempo derretirá esa indiferencia glacial.
Lumaj radioj disfandis la rigidecon de ŝiaj trajtoj. /Los rayos de luz derritieron la rigidez de sus rasgos.

FANTAZIO (Fantasía)

2011-12-30T21:56:00.000-03:00

1. Krea imago: /Imaginación creativa:

Tio flamigis ŝian infanan fantazion. /Eso hizo llamear su fantasía infantil.
Vi estas vera fantaziulo! /¡Eres un verdadero fantasioso!
Bedaŭrinde, mi estas tute senfantazia. Fantazio mankas al mi. /Lamentablemente, soy totalmente realista. Me falta la fantasía.

2. Kaprica sendirekta kaj senregula vagado de la imago: /Vagabundeo caprichoso de la imaginación, sin dirección y sin norma:

La verko estas plena de fantazio. /La obra está llena de fantasía.
Li fantaziis iun strangan rakonton. /Él fantaseaba un extraño relato.

3. Bildo ekzistanta nur en la imago, ne en la realo: /Imagen que sólo existe en la imaginación, no en la realidad:

Oni parolis pri tio kiel pri ia dolĉa fantazio. /Se habló de eso como de una dulce fantasía.
Mi ĝuis legante tiun fantazian rakonton. /Disfruté leyendo ese relato fantástico.

FARBO (Colorante, colorete)

2011-12-30T21:47:00.000-03:00

Miksaĵo de likvo (ordinare oleo) kaj pigmento, uzata por ŝmiri surfacon kaj ĝin kolorigi: / Mezcla de un líquido (generalmente aceite) con pigmento, que se usa para pintar y colorear una superficie:

Ĉi tiu farbo jam estas tro malnova kaj ne taŭgas por farbado. / Este colorante ya está muy viejo, no sirve para pintar.
Ni aĉetis la domon kaj nun farbas ĝin. / Compramos la casa y ahora la estamos pintando.
Atentu! La benko estas farbita! / ¡Cuidado! El banco está pintado.
Ni ne bezonas farbistojn, ĉar ni mem povas farbi la barilon. / No necesitamos pintores, porque nosotros mismos podemos pintar la reja.
Mi bezonos du farbskatolojn por ĉi tiu pordo. / Necesitaré dos cajas de pintura para esta puerta.
Infanoj desegnis per akvofarbo. / Los niños dibujaron con acuarela.

FASCINI (Fascinar, encantar)

2011-12-30T21:44:00.000-03:00

1. Senigi je ĉia povo de forkuro aŭ kontraŭstaro per intense fiksita rigardado (se paroli pri serpentoj): /Quitar todo poder de huida u oposición por medio de una mirada intensamente fija (si se habla de serpientes):

Serpento fascinis min. /Una serpiente me fascinó.

2. Nerezisteble allogi, ravi: /Atraer irresistiblemente, encantar:

Ŝi fascinis ĉiujn virojn, ke ili povis nek proksimiĝi, nek foriri. /Ella fascinó a todos los hombres, que no podían aproximarse ni alejarse.
Ŝi estis fascinanta belulino! /¡Ella era una belleza fascinante!
Mi estis tre fascinita de la belega pejzaĝo. /Yo estaba muy fascinado con el hermosísimo paisaje.
Tiu filmo estis fascina. /Esa película era fascinante.
Mi rigardis la preĝejon kun fascino. /Observé la iglesia con fascinación.

FENDI (Hender, rajar)

2011-12-30T21:34:00.000-03:00

1. Dividi malmolan materion laŭ ĝia longeco: /Dividir un material duro a lo largo de su longitud:

Vi fendis mian koron! /¡Hendiste mi corazón!
Mi iros al dentisto, ĉar en mia dento estas fendeto. /Iré al dentista porque hay una hendidura en mi diente.
Li tranĉis la panon kaj enfendis la tablon. /Él cortó el pan y rajó la mesa.
Ĉi tie vi povas vidi la fendadon de molekulo. /Aquí puedes ver la hendidura de una molécula.
La konstruaĵo komencis fendiĝi. /La construcción empezó a rajarse.

2. Dividi la partojn de amaso, ĝin rapide trairante: /Dividir las partes de un montón yendo rápidamente a través:

La ŝipo fendas la ondojn. /El barco hiende las olas.
Estas fendo inter ambaŭ sistemoj. /Hay una hendidura entre ambos sistemas.
La disfendo en partio okazis pro malsamaj opinioj. /La escisión en el partido ocurrió por las opiniones diferentes.

FERIO (Vacación, feriado)

2011-12-30T21:30:00.001-03:00

Libera tago, dum kiu oni ne estas devigata labori: /Día libre, durante el cual no se está obligado a trabajar:

La lernantoj havis ferion. /Los estudiantes tenían feriado.
Miaj ferioj komenciĝos en julio. /Mis vacaciones comenzarán en Julio.
La impresoj pri feria vojaĝo estas tre belaj. /Las impresiones del viaje de feriado son muy hermosas.
Vi ne trovos lin en la oficejo, ĉar li ferias dum ĉi tiu semajno. /No lo encontraré en la oficina porque tiene feriado durante esta semana.
La feriantoj ofte venas en nian landon por ripozi. /Quienes tienen vacaciones a menudo vienen a nuestro país para reposar.

FESTENI (Festejar, celebrar)

2011-12-30T21:27:00.001-03:00

Partopreni en festa manĝo, luksa kaj abunda: /Participar en una comida de fiesta, lujosa y abundante:

La riĉuloj festenis kaj amuziĝis. /Los ricos festejaban y se divertían.
Kiam kato promenas, la musoj festenas. /Cuando el gato pasea, los ratones celebran.
Troa festeno estas veneno. /Una celebración excesiva es veneno.
Tablo festena, sed telero malplena. /Mesa para fiesta, pero plato vacío.
Hodiaŭ festene, morgaŭ malplene. /Hoy en fiesta, mañana en vacío.
Ni estas malriĉaj homoj kaj ne rajtas partopreni en la festenado. /Somos personas pobres y no tenemos derecho a participar en el festejo.
Muziko kaj kriado aŭdeblis de la festenejo. /Era posible escuchar música y gritos en el lugar del festejo.

FETORO (Tufo, hedor)

2011-12-30T21:24:00.001-03:00

Tre malagrabla, naŭza odoro, kiel de putro kaj simile: /Olor muy desagradable, nauseabundo, como de putrefacción y similar:

Neeltenebla fetoro senteblis en tiu loko. /Un hedor inaguantable se sentía en ese lugar.
Putoro estas fetora besto. /Un turón es un animal fétido.
Mi certe ne manĝos tiun ĉi fromaĝon - ĝi ja fetoras! /Por cierto no comeré este queso - ¡si hiede!
Tiu negoco fetoras (tute ne estas fidinda). /Ese negocio apesta (no es totalmente digno de confianza).

FIERA (Orgulloso, soberbio)

2011-12-30T21:18:00.000-03:00

1. Konscia pri siaj veraj meritoj kaj virtoj:/Conciencia de sus verdaderos méritos y virtudes:

La patro estis fiera pri sia bonega filo. /El padre estaba orgulloso de su buenísimo hijo.
Ŝi fieras pri siaj muzikaj kapabloj. /Ella está orgullosa de sus capacidades musicales.
Ili estas fiero de nia lando. /Ellos son orgullo de nuestro país.
Li estas senfiera homo. /Él es un hombre humilde.

2. Tro taksanta siajn meritojn kaj virtojn kaj tial malŝatanta aliajn: /Que aprecia demasiado sus méritos y virtudes y por eso desprecia a los demás:

Pro homo fiera ĝojas infero. /El infierno se alegra por un hombre soberbio.
Ŝi fiere rigardas aliajn homojn de supre. /Ella observaba orgullosamente a los otros hombres desde arriba.
Riĉeco estas frato de fiereco. /La riqueza es hermana del orgullo.
Feliĉo fierigas, malfeliĉo saĝigas. /El feliz se hace orgulloso, el infeliz se hace sagaz.
Kiu riĉiĝas, tiu fieriĝas. /Quien se hace rico, se hace orgulloso.

FIRMA (Firme)

2011-12-30T21:12:00.000-03:00

1. Ne aŭ nur malfacile cedanta sub pezo, premo, peno kaj simile: /Que no cede, o que lo hace difícilmente bajo un peso, una presión, un esfuerzo y similarmente:

Ĉi tiun muron ni ne povos rompi, ĉar ĝi estas firma. /Este muro no lo podremos romper, porque está firme.
Ili marŝis sur firmaĵo (firma grundo). /Ellos marcharon sobre firmeza (piso firme).
La betono ankoraŭ ne firmiĝis. /El hormigón todavía no se afirmó.

2. Tiel fiksita, ke ne eblas ŝanceliĝo: /Fijado de tal modo que no es posible hacerlo oscilar:

Mi tenis ĝin per firma mano. /Lo sostuve con mano firme.
Li firme sidis en la selo. /Él se sentó firmemente en la silla de montar.
Necesus ŝanĝi kelkajn seĝojn, ĉar ili estas iom malfirmaj. /Sería necesario cambiar algunas sillas, porque están algo inestables.

3. Prezentanta senŝanĝemon, konstantecon: /Que presenta estabilidad, constancia:

Mia decido estas firma kaj vi neniel povas influi ĝin. /Mi decisión es firme y de ninguna manera puedes influirla.
La firmeco de via karaktero estas samtempe avantaĝo kaj malavantaĝo. /La firmeza de tu carácter es una ventaja y una desventaja al mismo tiempo.
Ni ŝatus firmigi niajn rilatojn. /Nos gustaría afirmar nuestras relaciones.
Tiu okazo malfirmigis mian volon. /Ese acontecimiento debilitó mi voluntad.

FOJNO (Heno)

2011-12-30T21:01:00.000-03:00

Matura herbo, kiun oni falĉas kaj sekigas ĉe la suno, por ĝin konservi kiel nutraĵon por la brutoj: / Hierba madura, que se siega y seca al sol, para conservarla como alimento para las reses:

Printempo ankoraŭ ne venis, sed ni jam ne plu havas fojnon. / La primavera todavía no llega, pero ya no tenemos más heno.
Ĉiuj forveturis fojni (falĉi kaj poste turni kaj returni la falĉitan herbon por ĝin sekigi). / Todos viajaron a trabajar el heno (segar y después voltear y revoltear la hierba segada para secarla).
Mi ĉiam helpas al miaj geavoj pri la fojnado. / Siempre ayudo a mis abuelos en el trabajo del heno.
Estante en la vilaĝo ni ofte noktumis en la fojnejo. / Estando en la aldea con frecuencia pasamos la noche en el henar.

FORĜI (Forjar)

2011-12-30T20:56:00.000-03:00

1. Prilabori feron (aŭ alian metalon) per fajro kaj martelo: /Trabajar el hierro (u otro metal) mediante fuego y martillo:

Li venis al la forĝejo por ke oni forĝu al li la glavon. /Él vino a la herrería para que le forjaran la espada.
Forĝu feron dum ĝi estas varmega. /Forja el fierro mientras está muy caliente.
Iam li estis forĝisto, sed nun ne plu okupiĝas pri forĝado. /Una vez él era herrero, pero ahora ya no se ocupa del forjado.
Fero estas malmola forĝebla metalo. /El hierro es un metal duro posible de forjar.
Avo subforĝis la ĉevalon. /El abuelo herró al caballo.

2. Elfari per propra penado: /Producir por propio esfuerzo:

Ĉiu kreas sian forton, ĉiu forĝas sian sorton. /Cada uno crea su fuerza, cada uno forja su suerte.
Malfacila malsano alforĝis lin al la lito. /Una enfermedad difícil lo confinó al lecho.
Mi restis kvazaŭ alforĝita sur la loko pro surprizo. /Quedé casi pegado en el lugar por la sorpresa.

FORMO (Forma)

2011-12-30T20:49:00.000-03:00

1. Sensebla aspekto, kiun objekto prezentas ekstere: /Aspecto sensible que un objeto presenta exteriormente:

Al mi ne plaĉas formo de ĉi tiu meblo. /No me complace la forma de este mueble.
La frato okupiĝis pri la formado de la vazo. /El hermano se ocupaba de la forma de la vasija.
Grandega vento deformis mian novan pluvombrelon. /Un enorme viento me deformó el nuevo paraguas.
En la komenco la tero estis senforma kaj dezerta. /En el comienzo la tierra era informe y desierta.
Ĉio transformiĝas po iomete en la mondo. /Todo se transforma de a poco en el mundo.
Tie ni vidis diversformajn montojn. /Allí vimos montes de diversas formas.
Ŝi estis belforma kaj belvizaĝa. /Ella era bella de forma y rostro.
Sufiksoj "-ĉj-" kaj "-nj-" kreas karesformojn de nomoj. /Los sufijos «ĉj» y «nj» crean formas cariñosas de los nombres.

2. Formujo: /Molde:

La ardanta metalo fluis en la formon. /El metal ardiente fluía en el molde.
Mi bezonos formujon por fari la kukon. /Necesitaré un molde para hacer la torta.

3. Maniero, laŭ kiu iu afero evidentiĝas: /Manera según la que un asunto se hace evidente:

La formo de la registaro ŝanĝiĝis. /La forma del gobierno se modificó.
Li formis ĉi tiun societon. /Él formó esta sociedad.
La societo formiĝis en la jaro 2000. /La sociedad se formó en el año 2000.
Subite nia gaja festo aliformiĝis en ardajn disputojn. /Súbitamente nuestra alegre fiesta se transformó en ardientes disputas.

4. Ekstera maniero, laŭ kiu oni agas, obeante difinitajn regulojn: /Manera exterior según la que se actúa, obedeciendo normas definidas:

La akto estis redaktita en leĝa formo. /El acta estaba redactada en forma legal.
Espereble oni akceptos la reformojn. /Se puede esperar que las reformas se aceptarán.

5. Maniero, laŭ kiu oni esprimas penson, kontraste kun tiu penso mem: / Manera según la que se expresa un pensamiento, en contraste con ese pensamiento mismo:

La verkisto donis originalan formon al tia banala temo./El escritor le dio una forma original a ese tema banal.

FRITI (Freir)

2011-12-25T21:53:00.000-03:00

Kuiri en bolanta oleo aŭ graso: / Cocinar en aceite o grasa hirviendo:

Ne zorgu, la frato fritos terpomojn por ni ĉiuj. / No te preocupes, el hermano freirá papas para todos nosotros.
La fritita fiŝo, kiun vi preparis, estas ege bongusta! / El pescado frito que preparaste está muy sabroso.
Mi ne manĝas fritaĵojn, ĉar ili estas tre grasaj. / No como frituras, porque son muy grasosas.
Elsalti el la fritilo en la fajron (por eviti malbonon sin ĵeti en alian). / Saltar de la sartén al fuego (para evitar un mal, lanzarse a otro).
En Aziaj landoj oni ofte kirlofritas (fritas kirlante la nutraĵon). / En los países de Asia a menudo se fríe batiendo los alimentos.
Ni tre ŝatas terpomfritojn kun keĉupo aŭ majonezo. / A nosotros nos gustan mucho las papas fritas con kétchup y mayonesa.

FRIZI (Rizar)

2011-12-25T21:50:00.001-03:00

Krispe, bukle kombi harojn, volvante ilin ĉirkaŭ varmigita ilo: / Encrespar, peinar el cabello con bucles, envolviéndolo alrededor de un instrumento caliente:

Ŝi frizis siajn harojn antaŭ la festo. / Ella rizó su cabellera antes de la fiesta.
Tiu frizita ulo estas tre simpatia! /¡Ese sujeto crespo es muy simpático!
Oni faris al mi konstantan frizon, kiu daŭros plurajn semajnojn. / Me hicieron un rizado constante, que durará varias semanas.
Ŝia frizaĵo malfriziĝis post la pluvo. / Su encrespado se deshizo después de la lluvia.
Li estas profesia frizisto kaj laboras en bonega frizejo. / Él es un estilista profesional y trabaja en una buena peluquería.
Mi malfrizis miajn harojn, ĉar tia hararanĝo ne taŭgis al mi. / Me alisé el cabello, porque ese peinado no me viene.

FUMO (Humo)

2011-12-25T21:48:00.000-03:00

1. Gasa produkto, miksaĵo de gaso, akva vaporo kaj subtilaj solidaj substancoj, grizeta aŭ nigreta, pli aŭ malpli densa, leviĝanta el brulanta korpo: / Producto gaseoso, mezcla de gas, vapor de agua y sutiles sustancias sólidas, grises o negras, más o menos densa, que se alza de un cuerpo ardiendo:

Ne ekzistas fumo sen fajro. /No existe humo sin fuego.
Estas malpermesite fumi ĉi tie, bonvolu iri al la fumejo. /Está prohibido fumar aquí, ir a la sala de fumar, por favor.
Mia avo laboras en fumaĵejo. Tie oni fumaĵas / fumumas fiŝojn. /Mi abuelo trabaja en un ahumadero. Allí se ahúma –se ahúma pescado.
Kuracisto malrekomendis al mi manĝi fumaĵojn. / El médico me recomendó no comer productos ahumados.
Kiun lokon vi deziras: ĉu por fumantoj aŭ nefumantoj? /¿Qué lugar desea, para fumadores o no fumadores?
Post longaj jaroj da kvieto la vulkano rekomencis fumiĝi. / Tras largos años de quietud, el volcán recomenzó a humear.
Ni foriru de ĉi tiu fumplena drinkejo. / Salgamos de este bar lleno de humo.

2. Tiu sama produkto el kelkaj substancoj, donanta sensoplaĉan odoron: /Ese mismo producto de algunas substancias que proporcionan un olor placentero a los sentidos:

Mi ŝatas fumon de la incenso / odorfumo. /Me gusta el humo del incienso /humo oloroso.
Ni ĝuis fume brulantan incenson. /Nosotros disfrutamos el humo que da el incienso ardiendo.

3. Tiu sama produkto, uzata kiel simbolo de ardanta kolero: /Ese mismo producto, usado como símbolo de cólera ardiente:

La drako koleriĝis kaj leviĝis fumo el lia nazo kaj fajro el lia buŝo. / El dragón se encolerizó y lanzó humo de su nariz, y fuego de su hocico.

4. Tiu sama produkto, rigardata kiel simbolo de io momente foriĝanta: / Ese mismo producto, mirado como símbolo de algo que se va en un momento:

Gloro estas nur fumo. / La gloria es sólo humo.

FUNDO (Fondo, hondura)

2011-12-25T21:44:00.001-03:00

1. Plej profunda, malalta surfaco de ia natura aŭ homfosita kavo: /Lo más profunda y baja superficie de una cavidad natural o hecha por el hombre:

Mia ringo falis sur la fundon de la lago. /Mi anillo cayó al fondo del lago.
Sola vojo libera al la fundo rivera. /Un camino único libre al fondo fluvial.
Necesas ĝisfunde esplori la aferon. /Es necesario explorar a fondo el asunto.
Al kavo senfunda ŝtopado ne helpas. /Al hoyo sin fondo el obturado no ayuda.
La rompita ŝipo alfundiĝis. /El barco quebrado se fue al fondo.
La ŝipo pleniĝis de akvo kaj surfundiĝis. /El barco se llenó de agua y se hundió.

2. Malsupra surfaco de artefarita objekto: /Superficie baja de un objeto artificial:

Mi kaŝis monon en la skatolo kun duobla fundo. / Escondí dinero en la caja de doble fondo.
Li esploris iom la fundon de la glaso (estas ebrieta). / Él exploró algo en el fondo del vaso (estaba un poco ebrio).

3. Parto plej malproksima de la eniro, plej malantaŭa: / La parte más lejana de la entrada, la más posterior:

El la fundo de la arbaro eliris iu homo. / Del fondo del bosque salió una persona.

4. Plej intima, kaŝita parto: / La parte más íntima, escondida:

En la fundo de sia koro ŝi amas lin. / En el fondo de su corazón, ella lo ama.
Kiu ripetas abunde, lernas plej funde. / Quien repite mucho, aprende más a fondo.

5. La plej alta grado de malboneco: / El grado más alto de maldad:

Li atingis la fundon de la mizero. / Él alcanzó el fondo de la miseria.

FUNDAMENTO (Fundamento)

2011-12-25T21:41:00.000-03:00

1. Masonaĵo, starigita en la tero por servi kiel bazo al konstruo: /Obra de albañilería erigida en la tierra para servir como base de una construcción:

La domo ankoraŭ ne estas konstruita - estas nur fundamento. /La casa todavía no está construida – sólo está la base.
Detruita ĝis la fundo de l' fundamento. /Destruído hasta el fondo del fundamento.
Ĉiuj ĉeestantoj metis fundamentajn ŝtonojn. /Todos los asistentes pusieron piedras del fundamento.
La konstruaĵo estas bone fundamentita. /La construcción tiene un buen fundamento.

2. Esenca elemento, sur kiu apogiĝas la cetero: /Elemento esencial, sobre el que se apoya lo demás:

Tradicio kaj interkonsento estas la fundamentoj de ĉiu lingvo. /La tradición y el consentimiento general son los fundamentos de cada lengua.
Verŝajne ĉiu esperantisto scias pri la netuŝebleco de la Fundamento. /Probablemente cada esperantista sabe de la intoca-bilidad del Fundamento.
Tion oni devas fundamente esplori. /Se debe explorar los fundamentos de eso.
Fundamentistoj severe obeas kaj defendas la Fundamenton. /Los esperantistas obedecen y defienden severamente el Fundamento.
Viaj proponoj estas senfundamentaj kaj ni ne povas ilin akcepti. /Tus proposiciones son sin fundamentos y no podemos aceptarlas.

FUNKCIO (Función)

2011-12-25T21:37:00.001-03:00

1. Aparta fako, ofico, organizita por plenumi difinitan servon; kampo de agado, en kiu oni plenumas difinitan servon: /Departamento separado, oficio, organizado para llenar un servicio definido; campo de acción, en que se ejecuta un servicio definido:

Nia kasisto ne plenumas siajn funkciojn. /Nuestro cajero no cumple sus funciones.
Li estas funkciulo de nia Esperanto-grupo. /Él es un funcionario de nuestro grupo de Esperanto.

2. Aparta servo de organo, maŝino kaj ceteraj, konforma al ĝia destino: /Servicio aparte de órgano, máquina y restantes, con-forme a su destino:

Esperanto bonege plenumas ĉiujn funkciojn, kiujn ni povas postuli de la internacia lingvo. /Esperanto lleva muy bien a cabo todas las funciones que podemos exigir de la lengua internacional.
Hodiaŭ estas dimanĉo kaj vendejoj ne funkcias. /Hoy es domingo y las tiendas no funcionan.
La banko ĉesigis sian funkciadon. /El banco detuvo su funcionamiento.
Mi ne sukcesis funkciigi la komputilon. /No pude hacer funcionar la computadora.
La motoro finfine ekfunkciis, kvankam mi nenion faris por ekfunkciigi ĝin. /Finalmente el motor echó a correr, sin embargo, no había hecho nada para hacerlo funcionar.
Oni postulis la malfunkciadon de ĉiuj nukleaj elektrostacioj. /Se exigió cesar el funcionamiento de todas las estaciones eléctricas nucleares.
La horloĝo misfunkcias. /El reloj se echó a perder.

3. En komputila programo, proceduro, kiu liveras rezulton: /En programación de computadoras, procedimiento que suministra un resultado.

La nova versio de la programo havas aldonajn funkciojn. /La nueva versión del programa tiene funciones agregadas.

FURORO (Furor)

2011-12-25T21:28:00.001-03:00

Momenta, ĉien disvastiĝanta modo, favoro, sukceso: / Un éxito, favor, o moda momentánea que se difunde en todas partes:

La furoro de lia firmao tre mallonge daŭris. / El furor de su firma duró muy poco.
Li estas furorulo kaj kantas furorkantojn. / Él es un fanático y canta canciones que hacen furor.
Tiaj gajaj dancoj tre furoras. / Esos bailes alegres hacen mucho furor.
Interreto estas pli kaj pli furoranta en la mondo. / Internet hace cada vez más y más furor en el mundo.

FUŜI (Fallar, hacer fracasar, arruinar)

2011-12-25T21:20:00.002-03:00

Malbone fari pro intenca aŭ nevola senzorgeco; faraĉi: /Hacer algo mal intencionadamente o involuntariamente por descuido; hacer chapucería:

La tranĉilo fuŝis mian robon. /El cuchillo arruinó mi bata.
Mi eĉ ne imagis, ke vi fuŝos nian komunan vivon. /Ni siquiera me imaginé que tú arruinarías nuestra vida en común.
La komputilo funkciis bonege kaj mi ne komprenas, kiel ĝi fuŝiĝis. /La computadora funcionaba bien y no comprendo cómo se arruinó.
Mi esperas, ke tia fuŝo neniam okazos. /Espero que esa falla nunca ocurra.
Lia laboro min ne kontentigis, ĉar ĝi estis fuŝa. /Su trabajo no me dejó satisfecho, porque fue chapucero.
Tia libro estas nur fuŝaĵo. /Ese libro sólo es un fracaso.
Li ne komprenis, kial ŝi elektis ne lin, sed iun fuŝulon. /Él no comprendía por qué ella no lo eligió, sino a un fracasado.

EĤO (Eco)

2011-12-25T21:10:00.000-03:00

1. Ripetiĝo, pli malpli klara, de sono haltigita de surfaco, kiu resendas ĝin al la orelo: /Repetición, más o menos clara, de un sonido detenido por una superficie, que lo reenvía a la oreja:

Mi kriis, esperante, ke li respondos, sed nur eĥo respondis miajn kriojn. /Grité esperando que él respondiera, pero sólo el eco respondió mis gritos.
En miaj oreloj ankoraŭ eĥas ŝia rido. /En mis orejas todavía suena el eco de su risa.
Grandega bruo eĥiĝis en la ĉirkaŭaĵo kaj tre timigis nin. /Un enorme ruido hizo eco en los alrededores y nos atemorizó.

2. Ripetiĝo de diro, opinio, famo: / Repetición de un dicho, opinión, fama:

Min atingis nur kelkaj eĥoj de la ĵusaj diskutoj. /Me alcanzaron sólo algunos ecos de las recientes discusiones.
La impresoj pri la vojaĝo ankoraŭ resonas eĥe en niaj animoj. /Las impresiones del viaje aún resuenan como ecos en nuestras almas.
Liaj vortoj estis diseĥitaj en la tuta lando. /Sus palabras se diseminaron como ecos en todo el país.
Plej multaj el tiuj kreitaj vortoj forflugis seneĥe en la neniaĵon. /La mayoría de esas palabras creadas se alejaron volando sin dejar eco en ningún acto.
Por kontroli, ĉu la kromliteroj de Esperanto bone prezentiĝas en koncerna tiparo, oni uzas testan frazon "eĥoŝanĝo ĉiuĵaŭde". /Para controlar si las letras adicionales del Esperanto se presentan bien en una tipografía competente, se usa una frase de prueba: “cambio de eco cada jueves”.

EKIPI (Equipar)

2011-12-25T21:06:00.000-03:00

Provizi iun aŭ ion per ĉio necesa por la difinita funkcio: /Proveer a alguien o algo con todo lo necesario para una función definida:

Oni ekipis la urbon per novaj busoj. /Se equipó la ciudad con nuevos buses.
La fabriko estas ekipita per plej modernaj maŝinoj. /La fábrica está equipada con las más modernas máquinas.
El la origina ekipo kaj meblaro en la kastelo bedaŭrinde nenio konserviĝis. /Lamentablemente no se conserva nada del equipo y amoblado original del castillo.
Ni pensas pri ekipado de kongresanoj per mapoj de la urbo. /Pensamos equipar a los congresistas con mapas de la ciudad.
Kian ekipaĵon mi bezonas por tio? /¿Qué equipo necesito para eso?
Oni jam virekipis la ŝipon (provizis la ŝipon per ŝipanoj). /El barco ya se equipó con gente (el barco se proveyó de tripulantes).

EKSCITI (Excitar)

2011-12-25T21:03:00.000-03:00

1. Igi tre intensa la funkcion de iu korpa organo aŭ ian korpan senton: /Hacer muy intensa la función de algún órgano corporal o algún sentido corporal:

Tiu odoro ekscitas la apetiton. / Ese olor excita el apetito.
La ekscito kaŭzas iriton en la organo. /La excitación causa irritación en el órgano.
Mi devas fari ekscitajn ekzercojn por mia koro. /Debo hacer ejercicios excitantes para mi corazón.
La kuracisto malpermesis al vi uzi ekscitaĵojn! /¡El médico te prohibió usar excitantes!

2. Igi eksterkutime forta ian movon de la animo: /Hacer desacostumbradamente fuerte algún movimiento del ánimo:

Li tre ofte rigardas al aliaj knabinoj kaj tio ekscitas mian envion. /A menudo él observa a otras muchachas y eso excita mi envidia.
Vi ekscitiĝas ĉe la plej malgranda bagatelo! /¡Te excitas ante la más pequeña bagatela!
Mia karaktero ne estas ekscitebla. /Mi carácter no es excitable.
Granda eksciteco skuis la tutan urbon. /Una gran excitación sacude a toda la ciudad.

3. Igi pli intensa la aktivecon de io: /Hacer más intensa la actividad de algo:

Ni ne povis eksciti la fajron, ĉar pluvis. /No pude avivar el fuego, porque llovió.
Blovekscitado ruĝigis mian vizaĝon. /La excitación del viento enrojeció mi rostro.

EKSPLICITA (Explícito)

2011-12-25T20:59:00.001-03:00

Esprimita per precizaj detalaj vortoj, lasantaj nenion subkomprenata: /Expresado por medio de precisas palabras detalladas, no dejando nada como subcomprendido:

Tiu raporto estas eksplicita. /Ese informe es explícito.
Ŝia elparolado estas eksplicita. /La pronunciación de ella es explícita.
Eksplicitigu la raporton. /Haz explícito el informe.
Li parolis eksplicite. /Él habló explícitamente.
Tiu kazo estas eksplicite antaŭvidita en la leĝo. /Ese caso está explícitamente previsto en la ley.

EKSPLIKI (Explicar)

2011-12-25T20:55:00.000-03:00

Klarigi kaj komprenigi ion, montrante ĝian signifon, ĝian naturon, ĝiajn kaŭzojn aŭ motivojn: /Aclarar y hacer comprender algo, mostrando su significado, naturaleza, causas y motivos:

Ŝi kun plezuro eksplikis al mi malfacilan tekston. /Ella, con placer, me explicó un texto difícil.
Ĉu iu povas ekspliki tion? /¿Alguien puede explicar eso?
Eksplika vortaro. /Un diccionario explicativo.
Lia ekspliko tute ne estas klara. /Su explicación no es totalmente clara.
Tio povas eksplikiĝi kiel rezulto de kultura disvastiĝo. /Eso se puede explicar como resultado de la difusión cultural.
Ties komprenebleco devas eksplikiĝi. /Esa comprensibilidad se debe explicar.