DISKRETA (Discreto)

1. Diranta nur, kion decas diri; scianta konservi sekreton: /Que dice sólo lo que es apropiado decir; que sabe guardar un secreto

·   Ne timu, mi estos diskreta kaj ne diros tion, kion ili pli bone ne sciu. /No temas, seré discreto y no diré lo que es mejor que ellos no sepan.

·   Mi provos diri tion diskrete, mi nur ĝentile aludos pri tio. /Trataré de decirlo discretamente, sólo aludiré a eso con cortesía.

2. Faranta nur, kion decas fari, modesta, nesintruda, taktoplena, ne troiganta: /Que sólo hace lo que es conveniente hacer, modesto, sencillo, delicado, humilde.

·   Estu diskreta kaj respektema, mi petas. /Por favor, sé discreto y respetuoso.

·   Li ebriiĝis kaj iĝis maldiskreta. /Él se embriagó y se puso indiscreto.

3. Delikata, neforta, netroa: /Delicado, débil, no excesivo:

·   Mi ĝis nun memoras vian bonodoran, sed diskretan parfumon. /Hasta ahora recuerdo tu perfume oloroso, pero discreto.

DIVERĜI (Divergir)

Malproksimiĝi unu de la alia (se paroli pri direktoj, linioj aŭ radioj): /Alejarse uno del otro (si se habla de direcciones, líneas y radios):

·   Kiam fasko da paralelaj radioj trairas vitran lenson, kies rando estas pli dika ol la centro, la fasko diverĝas. /Cuando el haz de radios paralelos pasan a través de una lente de vidrio, cuyo borde es más grueso en el centro, el haz diverge:

·   Post la diskuto la opinioj ankoraŭ pli diverĝis. /Después de la discusión, las opiniones todavía divergieron más.

·   Dum leciono pri fiziko ni esploris diverĝan faskon. /Durante la lección de física, exploramos haces divergentes.

·   Diverĝigeco estas mezurata propreco, kiun havas lenso por diverĝigi. /La divergencia es una propiedad medida, quien tiene una lente para hacer divergir.

DUNGI (Contratar, emplear, dar empleo)

  Interkonsenti kun laborist(in)o, servist(in)o aŭ oficist(in)o, por havigi al si ties servadon laŭ difinita salajro: /Acordar con un trabajador o trabajadora, sirviente o sirvienta u oficinista, para disponer de su servicio, conforme a un salario definido:

·   Ambaŭ gepatroj de la bebo laboras kaj pro tio ili dungis vartistinon. /Ambos padres del bebé trabajan, por eso contrataron una niñera.

·   En tiu nova kompanio ĵus komenciĝis dungado de novaj laboristoj. /En esa nueva compañía acaba de comenzar la contratación de nuevos trabajadores.

·   Ŝi ne konsentis dungigi sin (ne akceptis nian dungadon) pro eblo loĝi ĉe ni. /Ella no aceptó emplearse (no aceptó nuestra oferta de empleo) por la posibilidad de vivir con nosotros.

·   Nia nova dunganto certigis nin, ke ĉiuj liaj dungitoj estas asekuritaj kontraŭ akcidentoj. /Nuestro nuevo empleador nos aseguró que todos sus empleados están asegurados contra accidentes.

·   La dungatoj devas subskribi laborkontrakton. /Los contratados deben suscribir un contrato de trabajo.

·   Mi maldungis vin pro malhonesteco. /Te despedí por una falta de honestidad.

·   Ni ricevis maldungan monon pro la maldungo. /Nosotros recibimos dinero de finiquito por el despido.

·   Senlaboreco pro manko de dungado nomiĝas sendungado. /La cesantía por falta de contrato se llama desempleo.

DENSA (Denso, espeso, tupido)

Prezentanta la karakterizan aspekton de substanco, kies eroj, tre proksimaj unuj al aliaj, estas multnombre entenataj en malgranda volumeno: /Que presenta el aspecto característico de una substancia cuyas partículas, unas muy próximas a las otras, están de modo numeroso en un volumen pequeño:

·   Ŝi havis belajn densajn harojn. /Ella tenía una espesa cabellera hermosa.

·   Tie iras fumo per densaj nuboj. /Allí va el humo en densas nubes.

·   La vesto de la reĝo estis dense brodita per oro. /El vestuario del rey tenía un espeso bordado de oro.

·   Neniu besteto povis eniri tiun arbaran densejon. /Ningún animalito podía entrar en ese bosque espeso.

·   Mi ŝatus trinki kafon kun densigita lakto. /Me gustaría beber un café con leche condensada.

·   Estas malfacile spiri en maldensa aero. /Es fácil respirar en un aire liviano.

·   Miaj haroj ial maldensiĝis. /Mis cabellos de algún modo se ralearon.

DIRLIDIDI (Dirlididi)

Interjekcio, uzata por montri, ke oni rigardas la ĵus diritan aferon bagatela: /Interjección que se usa para mostrar que se está observando el asunto, bagatela, recién dicho:

·   Dirlididi! Por mi tio ne estas grava. / ¡Dirlididi! Para mí eso no es importante.

·   Dirlididi! Pri tio mi ne zorgas. Tio ne estas problemo. / ¡Dirlididi! De eso no me preocupo. Eso no es un problema.

DEĴORI (Estar de servicio, estar de guardia, estar de turno)

Plenumi sian servon en difinita tempodaŭro, konforme al antaŭpreparita servordo: /Cumplir su servicio en un tiempo definido, conforme al orden de servicio calendarizado:

• La flegistino deĵoros dum la nokto kaj helpos, se io okazos. /La enfermera estará de guardia durante la noche y ayudará si ocurre algo.
• Voku la deĵorantan kuraciston! / ¡Llama al médico de turno!
• Dum unu monato mi havas du noktajn deĵorojn. /Durante un mes tengo dos turnos de noche.
• Iru al la deĵorejo, kie vi trovos la flegistinon. /Ve a la sala de guardia, allí encontrarás a la enfermera.

DECI (Proceder, convenir; ser adecuado, ser apropiado)

1. Esti prave, juste ŝuldata pro rajto aŭ merito: /Estar correcto, adeudado legalmente por derecho o mérito:

·   Al malfeliĉulo decas kompato de amiko. /Al infeliz le conviene la compasión de un amigo.

·   Vi donis al mi pli ol dece. /Me diste más de lo convenido.

·   Ŝi edziniĝis pro la deco. /Ella se casó por conveniencia.

2. Esti konforme al ies karaktero, situacio: /Ser conforme a su carácter, situación:

·   Kondutu tiel, kiel decas al bonedukita homo. /Compórtate como procede un hombre bien educado.

·   Virinoj vestu sin per decaj vestoj. /Vístanse las mujeres con ropas apropiadas.

·   Estas malpermesite porti maldecajn vestojn ĉi tie. /Aquí está prohibido llevar vestimentas inapropiadas.

·   Ne parolu maldecaĵojn! / ¡No hables inconveniencias!

DIFINI (Definir; determinar, fijar)

1. Precize klarigi (ideon aŭ vorton) per la ecoj aŭ nuancoj, kiuj apartigas ĝin disde la aliaj: /Aclarar con precisión (una idea o una palabra) por las cualidades o matices que lo separan de los demás:

·   Ĉu vi povus difini la sencon de tiu vorto? / ¿Podrías definir el sentido de esa palabra?

·   Fluidaĵo sen difino, nek vinagro nek vino. /Un líquido sin definición, ni vinagre ni vino.

·   Tiu odoro estas tute nedifinebla. /Ese olor es del todo indefinible.

2. Precize klarigi la naturon, sencon aŭ rolon de io aŭ iu: /Aclarar con precisión la naturaleza, sentido o rol de algo o alguien:

·   La estro jam difinis taskojn al mi. /El jefe ya fijó trabajos para mí.

·   Fianĉon de l' sorto difinitan forpelos nenia malhelpo. /Ningún impedimento ahuyentará la suerte de un novio definido.

·   En Esperanto "la" estas difina artikolo. /En Esperanto, “la” es un artículo definido.

·   Ni renkontiĝos en la difinita tempo. /Nos encontraremos en el tiempo fijado.

DEKLARI (Declarar)

Oficiale, publike aŭ formale sciigi: /Dar a conocer oficial, pública o formalmente:

·   Nia lando deklaras militon al la via. /Mi país le está declarando la guerra al tuyo.

·   La prezidanto deklaris la kongreson malfermita. /El presidente declaró abierto el congreso.

·   Tiaj agoj ne konformiĝas al la deklaro pri la homaj rajtoj. /Esas acciones no están conforme a la declaración de los derechos humanos.

·   Estu deklaro (frazo en fontolingva programo, kiu informas tradukilon pri io, sed ne estas mem tradukata) por ĉiu variablo. /Haz una declaración (frase de programación en código fuente, que informa sobre algo al traductor, pero no es traducida por sí misma) para cada variable.

·   Tiuj belaj vortoj estis lia amdeklaro. /Esas bellas palabras fueron su declaración de amor.

DIFEKTI (Estropear, dañar)

Kaŭzi malbonan staton de io, tiel ke ĝi iĝas malpli taŭga, malpli valora: /Causar un mal estado de algo, tal que se haga menos apropiado,  menos valioso:

·   Kiu difektis la maŝinon?! / ¿Quién estropeó la máquina?

·   Kiu tro alten rigardon direktas, tiu tre baldaŭ okulojn difektas. /Quien dirige la mirada demasiado alto, muy pronto dañará sus ojos.

·   En ĉiu objekto troviĝas difekto. /En todo objeto se encuentran defectos.

·   La aparato estas facile difektebla. /El aparato se daña fácilmente.

·   Mia hararanĝo difektiĝis de la pluvo. /Mi peinado se arruinó por la lluvia.

·   Ni devos ripari la bruldifektitan domon. /Tenemos que reparar la casa incendiada.

DIVENI (Adivinar, acertar)

Malkovri per supozoj, rezonoj aŭ hazarde ion, kion oni ne jam scias: /Descubrir mediante suposiciones o al azar algo que no se sabe todavía:

• Divenu, en kiu mano estas la monero? / Adivina, ¿en qué mano está la moneda?
• Kion saĝulo ne komprenas, ofte malsaĝa divenas. /Lo que un sabio no comprende, con frecuencia un necio lo adivina.
• Tiu (kart)divenisto okupiĝas pri divenado per la ludkartoj. /Ese adivinador se ocupa de la adivinación por medio de naipes.
• Elektu divenprove - eble vi sukcesos. /Elige tratando de adivinar – tal vez aciertes.
• Laŭ mia opinio, la sorto estas nedivenebla. /En mi opinión, la suerte no es adivinable.
• Ŝi mandivenis (divenis mian estontecon laŭ la linioj de la mano) kaj diris, ke mia vivo estos longa. /Ella adivinó por  mi mano (adivinó mi futuro conforme a las líneas de la mano) y dijo que mi vida será larga.

DEGELI (Deshelarse, fundirse [el hielo])

Likviĝi de la varmo, malglaciiĝi, malfrostiĝi, fandiĝi: /Licuarse por el calor, deshelarse, descongelarse, derretirse:

·   Venis printempo kaj la neĝo komencis degeli. /Llegó la primavera y la nieve comenzó a derretirse.

·   Printempan altiĝon de riveroj kaŭzas degelo. /El deshielo de los ríos causa una subida primaveral.

·   Mi rimarkis degelon en niaj rilatoj. /Noté un deshielo en nuestras relaciones.

·   Mi malsaniĝis pro la degela vetero. /Me enfermé por el tiempo del deshielo.

·   Ekstere estis malseke kaj malpure pro degelaĵo. /Afuera estaba mojado y sucio por el deshielo.

·   La suno degeligis la neĝon. /El sol derritió la nieve.

DILIGENTA (Diligente)

Konstante kaj zorge laborema, efika kaj rapida en sia laboro: /Trabajador, constante y cuidadoso, eficiente y rápido en su trabajo:

·   Li estas tre diligenta studento. /Él es un estudiante muy diligente.

·   Bonaj infanoj lernas diligente. /Los buenos niños aprenden de manera diligente.

·   Ŝi ne tre diligentas pri hejmmastrumado. /Ella no es muy diligente en la administración de las labores hogareñas.

·   Mi ĉiam agas kun diligenteco. /Siempre actúo con diligencia.

·   La negoco de diligentulo donas nur profiton. /El negocio del diligente sólo da ganancia.

·  Pri laboroj maldiligenta, pri festoj plej kompetenta. /En los trabajos, negligente; en las fiestas, el más competente.

DELIKATA (Delicado)

1. Plaĉa per sia alta kvalito kaj nevulgareco: /Placentero por su alta calidad y ausencia de vulgaridad:

• Al mi plaĉas via delikata parfumo. /Me complace tu delicado perfume.
• Tiu ĉi manĝaĵo estas delikataĵo en nia lando. /Esta comida es una delicadeza en nuestro país.

2. Pro sia kvalito, facile difektebla aŭ rompebla: /Por su calidad, se puede malograr o romper fácilmente:

• Tio estas delikata vazo. /Esa es una vasija delicada.
• Delikateco de la ŝtofo malebligas lavi ĝin per lavmaŝino. /La delicadeza de la tela impide lavarla en una lavadora automática.

3. Neforte kaj neakre impresanta la sensojn aŭ la spiriton: /Que no impresiona los sentidos o el espíritu de manera fuerte ni acre:

• Aŭdiĝis blovado de delikata venteto. /Se escuchaba el silbido de un delicado vientecito.
• La viro delikate premis mian manon. /El hombre presionó mi mano delicadamente.
• Li maldelikate tiris min antaŭen. /Él me tiró hacia adelante con brusquedad.

4. Subtila: /Sutil:

• Miaj piedoj ĝuas delikatan sablon. /Mis pies disfrutan la delicada arena

5. Facile konfuziva: /Fácilmente confundible:

• Mi ne povis diskuti kun ŝi pri tiel delikata afero. /No puede discutir con ella tan delicado asunto.

6. Facile impresebla, sentema, akresenta: /Fácilmente impresionable, sensible, sensitivo:

• Liaj delikataj oreloj ekaŭdis mallaŭtan, sed tre belan muzikon. /Sus delicadas orejas empezaron a escuchar una suave, pero muy bella música.

7. Taktoplena, diskreta, netroiganta, ne ofendema: /Lleno de tacto, discreto, no exagerado, no ofensivo:

• Ili montris al ni siajn delikatajn morojn. /Ellos nos mostraron sus delicadas costumbres.
• Ne plu rakontu tiajn maldelikatajn ŝercojn! /¡No cuentes más de esas indelicadas bromas!
• Mi ne plenumis lian sendelikatan postulon. /No cumplí su desconsiderada exigencia.

DIAFANA (Diáfano)

Trairebla per lumradioj, sed ne travidebla: /Posible de atravesar por los rayos de luz, pero no transparente:

• Lumo penetris la akvon kaj ĝi iĝis diafana. /La luz penetró el agua y ésta se hizo diáfana.
• Diafaneco estas unu el plej gravaj proprecoj de la papero. /La diafanidad es una de las más importantes propiedades del papel. 
• En maldiafana lago ni povis vidi neniun fiŝon. /En un lago oscuro no pudimos ver ningún pez.

DOMAĜO (Ofensa, daño, peligro, lástima)

Perdo aŭ difekto, kiun oni volus ne vidi, ne suferi: /Pérdida o desperfecto que no se querría ver, no sufrir:

• Estas domaĝo, ke oni ŝtelis vian aŭton. /Es una lástima que se robaron tu auto.
• Post domaĝo venas saĝo. /Después del daño viene la sensatez.
• Tio estas domaĝa afero. /Ese es un asunto peligroso.
• Domaĝe, ke vi ne estis kun ni. /Es una lástima que tú no estabas con nosotros.
• Kiu domaĝas groŝon, perdas la tutan poŝon. /Quien teme perder medio kopek, pierde el bolsillo completo.
• Pro vorta ludo li eĉ patron ne domaĝas. /Por un juego de palabras, él no teme ofender ni a su padre.

DAMAĜI * DIFEKTI (Estropear, echar a perder)

Malutili al iu, kaŭzante materian aŭ moralan perdon: /Inutilizar a alguien, causando una pérdida material o moral:

• La artikolo damaĝis mian reputacion. /El artículo dañó mi reputación.
• Tio povas damaĝi vian sanon. /Eso puede estropear tu salud.
• Mi povas manĝi vitron kaj ĝi ne damaĝas min. /Yo puedo comer vidrio y eso no me daña.
• Vi kaŭzis al tiuj personoj pli da damaĝo ol utilo. /Causaste a esas personas más daño que utilidad.
• Mi postulas, ke vi kompensu la faritajn damaĝojn. /Exijo que compenses los daños hechos.

DOTI (Dotar)

1. Doni doton al iu: /Dar una dote a alguien:

• Ili riĉe dotis sian filinon. /Ellos dotaron de riqueza a su hija.

2. Havigi iajn kvalitojn: /Hacer poseer algunas cualidades:

• Naturo lin dotis per granda saĝeco. /La naturaleza lo dotó de una gran sensatez.
• Bela vizaĝo estas duono da doto. /Un bello rostro es la mitad de una dote.
• Ŝi ricevis multe da dotaj havaĵoj. /Ella recibió muchas posesiones como dote.

DESTINI (Destinar)

1. Decidi, ke iu (a? io) ricevos ion: /Decidir que alguien o algo reciba algo:

• Li destinis testamente sian posedaĵon al sia filo. /Él destinó por testamento su posesión a su hijo.
• La reĝo destinis por ŝi malbonan sorton. /El rey destinó para ella una mala suerte.
• Tiuj donacoj estis destinitaj por mi. /Esas donaciones estaban destinadas para mí.
• Neniu rajtas ŝanĝi la destinon de tiu testamenta postlasaĵo. /Nadie tiene derecho a cambiar el destino de ese legado testamentario.

2. Decidi pri cirkonstanco aplikota al io: /Decidir acerca de la circunstancia que se aplicará a algo:

• Mi destinis tiun tagon por vizito de amikoj. /Destiné ese día para la visita de amigos.

3. Decidi pri la estonteco aŭ sorto de io aŭ iu: /Decidir sobre el futuro (destino futuro) de algo o alguien:

• Ĉiu homo estas destinita por morto. /Todo hombre está destinado a morir.
• Ilia geedziĝo estas destinita al malsukceso. /El matrimonio de ellos está destinado al fracaso.
• La sorto destinis, ke ni ne havu infanojn. /La suerte destinó que no tengamos hijos.
• La destino de Romo estis konkeri la mondon. /El destino de Roma era conquistar el mundo.

4. Decidi, kien iros io: /Decidir adónde irá algo:

• La aviadilo destinita por Londono. /El avión destinado a Londres.

DEFII (Desafiar)

Aserti al iu, ke li ne kapablas superi la asertanton en konkurso, ludo, ks.; maltimi, provoki, spiti, prezenti nesupereblan obstaklon: /Aseverar a alguien, que no es capaz de superar al retador en un concurso, juego, etc.; osar, provocar, llevar la contra, presentar un obstáculo insuperable:

• Por mi tio estas defio.  /Para mí, eso es un desafío.
• Mi akceptas tian defion. /Acepto ese desafío.
• Ŝi ne povis defii la danĝeron. /Ella no pudo desafiar el peligro.
• Li ne timis defii ĉampionon de bokso. /Él no temió desafiar al campeón de boxeo.