BALOTI ( votar )

Voĉdoni per balotilo, kontraste kun la ceteraj manieroj de voĉdonado:

• Ni balotis por leĝpropono.
• Via baloto estis neregula.
• Ni elektas la prezidenton balote.
• En la venontaj monatoj okazos tutlanda balotado en nia lando.
• Mi jam ne povas ŝanĝi mian opinion, ĉar mi jam metis mian balotilon en la balotujon.
• En nia lando personoj, kiuj estas 18-jaraj, iĝas balotrajtaj.
• Hodiaŭ okazas rebaloto, ĉar la unua baloto ne donis validan rezulton.

EMBARASO ( apuro, turbación, perplejidad )

1. Situacio, el kiu oni ne povas facile eliri, kaj kiu kaŭzas ĝenon aŭ ŝanceliĝon aŭ konfuzon:

• Ni estis en granda embaraso, kiam ni venis al tiu lando.
• Eliri sen frakaso el granda embaraso.
• Havi multajn amikojn estas embarase.
• Tiu demando min embarasis.
• Mi embarasiĝis en mensogon.
• Malembarasu vin je ĉiui absurdaj skrupuloj!

2. La sento mem, kaŭzita de tia situacio:

• Ĉiuj rimarkis lian embarason.
• Ŝi havis embarasan mienon.

DETERMINI ( determinar)

1. Precize fiksi ion necertan, indikante la limojn, inter kiuj tiu io estas entenata:

• Homoj jam determinis la distancon inter Luno kaj Tero.
• La estroj de tiuj landoj parolis pri determino de landlimoj.
• Tio estis nedeterminebla ero de la materio.

2. Pliprecizigi la sencon de apuda frazero:

• La artikolo determinas la substantivon.
• La verbo estas determinita de la adverbo.
• La vorto "tiu" estas unu el determinaj adjektivoj.
• Determinanto estas vorto, kiu determinas alian vorton.

DRESI ( amaestrar, adiestrar, domar animales)

Instrui beston por iu celo:

• Oni ofte dresas la hundojn por ĉaso.
• Kvankam tiuj leonoj estas dresitaj, estas danĝere tuŝi ilin.
• La plej malfacila dresado estas tiu de katoj.
• Mia frato estas cirka dresisto.

ĴETI

1. Rapide aŭ vivege formovi de si tra la aero:

• La infano ĵetis al mi la pilkon kaj mi reĵetis ĝin.
• El kanto oni vortojn ne elĵetas.
• Per unu sxtono oni du ĵetojn ne faras.
• Ne havante, oni petas; ricevinte, forĵetas.
• La patrino surĵetis la littukon sur la infanon.
• Estas via vico rulĵeti la kubetojn.

2. Rapide aŭ senzorge surmeti:

• Li ĵetis la palton sur la ŝultrojn.

3. Rapide aŭ vive direkti korpoparton al iu flanko:

• Ŝi ĵetis okulojn sur mian ringon.
• Ili ĵetis sin sur min.
• La patro ĵetiĝadis en sia lito pro malsano.
• Tio ĵetiĝas al la okuloj (estas tute evidenta).

4. Malmilde, vivege puŝi aŭ peli:

• Li ĵetis min teren.
• La maro ĵetadis altajn ondojn.
• Vi estas elĵetaĵo de la homaro!

5. Vivege aŭ subite eligi el si:

• La fajrujo ĵetis vivan flamon.

6. Subite estigi ian senton ĉe iu, aŭ meti iun en ian sentostaton:

• Vi ĵetis min en ĝojon!
• Li superĵetis ilin per insultoj.

PRAVI ( tener razón, estar en lo cierto )

1. Havanta opinion konforman al la vero:

• Li estis prava en sia proceso.
• Kiu jam havas, tiu pravas.
• Kolero pravecon ne donas.
• Kiu tro sin pravigas, tiu mem sin kulpigas.
• La forestanto ĉiam estas malprava.
• Kiu forton ne havas, ĉiam malpravas

2. (Se paroli pri opinio) Konforma al la vero:

• Li senkulpigis sin per la plej pravaj motivoj.
• Prave punite laŭmerite.
• Ju pli da havo, des pli da pravo.
• Pro eraro ne praviĝas la faro.

KONSULTI

1. Demandi specialiston por ekscii ties opinion pri iu punkto:

• Mi devas konsulti mian kuraciston.
• La konsultado kostis al mi dudek eŭrojn.
• La kuracisto atendas la konsultantojn en la konsultejo.

2. Serĉi informojn en tiucela faka libro:

• Prefere konsultu gramatikan libron, ĉar mi ne scias ĝustan respondon al via demando.
• Mi respondos al vi post la konsulto de la vortaro.

SPECIALA ( especial )

1. Estanta de aparta speco: ne ĝenerala, ne komuna:

• Tiu ĉi vorto estas uzata en speciala senco.
• La kuracarto estas nun dividita en multajn specialojn.
• Ni parolu pri la specialaĵoj en la afero iom poste.'
• Mi elektis pli trankvilan specialecon, nome la malsanojn de okuloj.
• Ŝi estas specialisto pri la gorĝo.
• Ne necesas specialigi la lernantojn tro frue.

2. Destinita por iu aparta celo:

• Tio estas speciala elsendo de novaĵoj.
• Mi venis ĉi tien speciale por ekvidi vin.

REKOMENDI ( recomendar, certificar carta)

1. Prezenti en taŭga maniero ion aŭ iun, por altiri al tio aŭ tiu ies ŝaton, favoron, prizorgon:

• Mi rekomendas mendi ĉi tiun manĝaĵon, ĝi estas tre bongusta.
• Ŝi estas rekomendita por la posteno.
• Ĉu mi povus ricevi rekomendan leteron?
• Ĉi tiu restoracio estas rekomendinda.

2. Insiste konsili, atentigi pri io farinda:

• Mi rekomendas veni al la prezentado de la filmo.
• Sen mensoga rekomendo ne iros la vendo.
• Mi malrekomendas legi ĉi tiun libron, ĝi estas tre enua.

ORIGINALO ( original )

Primitiva manuskripto, kontraste kun ties kopio(j), aŭ verko kontraste kun ties imitaĵoj, tradukoj kaj ceteraj:

• La libro estas tradukita el la angla originalo.
• Li tradukis la verkon el la originala lingvo.
• Ŝi havas originalan stilon.
• Tiu ĉi libro estas originale verkita de L.L.Zamenhof.
• Ŝiaj originalaĵoj (originalaj, strangetaj agoj) nin jam ne mirigas.
• Mi ne certas pri originaleco de ĉi tiu pentraĵo.
• Infanoj de lernejo ne ŝatis la originalulon.

KURACI ( tratar enfermos, medicar, curar )

Prizorgi malsanulon, por provi redoni al tiu bonan staton, aŭ almenaŭ pli elporteblan staton:

• Vi estas malsana kaj vin necesas kuraci!
• Ŝuldon tempo ne kuracas.
• Por longa malsano kurac' estas vana.
• La kuracado daŭris multajn monatojn.
• La kuracato estas mia konato.
• Nia avino nun estas en kuracejo.
• Post morto kuracilo jam estas sen utilo.
• Plej bona kuracisto estas la tempo.
• Bedaŭrinde vi jam estas nekuracebla.
• Espereble bestokuracisto povos helpi al mia hundo.

KREPUSKO ( crepúsculo )

1. Nehela lumo, kiun estigas sunaj radioj resenditaj de la tera atmosfero post subiro de la Suno kaj antaŭ ĝia leviĝo:

• Mi tre ŝatas promeni en la krepusko.
• Ni jam iru hejmen, ĉar komencis krepuski.
• Apud nia domo flugadis krepuskaj papilioj.

2. Ekkadukiĝo, ekfiniĝo, ekmalfortiĝo:

• Mia cerbo naĝas kvazaŭ en krepusko.
• La pensoj krepuskiĝas (malklariĝas).
• Grandaj planoj elkrepuskiĝas (naskiĝas) en mia animo.

ŜIRMI ( proteger, resguardar)

1. Evitigi materian difekton, intermetiĝante inter tiu difektokaŭxzo kaj la koncerna persono aŭ objekto:

• La ombrelo ŝirmis nin de la pluvo.
• Sub la ŝirmo de la domo kreskas belaj floroj.
• Ni sidis sub la arbo, kiu etendis sian ŝirman foliaron.
• Ni trovis bonan ŝirmejon sub la arbo.

2. Evitigi materian difekton, intermetante ion inter tiu difektokaŭzo kaj la koncerna persono aŭ objekto:

• Ŝirmu viajn okulojn kontraŭ la lumo!
• Mallevante la brakon, li malŝirmis sin kontraŭ la pugno de la kontraŭulo.

3. Gardi, protekti:

• La polico sukcesis ŝirmi ilin.
• En Esperanto ni vidas la plej bonan ŝirmilon, por gardi la naciajn lingvojn de konstanta difektiĝado.
• Mi edukos miajn infanojn tiel, ke ili estu ŝirmataj kontraŭ la superstiĉoj.

ORIGINO ( origen )

1. Punkto, de kiu io evoluis kaj disvolviĝis:

• Ekzistas diversaj hipotezoj pri la origino de la homo.
• Mi eksciis pri la origino de lia riĉeco.
• Kelkaj ekzemploj estas prenitaj el la origina neŝanĝita traduko de Zamenhof.
• La ekonomio de tiu urbo origine baziĝis sur teksaĵoj.

2. Loko, medio, en kiu naskiĝis homo aŭ homgrupo:

• Ŝi estis de sklava origino.
• Lia familio originas el Napoleono la 1a.

SPECO (especie)

1. Aro da estaĵoj aŭ objektoj, havantaj komunajn karakterizajn ecojn / Conjunto de seres u objetos, que tienen cualidades características comunes

• Tio estas tre bona speco de pomoj. / Esa es una muy buena especie de manzanas.
• Mi specigis la poŝtaĵojn laŭ la loko de difino. / Clasifiqué la correspondencia según el lugar definido.
• Ni denove bone pasigos la tempon, ĉar venis siaspeculoj. / Nuevamente pasaremos un tiempo agradable, porque vinieron especialistas.
• Al farun' malbonspeca ne helpos la spico./ A la harina de mala clase no ayuda las especies.

2. Persono aŭ objekto kiun oni ne povas precize difini, kaj kiun oni montras nomante ian similaĵon / Persona u objeto del cual no se puede precisamente definir, y al cual se muestra mencionando alguna similitud.

• Ni havas sufiĉe da greno de ĉiu speco. / Tenemos bastante granos de toda especie.
• Li faris ĉiaspecajn movojn en la akvo, sed tamen ne sukcesis saviĝi. / Él hizo toda clase de movimientos en el agua, pero sin embargo no logró salvarse.
• Mi scias multajn tiaspecajn historiojn. / Sé muchas historias de esos tipos.
• Ekzistas divers(a)speca literaturo en Esperanto. / Existen diversas especies de literatura en Esperanto.

3. Specio / Especie

• Floroj de ĉi tiu speco estas tre kapricaj. / Flores de esta especie son muy caprichosas.