NEGLEKTI (descuidar, desatender )

Malzorgi, flankelasi, neatenti: / Descuidar, dejar de lado, no atender

• Pro granda okupiteco mi devis neglekti miajn amikojn. / A causa de la gran ocupación tuve que descuidar a mis amigos
  
• Homoj koleras pro neglekto altigi la salajrojn./ Los hombres se encolerizan por causa de descuidar el aumento de los salarios.
  
• Lian morton kaŭzis multjara neglektado de zorgo pri la sano. / Su muerte la provocó el descuido por años de preocuparse por la salud.
  
• Ŝi estas neglektema pri siaj edzinaj devoj. / Ella ha descuidado sus deberes matrimoniales.
  
• Neniu malsano estas neglektinda. / Ninguna enfermedad es digna de desatender.
  

LIVERI ( entregar, despachar, suministrar)

1. Transdoni en ies posedon / Dar en la posesión de alguien

• Ĉi tiu eldonejo liveras diversajn gazetojn por junuloj. /Esta editorial suministra diversas revistas para jóvenes.
  
• Liveranto estas homo, kiu havigas varojn laŭ interkonsentitaj kondiĉoj./ El despachador es un hombre, que entrega bienes según condiciones previamente consensuadas.
  
• Por liveri tiom da varoj ni bezonos multe da livertempo./ Para despachar tantos productos necesitamos mucho tiempo para las entregas.
  

2. Havigi, disponigi al iu:/ Dar, disponer para alguien:

• Estis malvarme kaj brando liveris varmon al mia organismo. / Hacía frío y el aguardiente suministra calor a mi organismo.
  
• Ili okupiĝas pri liverado de armiloj./ Ellos se ocupan en el suministro de armamentos.
  
• La liveraĵo venis tro malfrue - ŝi jam forestis. / La entrega llegó demasiado tarde - ella ya se fué.
  

HEREDI ( heredar )

1. Laŭleĝe ricevi ion de mortinto / Recibir algo legalmente de un fallecido:

• Post morto de avino mi heredis ŝian domon./ Tras la muerte de la abuela heredé su casa. 
• Ne fidu heredon, fidu posedon./ No te fíes de la herencia, fíate de la posesión.
• La bildoj herede apartenas al via frato./ Las fotos por herencia pertenecen a tu hermano.
  
• Vi certe ne estos heredanto de mia domo! / Ciertamente no serás heredero de mi casa.
• Mi heredigos vin, ĉar mi ne havas proprajn infanojn. / Te haré heredero, porque no tengo hijos propios. 
• Ŝi decidis senheredigi malamatan duonfilinon. / Ella decidió desheredar a una odiada mediahermana. 

2. Havi post siaj parencoj aŭ antaŭuloj, ĝui post ili aŭ same kiel ili / Tener después de sus parientes o antecesores, gozar tras ellos o al igual que ellos

Nacioj heredas morojn de siaj antaŭuloj./ Las naciones heredan costumbres de sus antecesores.

Kristanismo estas lia hereda religio./ El Cristianismo es su religión heredada.

3. Ricevi de la gepatroj difinitajn ecojn pro heredeco / Recibir de los padres cualidades definidas por herencia

• Inklinon al lingvoj mi heredis de mia patrino./ Inclinación a los idiomas la heredé de mi madre.
• Eblas diri, ke mia malsano estas heredaĵo de miaj gepatroj. / Es posible decir que mi enfermedad es herencia de mis padres.
• Genoj estas la portiloj de heredeco. / Los genes son los portadores de la herencia.

DISOCII

Parte aŭ iom post iom malkombini / Desconvinar parcialmente o poco a poco

• Kristala prismo disocias lumon./ Un prisma de cristal disocia la luz
• Lumo disociiĝas al spektro. / La luz se disocia en el espectro.
• Dum elektroliza disocio oni ricevas diversajn substancojn. / Durante la disociación electrolítica se obtienen diversas sustancias. 
• La liberigitaj substancoj nomiĝas disociatoj. / Las sustanciancias liberadas se denominan disociados.

FORTIKA ( robusto, resistente )

1. Havanta firman, rezistan, malfacile difekteblan konsiston; malfacile rompebla, difektebla, venkebla: / Que tiene una consistencia firme, resistente, difícilmente defectible; difícilmente romplible, defectible o vencible

• La fiŝfadeno estas tre fortika. / El hilo de pescar es muy resistente.
  
• La argumentoj de lia advokato estis fortikaj. / Los argumentos de su abogado eran robustos
  
• Nia amo nin fortike ligas. / Nuestro amor nos une fuertemente
  
• Ĉiuj ĝuis la fortikecon de liaj muskoloj. / Todos gozamos de la resistencia de sus músculos
  
• Ilia amo ne fortikiĝos. / El amor de ellos no se robustecerá
  
• La organismo de la bebo estas malfortika. / El organismo del bebé es débil.
  
• Ĉu la fenestraj kovriloj estas bone alfortikigitaj? / ¿Son las protecciones de las ventanas bien resistentes?
  

2. Provizita je remparoj: / Provista de murallas

• Ni loĝas en fortika urbo. / Vivimos en una ciudad bien protegida.
  
• Dum milito estis konstruitaj multaj fortikaĵoj. / Durante la guerra se construyeron muchas fortificaciones.
  
• La muron necesas fortikigi, ĉar ĝi baldaŭ rompiĝos. / Es necesario fortalecer el muro, porque pronto se romperá
  
• Malbonuloj malfortikigis la fortikaĵojn. / Malhechores debilitaron las fortificaciones.
  

FLAGRI ( flamear, deflagrar )

1. Eligi tremantan rapide moviĝantan flamon / Crear una llama temblorosa y rápidamente movediza

• La flamo de la kandelo flagradis en la aerblovo. / La llama de la vela flameaba con el soplo del viento.
  
• Dum krozo laŭ la rivero ofte flagris la pasioj. / Durante el cruce del río amenudo flamearon las pasiones.
  
• Preskaŭ nenio videblis en flagreto de eta kandelo. / Casi nada se podía ver con el flamear de la pequeña vela.
  

2. Intermite treme kaj skue brili: /Brillar de golpe temblorosa e intermitentemente

• La okuletoj de la bebo larme ekflagris - li tuj komencos plori. / Los ojitos del bebé comenzaron a flamear las lágrimas - Pronto comenzará a llorar.
  
• Luna lumo flagretis sur la akvo. / La luz de la luna flameaba sobre el agua.
  

3. Rapide tremi, skuiĝi en aero, flirti (se paroli pri malpezaj objektoj): / Temblar rápidamente, golpeando en el aire, revolotear ( si se habla de objetos livianos)

• Dum la urba festo bele flagris diverskoloraj flagetoj / Durante la fiesta de la ciudad flameaban las banderitas de diversos colores.
  
• La fenestro estis malfermita; vento flagrigis la kurtenojn. / La ventana estaba abierta; un viento hizo revolotear las cortinas.
  
• Ŝi plaĉis al ĉiuj - sur ŝia vizaĝo ĉiam flagretis rideto. / Ella agrada a todos - sobre su rostro siempre revolotea una sonrisa.
  

MEZO (medio)

1. Punkto, loko egaldistanca de du ekstremoj, de du limoj:/ Un punto o lugar equidistante de dos extremos, de dos líneas:

• Mi loĝas en la mezo de la urbo. / Vivo en el medio de la ciudad
  
• Ŝi ĵus finis mezan lernejon. / Ella recién terminó la secundaria.
  

2. Punkto, momento egaldistanca de la komenco kaj de la fino: / Punto o momento equidistante del principio y del fin:

• Estis la mezo de vojaĝo kiam mi rememoris, ke mi forgesis preni mian kuracilon. / Estaba a la mitad del viaje cuando me recordé que me olvidé tomar mi remedio.
  
• Mi vekiĝis meze de la nokto./ Me desperté en medio de la noche.
  
• Ni interkonsentis renkontiĝi tagmeze (je la dekdua horo)./ Nos pusimos de acuerdo para encontrarnos al medio día.
  

3. Tio, kio estas egale malproksima de du kontraŭaj ekstremaj gradoj:/ Aquello, que está igualmente lejano de dos grados extremos

• Vero kaj virto kuŝas en mezo./ La verdad y la virtud yacen en la mitad
  
• Inter faro kaj rakonto staras meze granda monto. / Entre el hecho y el cuento se eleva al medio un gran monte.
  

KUDRI (coser )

1. Kunligi per fadeno aŭ io simila, kion oni traigas tra la kunligotaĵojn per speciala pinta ilo: / Ligar mediante hilo o algo similar que se cruza por medio de uniones con un objeto puntudo.

• Oni kudris mian haŭton. / Cosieron mi piel.
• Tio estas manfarita kudro. / Esto es cosido a mano.
• Fadeno iras, kien kudrilo ĝin tiras. / El hilo va, donde la aguja lo lleva.
• Mia poŝo malkudriĝis./ Mi bolsillo se descosió.
• Oni malbone alkudris la butonojn, pro tio mi devis rekudri ili mem./ Se cosieron mal los botones, por lo que debí volver a coserlos yo mismo.

2. Produkti per kudrado:/ Producción mediante coser

• La patrino kudris al mi belan robon./ La mamá me cosió un bello vestido.
• Nia kudrejo produktas diversajn belajn vestojn./ Nuestro taller de costura produce diversos bellos vestuarios
• Ŝi estas profesia kudristino. / Ella es una costurera profesional.

3. Praktikadi tian produktadon:/ Practicar ese tipo de producción:

• Mi kudras sufiĉe bone./ Coso bastante bien.
• Ŝi volis lerni la kudradon kaj pro tio aĉetis la kudromaŝinon./ Ella quería aprender costura y por eso compró la máquina de coser.
• Kudri per fluganta kudrilo (tre rapide agi)./ Coser mediante una aguja voladora (hacer algo muy rápido.

HAJLO ( granizo)

1. Glaciiĝinta pluvo, falanta dense en grajnoj: / Lluvia congelanda, cayendo densamente en granos

• Hajlo difektos niajn kreskaĵojn!/ El granizo destrozará nuestros cultivos.
• Estas tia hajla pluvego kaj ili ne havas ombrelon!/ Hay una torrencial lluvia de granizos y ellos no tienen paraguas.
• Ekstere hajlas. / Graniza afuera.
• La hajlero rapide degelis en miaj manoj. / El granizo rápidamente se deshieló en mis manos.
• Ĉi tiu hajleto min ne timigos! / Este granizito no me intimidará.

2. Densa falado de rondaj aĵoj:/ Caída intensa de cosas redondas

• Kiam vi estos en tiu montaro, atentu la ŝtonan hajlon./ Cuando estés en ese monte, cuidadate de los granizos de piedras.

ĴURI ( jurar)

1. Preni Dion aŭ ion sanktan kiel atestanton/ Tomar a Dios o a algo santo como testigo

• Mi ĵuras per la nomo de la patrino./ Juro por el nombre de mi madre
• Ĵuri per la barbo de l' profeto./ Jurar por las barbas del profeta.
• Ĵuri kaj reĵuri. / Jurar y rejurar.
• Hodiaŭ oni atestas la ĵuradon de la novaj advokatoj./ Hoy se certifica el juramento de los nuevos abogados.

2. Atestante iun aŭ ion sanktan, promesi ion:/ Testificar por algo o alguien santo, prometer algo:

• La geedzoj ĵuris fidelecon kaj amon ĝis la morto. / Los esposos juraron fidelidad y amor hasta la muerte.
• Li ĵuradis, ke li ĉiam min amos. / Él juraba que él siempre me amará.
• La ŝafo estas priĵurita al Dio. / El cordero fue consagrado a Dios.

3. Atestante iun aŭ ion sanktan, devontigi sin al ia ago:/ Testificar por algo o alguien, consagrarse a alguna acción o actividad

• Li ĵuris, ke li ne plu drinkos. / Él juró que no se embriagará
• Ni faris ĵuran interkonsenton. / Haremos un consentimiento jurado.
• Ŝi ĵurigis min, sed ŝi mem ne ĵuris. / Ella ame juraba que ella misma no juró

4. Solene aserti, ke io estas vera: / Asegurar solemnemente que algo no es verdad

• Pri nenio oni povas ĵuri./ Sobre nada se puede jurar.
• Tro forta ĵuro - la afero ne pura. / Un juramento tan fuerte - el asunto no es puro.

VERVO ( inspiración, vena, labia, numen )

Inspira, fervora, vigla maniero de verkado, parolado, pentrado, komponado / Una forma inspirada, entusiasta, alegre de escribir, hablar, pintar, componer.

• Li pentris ŝin kun vervo. / Él la pintó con entusiasmo
• La vivo alprenis novan kaj pli vervan perspektivon. / La vida tomó una perspectiva más entusiasta.
• Ni havis bonegan tempon pro liaj verve elpensitaj diversaj anekdotoj. / Tuvimos un tiempo muy  bueno a causa de sus diversas e inspiradas anécdotas.
• Ili komencis vervege polemiki. / Ellos comenzaron a discutir muy entusiastamente
• La libro estis tute senverva - mi ne sentis fervoran viglecon tie. / El libro estaba completamente sin inspiración - no sentí una alegría ferviente en el. 

EKSPEDI ( enviar, expedir, remesar )

Sendi al difinita adreso, loko (pakaĵon, leteron ktp.): / enviar a una dirección, o lugar determinado un  paquete, carta, etc

• Oni ricevas rabaton por dek ekspedoj. / Se recibe una rebaja por 10 envíos
• Kie troviĝas la ekspedejo de ĉi tiu revuo? / Dónde se encuentra el lugar de expedición de esta revista?
• Mi kontentas pri la ekspedisto - mi ricevas ekspeditaĵojn ĝustatempe. / Estoy contento con quien hace los envíos - recibo los envíos a tiempo.
• La ekspresa ekspedado kostas pli multe. / El envío express es mucho más caro.
• Nepre ekspedu telegramon al viaj gepatroj. / Es primordial que envíes un telegrama a tus padres.
• Ni povas spekti la hororfilmon; mi jam ekspedis la infanojn en la liton. / Podemos ver la película de horror; ya envié a los niños a la cama.

KLOPODI ( tratar de, procurar)

1. Maltrankvile aŭ ekscitiĝe zorgi / Preocuparse con excitación o inquietamente: 

• La prezidento pensis kaj klopodis pri la loĝantaro. /  El presidente pensó y trató por la población.
• Ekhavante hundeton ili ekhavis klopodojn. / Ellos tuvieron preocupaciones por tener un cachorro de perro.
• Vi ne sukcesos klopodigi min pri via infano! / No tendrás éxito en hacerme tratar a tu hijo.

2. Uzi sian kapablon kaj energion por efektivigi ion per ĉiuspecaj provoj: / Usar su capacidad y energía para hacer efectivo algo por todo tipo de pruebas. 

• Ni multe klopodis por trovi taŭgan kaj malmultekostan loĝejon. / Tratamos mucho por encontrar un hospedaje apropiado y barato.
• Ŝiaj klopodoj ĉe laborejo plaĉis al la estro. / Los intentos de ella en su lugar de trabajo agradó a su jefe.
• Post klopoda laboro mi estis promociita. / Tras un trabajo tentativo fui promocionado.
• Estu pli klopodema ĉe viaj studoj! / Sé más empeñoso en tus estudios.

SUSPIRI ( suspirar, anhelar, añorar )

Esprimi sian bedaŭron, ĉagrenon, doloron de neplenumata deziro, per forta longa elspiro, akompanata de plenda tono: / Expresar su lástima, molestia o dolor por un deseo no cumplido, mediante un fuerte exhalación acompañado de un tono de queja

• Ho ve, mi tiom malsukcesis pri la ekzameno, - suspiris la knabino. / Ay, fracasé tanto en el examen, - suspiró la muchacha.
  
• Kie li estas...? - ŝi diris al si suspirante. / Dónde está él..? Suspiró para sí ella.
  
• La suspirantaj infanoj dormis profunde. / Los anhelantes niños se durmieron profundamente.
  
• Kun suspiro li skribis, "Mi ege vin atendas...". / Con añoranza él escribió, " Te espero muchísimo...."
  

RECIPROKA ( recíproco,a)

Tia, ke unu el ambaŭ agas, sentas aŭ efikas kontraŭ la dua ĝuste tiel same, kiel la dua kontraŭ la unua: / Así tal que uno de los dos actúa, siente, o efectúa respecto del otro justo del mismo modo, como el sengundo respecto del primero

• Tiuj knabinoj sentas reciprokan antipation./ Esas muchachas se sienten simpatía recíproca.
  
• Ni ambaŭ nin reciproke komprenas. / Nosotros dos nos comprendemos recíprocamente.
  
• Mi reciprokas viajn bondezirojn. / Mis buenos deseos para tí recíprocamente.
  
• Min ĝojigas reciprokeco de ilia amo. / Me hace feliz la reciprocidad de su amor ( de ellos)