JUĜI (Juzgar)

1. Decidi laŭleĝe, ĉu iu estas kulpa aŭ ne: /Decidir, de acuerdo a la ley, si alguien es culpable o no:

·   Pri propra afero neniu juĝas libere. /Sobre un asunto propio, nadie juzga libremente.

·   Venos ŝtelisto al la juĝisto. /Un ladrón vendrá ante el juez.

·   Kontraŭ nehavo eĉ juĝo silentas. /Contra la inexistencia de bienes hasta el juicio enmudece.

·   Li jam dek jarojn sidas sur la juĝista seĝo. /Ya hacen diez años que él se sienta en la silla de juez.

·   Pli valoras interkonsento, ol juĝa dokumento. /Más vale un entendimiento que un documento judicial.

·   Dum la juĝado la akuzita persono silentis. /Durante el juicio, la persona acusada permaneció en silencio.

·   La juĝistaro aljuĝis al mi domon. /El tribunal me atribuyó la casa.

2. Esprimi opinion, per kiu oni aprobas aŭ malaprobas iun aŭ ion: /Expresar una opinión, con la que se aprueba o rechaza a alguien o a algo:

·   Ne juĝu pri afero laŭ ĝia ekstero. /No juzgues sobre un asunto según su apariencia.

·   Kiom da juĝantoj, tiom da juĝoj. /Cuantos jueces, tantos juicios.

·   Li ankoraŭ ne legis la libron, sed antaŭjuĝas ĝin. /Él todavía no ha leído el libro, pero lo prejuzga.

3. Esprimi pri io aŭ iu opinion kun la celo kondamni: /Expresar sobre algo o alguien una opinión con el propósito de condenarlo:

·   Ne juĝu, tiam vi ne estos juĝata. /No juzgues, para no ser juzgado.

·   Ebriulon kaj malsaĝulon oni ne juĝas. /No se juzga a un ebrio ni a un necio.

·   Ili proponis la filmon al la prijuĝo de la publiko. /Ellos propusieron la película al juicio del público.

JUKI  (Picar, escocer)     12-12-2007     NT     PUB

JUKI (Picar, escocer)

Kaŭzi al iu malagrablan impreson en la haŭto, kvazaŭ de multaj incitetaj piketoj, pro kiuj oni sentas la bezonon sin grati: /Causar a alguien una impresión desagradable en la piel, como de muchas pequeñas picadas incitantes, por lo que se siente la necesidad de rascarse:

• Kio jukas min?! /¿Qué me pica?
• Juku la haŭto, sed ne sur mia korpo. /Pica la piel, pero no en mi cuerpo.
• Li gratis la jukantan orelon. /Él se rascó la oreja que le picaba.
• Denove komenciĝis alergio: okuloj ruĝiĝis kaj ekaperis juko de la nazo. /De nuevo comenzó la alergia: ojos enrojecidos y apareció la picazón de la nariz.
• La jukado ĝenis koncentriĝi pri la laboro. /La picazón impedía concentrarse en el trabajo.
• Mi ne scias, kiel aperis ĉi tiu jukiga makuleto sur mia haŭto. /No sé como apareció en la piel esta manchita que pica.

JUNGI (Uncir)

Alligi per tiucela ligilo tirontan beston aŭ motorveturilon al tirotaĵo: / Unir, por medio de una atadura adecuada al propósito, al animal o al vehículo que hará tracción:

• La patro jungis la ĉevalon al veturilo. /El padre unció el caballo al carro.
• La jungilaro rompiĝis. /Las piezas de uncir se rompieron.
• Ili prenis du bovojn kaj aljungis ilin al ĉaro. /Ellos tomaron dos bueyes y los uncieron al carro.
• Kiu sin enjungis, devas tiri. /Quien se unce a sí mismo, debe tirar.
• Ni kunjungis du ĉevalojn. /Nosotros uncimos dos caballos juntos.
• Ili maljungis lokomotivon. /Ellos desunieron una locomotora.

JURO (Derecho, leyes)

Tuto de devigaj reguloj (normoj) kun sankcioj, ordigantaj la rilatojn inter homoj kaj homkolektivoj, kaj difinantaj iliajn rajtojn kaj devojn: /Todo lo de la reglas obligatorias (normas) con sanciones, que ordenan las relaciones entre las personas y colectividades humanas, y que definen sus derechos y deberes:

• Mi studas internacian juron. /Yo estudio derecho internacional.
• En jura rilato via edzo estas la posedanto de la domo. /En una relación jurídica, su marido es el propietario de la casa.
• Eble unue ni iru al la juristo por ke li rigardu la kontrakton. /Tal vez vamos primero al abogado para que vea el contrato.
• Kutimjuro (kutima juro) estas juro, bazita sur tradiciaj kutimoj, ne sur skribitaj legxoj. /El derecho consuetudinario es el derecho basado en las costumbres tradicionales, no sobre leyes escritas.
• Kvankam mi ne spertas pri laborjuro, mi scias, ke estroj ne rajtas tiel agi. /Aunque no soy experto en leyes laborales, sé que los empleadores no tienen derecho de actuar así.

JUSTA (Justo, equitativo)

1. Respektanta egale kaj senpartie la rajtojn de la aliaj homoj, kaj haviganta al ĉiu lian apartenaĵon: /Que respeta los derechos de otras personas, con igualdad y sin tomar partido, y suministra a cada uno su pertenencia:

• Miaj gepatroj estas severaj, sed justaj. /Mis padres son severos, pero justos.
• Pardonemeco superas justecon. /La cualidad de saber perdonar supera a la de ser justo.
• Pardonu, mi certe ne volis fari maljustaĵon al vi. / Perdona, de verdad no quería ser injusto contigo.

2. Konforma al la interna juĝo de la konscienco: /Conforme al juicio interno de la consciencia:

• Li ricevis justan punon por siaj krimoj. /Él recibió una pena justa por sus crímenes.
• Ni devas juĝi juste. /Debemos juzgar con justicia.
• La devo de juĝisto estas diri la juston. /El deber de un juez es decir lo justo.
• Mi pensas, ke la puno estas maljusta. /Pienso que la pena es injusta.

3. Bazita sur la realo: /Basado en la realidad:

• Mi ne opinias tion justa. /No opino que eso sea justo.

4. Virta: /Virtuoso:

• Ŝi estas justa homo. /Ella es una persona justa.
• Mi ne kredas, ke ĉiuj vi estas justuloj kaj neniu el vi estas pekulo. /No creo que todos ustedes sean justos y ninguno de ustedes sea un pecador.

JUNGI (Uncir)

Alligi per tiucela ligilo tirontan beston aŭ motorveturilon al tirotaĵo: / Unir, por medio de una atadura adecuada al propósito, al animal o al vehículo que hará tracción:

• La patro jungis la ĉevalon al veturilo. /El padre unció el caballo al carro.
• La jungilaro rompiĝis. /Las piezas de uncir se rompieron.
• Ili prenis du bovojn kaj aljungis ilin al ĉaro. /Ellos tomaron dos bueyes y los uncieron al carro.
• Kiu sin enjungis, devas tiri. /Quien se unce a sí mismo, debe tirar.
• Ni kunjungis du ĉevalojn. /Nosotros uncimos dos caballos juntos.
• Ili maljungis lokomotivon. /Ellos desunieron una locomotora.

JURO ( derecho, leyes )

Tuto de devigaj reguloj (normoj) kun sankcioj, ordigantaj la rilatojn inter homoj kaj homkolektivoj, kaj difinantaj iliajn rajtojn kaj devojn:

• Mi studas internacian juron.
• En jura rilato via edzo estas la posedanto de la domo.
• Eble unue ni iru al la juristo por ke li rigardu la kontrakton.
• Kutimjuro (kutima juro) estas juro, bazita sur tradiciaj kutimoj, ne sur skribitaj legxoj.
• Kvankam mi ne spertas pri laborjuro, mi scias, ke estroj ne rajtas tiel agi.

JUKI (picar, escocer)

Kaŭzi al iu malagrablan impreson en la haŭto, kvazaŭ de multaj incitetaj piketoj, pro kiuj oni sentas la bezonon sin grati:

• Kio jukas min?!
• Juku la haŭto, sed ne sur mia korpo.
• Li gratis la jukantan orelon.
• Denove komenciĝis alergio: okuloj ruĝiĝis kaj ekaperis juko de la nazo.
• La jukado ĝenis koncentriĝi pri la laboro.
• Mi ne scias, kiel aperis ĉi tiu jukiga makuleto sur mia haŭto.

JUNGI (uncir)

Alligi per tiucela ligilo tirontan beston aŭ motorveturilon al tirotaĵo:

• La patro jungis la ĉevalon al veturilo.
• La jungilaro rompiĝis.
• Ili prenis du bovojn kaj aljungis ilin al ĉaro.
• Kiu sin enjungis, devas tiri.
• Ni kunjungis du ĉevalojn.
• Ili maljungis lokomotivon.

JUSTA

1. Respektanta egale kaj senpartie la rajtojn de la aliaj homoj, kaj haviganta al ĉiu lian apartenaĵon:

• Miaj gepatroj estas severaj, sed justaj.
• Pardonemeco superas justecon.
• Pardonu, mi certe ne volis fari maljustaĵon al vi.
  

2. Konforma al la interna jugxo de la konscienco:

• Li ricevis justan punon por siaj krimoj.
• Ni devas juĝi juste.
• La devo de juĝisto estas diri la juston.
• Mi pensas, ke la puno estas maljusta.
  

3. Bazita sur la realo:

• Mi ne opinias tion justa.

4. Virta:

• Ŝi estas justa homo.
• Mi ne kredas, ke ĉiuj vi estas justuloj kaj neniu el vi estas pekulo.