PROCESO (Proceso)

1. Juĝafero, jure submetita al tribunalo: /Asunto judicial, sometido jurídicamente al tribunal:

• Ni gajnis la proceson. /Nosotros ganamos el proceso.
• Komenciĝis proceso, mono fluas sen ĉeso. /Comenzado el proceso, el dinero fluye sin cesar.
• Ŝi procesos kontraŭ li pri kompenso de la perdoj. /Ella procesará contra él, por una compensación de las pérdidas.
• Li havas monon kaj estas procesema, pro tio li ne timas procesi. /Él tiene dinero y es aficionado a procesar, por eso no teme procesar)

2. Procezo: /Proceso (desarrollo):

•  Tiu proceso de unuformiĝado iros en la lingvo internacia multe pli rapide. /Ese proceso de uniformado irá en la lengua internacional mucho más rápido.

ESTABLI (Establecer)

Fondi kaj aranĝi organizaĵon por ke ĝi povu funkcii kaj daŭri: /Fundar y disponer una organización para que pueda funcionar y continuar:

• Ni decidis establi la firmaon. /Decidimos establecer la firma.
• Ĉu vi akceptos min en vian establon kiel sekretarion? / ¿Me aceptarás en tu establecimiento como secretario?
• Kie estas la establejo de via funkcianta organizaĵo? / ¿Dónde está la instalación en que funciona tu organización?
• Rapide establiĝis preskaŭ totala tutmondiĝo de la ekonomio. /Casi la totalidad de la economía a nivel mundial se estableció rápidamente.

MENDI (Pedir, encargar)

Postuli, ke iu faru ian poste pagotan servon aŭ liveru ian poste pagotan komercaĵon: /Exigir que alguien haga algún tipo de servicio que se pagará posteriormente, o suministre una mercadería que se pagará posteriormente:

·   Ni mendis ĉambron en la hotelo. /Nosotros encargamos una habitación en el hotel.

·   Li mendis kotleton en la restoracio. /Él pidió una chuletita en el restorán.

·   Sciencon oni ne mendas, klerecon oni ne vendas. /La ciencia no se encarga, la claridad no se vende.

·   Ĉi-monate ni ricevis multajn mendojn. /En este mes recibimos muchos pedidos.

·   Vi devas plenigi la mendilon. /Debes llenar el formulario de pedido.

·   Ni antaŭmendos tiun libron (mendos ĝin antaŭ la eldono). /Nosotros encargaremos ese libro (lo pediremos antes de la edición).

OBSKURA (Oscuro)

1. Malluma, ne ebliganta klaran vidon: /Sin iluminación, que imposibilita la visión clara:

• La ĉambro estis obskura kaj ni nenion povis vidi. /La habitación estaba oscura, y no pudimos ver nada.
• Ĉiu ja, eĉ en obskuro, trafas. /Cada uno, incluso en la oscuridad, acierta.
• La ĉielo obskuras pro la nuboj. /El cielo se oscurece por las nubes.

2. Nekonata, senfama: /Desconocido, sin fama:

• Li estis obskura verkisto. /Él es un escritor oscuro.
• Mi estas nekontenta pri mia obskureco kaj pro tio decidis iĝi fama. /Estoy descontento por mi oscuridad, y por eso decidí hacerme famoso.

RESPEKTO (Respeto, consideración)

1. Sento, kiun oni havas pri la alta kvalito de io, kaj kiu igas onin eviti atenci aŭ spiti ĝin: /Sentimiento que se tiene respecto de la alta calidad de algo, y que hace a uno evitar atentar o desafiarlo:

·   Al moroj ni devas rilati kun la plej granda respekto. /Debemos relacionar a las costumbres con el más grande respeto.

·   Kiu groŝon ne respektas, riĉecon ne kolektas. /Quien no respeta el centavo, riqueza no junta.

·   Vi malrespektis la reĝan majeston kaj vi estos punita! / ¡Tu no respetaste la majestad del rey y serás castigado!

2. Sento de profunda estimo, kiun oni havas antaŭ persono pro ties supera karaktero aŭ rango: /Sentimiento de profunda estimación, que se tiene ante una persona por su carácter o rango superior:

·   Ŝi salutis min kun granda respekto. / Ella me saludó con gran respeto.

·   Rangeto rangon respektu, modestan lokon elektu. /El ranguito respete al rango, elija un lugar modesto.

·   Li faris respektan saluton. /Él hizo un saludo respetuoso.

·   Ili prezentis sian respektegon al la reĝo. /Ellos presentaron su gran respeto al rey.

·   Tiu respektinda virino helpis al mi. /Esa respetable señora me ayudó.

MAKULO (Mancha, mácula)

1. Malpura aŭ difekta loko sur io: /Lugar sucio o defectuoso sobre algo:

·   De kie aperis tiu makulo sur via ĉemizo? / ¿De dónde apareció esa mancha sobre tu camisa?

·   Eĉ sur la suno troviĝas makuloj. /Incluso en el sol se encuentran manchas.

·   Kara patrino, ne koleru, ja tio estas nur makuleto. /Querida mamá, no te enojes, que eso es sólo una manchita.

2. Natura kolora punkto: /Un punto de color natural.

·   La kvanto de sunaj makuloj (sunmakuloj) konstante pligrandiĝas. /La cantidad de manchas solares (manchas en el sol) constantemente se agrandan.

·   Oni lin konas, kiel blankan lupon; kiel makulharan hundon; kiel malbonan moneron. /A él se le conoce como un lobo blanco; como un perro de pelo sucio; como una moneda mala;

·   La felo de mia hundo estas makula. / La piel de mi perro está sucia.

3. Malbona parto, difekta punkto: /Parte mala, punto defectuoso:

·   Neniu sanktulo estas sen makulo. /Ningún santo es sin mácula.

·   Ŝuldo ne makulas, sed pagon postulas. /Una deuda no mancha, pero exige un pago.

·   Konscienco senmakula estas kuseno plej mola. /Una conciencia inmaculada es la almohada más blanda.

PARDONI (Perdonar)

1. Rezigni punon aŭ venĝon pro suferita ofendo aŭ maljustaĵo: /Desistir de aplicar pena o venganza por una ofensa o una injusticia sufrida:

·   Mi neniam pardonos al li lian kulpon! / ¡Nunca te perdonaré tu culpa!

·   Kontraŭ peko prediku, sed pekinton pardonu. /Predica contra el pecado, perdona al pecador.

·   Fajron estingas akvo, pekon pardono. /El agua extingue al fuego, el perdón, al pecado.

·   Pardonemeco superas justecon. /La inclinación al perdón supera a la justicia.

·   Lia krimo estas nepardonebla. /Su crimen es imperdonable.

·   Per bono kaj vero pardoniĝas peko. /Mediante la bondad y la verdad se perdona el pecado.

2. Toleri ion senkolere: /Tolerar algo sin cólera.

·   Pardonu, ĉu vi povus doni al mi la salujon? /Perdona, ¿podrías pasarme el salero?

·   Pardonu, ke mi ne telefonis al vi. /Perdona que no te haya telefoneado.

TRA RA RA (Tra ra ra)

Onomatopeo, imitanta: /Onomatopeya, imitación:

1. Rapidan senĉesan babiladon: /Una conversación rápida interminable:

·   Tra ra ra! Mi ne povas kompreni kion vi diras, parolu malpli rapide. / ¡Tra ra ra! No puedo comprender lo que dices, habla más lento.

·   Ni iom drinkis kaj komenciĝis tra ra ra. /Nosotros bebimos algo y comenzamos tra ra ra.

2. Bruon de rapida marŝo aŭ galopo: /Ruido de marcha rápida o galope:

·   Mi aŭdis, kiel ili marŝis sur la strato - tra ra ra, tra ra ra... /Escuché como ellos marchaban por la calle - tra ra ra, tra ra ra.

3. Senpaciencan rifuzon plu aŭskulti: /Rehusarse con impaciencia para no escuchar más.

·   Tra ra ra! Mi nenion volas aŭdi. / ¡Tra ra ra! No quiero oír nada.

DIRLIDIDI (Dirlididi)

Interjekcio, uzata por montri, ke oni rigardas la ĵus diritan aferon bagatela: /Interjección que se usa para mostrar que se está observando el asunto, bagatela, recién dicho:

·   Dirlididi! Por mi tio ne estas grava. / ¡Dirlididi! Para mí eso no es importante.

·   Dirlididi! Pri tio mi ne zorgas. Tio ne estas problemo. / ¡Dirlididi! De eso no me preocupo. Eso no es un problema.

SUFERI (Sufrir, padecer)

1. Senti, elporti fizikan doloron: /Sentir, soportar un dolor físico:

·   Kapo pekas, piedoj suferas. /La cabeza peca, los pies sufren.

·   Ne ĉiam daŭras malbona vetero, ne ĉiam daŭras homa sufero. /El mal tiempo no dura para siempre, el sufrimiento del hombre no dura para siempre.

·   Suferego min atakis. /Me atacó un enorme sufrimiento.

·   La operacio estis sensufera. /La operación fue sin dolor.

2. Troviĝi en malagrabla, ĝena, turmenta stato pro ia kaŭzo:/Encontrarse en un estado desagradable, molesto, atormentador, por alguna causa:

·   La popolo suferas pro manko de akvo. /El pueblo sufre por la falta de agua.

·   Nur suferinto ŝatas feliĉon. /Sólo a quien ha sufrido le gusta la felicidad.

·   Malsato malfortigas, ŝuldo suferigas. /El hambre debilita, la deuda hace padecer.

3. Esti trafita de difekto, damaĝo; malprosperi: /Haber dado con un defecto, un daño;arruinarse:

·   Nia firmao suferis de granda krizo. /Nuestra empresa sufrió una gran crisis.

4. Elporti, dolore sperti: /Soportar, experimentar dolorosamente:

·   Multaj homoj suferas malsaton. /Mucha gente sufre hambre.

·   Ankaŭ diablo tondron suferos. /También el diablo sufrirá un trueno.

5. Ricevi la efikon de ago, esti trafita de okazaĵo: /Recibir el efecto de una acción, ser alcanzado por un suceso:

·   La konferenco suferis interrompon (estis interrompita). /La conferencia sufrió una interrupción (fue interrumpida).

ŜMINKO (Maquillaje, pintura)

Kolora ŝmiraĵo, uzata precipe de virinoj, aktoroj ks, por refreŝigi aŭ intensigi la vizaĝkoloron, la trajtojn ktp: /Unto de color, usado principalmente por mujeres, actores, etc., para refrescar o intensificar el color del rostro, las facciones, etc.:

• Vi estas tre bela kaj eĉ ne devas uzi ŝminkon. /Tú eres muy bella, ni siquiera debes usar maquillaje.
• Ŝi neniam ŝminkas sin, sed ĉiam aspektas ĉarme. /Ella nunca se pinta, pero siempre tiene un aspecto encantador.
• La haŭto de la aktoroj estis ŝminkitaj. /La piel de los actores estaba maquillada.
• La filmeja ŝminkado estas diferenca de la teatra. /El maquillaje del cine es diferente al del teatro.
• Ni invitos la plej faman ŝminkiston por ŝminki niajn aktorojn. /Invitaremos al más famoso maquillador para maquillar a nuestros actores.

PALPI (Palpar, tentar)

1. Tuŝi per la mano por esplori: /Tocar con la mano para explorar:

• La bebo ĉion palpas kaj tiamaniere esploras la mondon. /El bebé toca todo y, de ese modo, explora el mundo.
• Palpi al iu la pulson. /Tomar el pulso a alguien.
• Estis mallume en la ĉambro kaj mi devis palpe serĉadi la vojon. /Estaba obscuro en el cuarto y tuve que buscar el camino a tientas.
• Palpado helpis al kuracisto diagnozi la malsanon. /El palpar ayuda al médico para diagnosticar la enfermedad.
• La vento estas sentebla sed ne palpebla. /El viento se puede sentir pero no tocar.
• Mi vidis, ke li ion fuŝpalpis en sia sako. /Yo vi que él, de modo chapucero, tentó algo en su bolsa.

2. Karesi per la mano: /Acariciar con la mano:

• Eĉ ne pensu palpi min! / ¡Ni se te ocurra tocarme!
• Mi ne ŝatas la palpistojn (homojn, kiuj ŝatas palpi). /No me gustan los tocadores (personas a quienes gusta palpar).

MAJESTA (Majestuoso)

Inspiranta admiran respekton pro sia impona aspekto aŭ dignoplenaj manieroj: /Que inspira un admirativo respeto por su aspecto imponente o maneras llenas de dignidad:

• Li estas majesta kiel reĝo. /Él es majestuoso como un rey.
• Kapo majesta, sed cerbo modesta. /Cabeza majestuosa, pero un cerebro modesto.
• La cigno majeste etendis siajn flugilojn. /El cisne extendió majestuosamente sus alas.
• Vi malrespektas la majeston de la Leĝo! / ¡Usted no respeta la majestad de la ley!

PARENCO (Pariente)

Homo, havanta kun alia persono komunan antaŭulon, aŭ havanta analogan rilaton, fiksitan de la moroj kaj/aŭ de sociaj leĝoj: /Persona que tiene un antepasado común con otra persona, o que tiene una relación semejante, fijada por mores y/o leyes sociales:

• Mi ofte vizitas miajn parencojn. /A menudo visito a mis parientes.
• Malriĉulo parencojn ne havas. /Un pobre no tiene parientes.
• Preskaŭ ĉiuj loĝantoj de nia vilaĝeto estas parencaj inter si. /Casi todos los habitantes de nuestra aldea son parientes entre sí
• Ĉi tiuj lingvoj estas similaj, ĉar ili estas parencaj. /Estos idiomas son similares, porque son parientes.
• Riĉulo havas grandan parencaron. /El rico tiene una gran parentela.
• Ni parenciĝis, ĉar niaj infanoj geedziĝis. /Nos hemos emparentado, porque nuestros hijos se casaron.
• Iliaj trajtoj montras ilian parencecon. /Sus facciones muestran su parentesco.
• Ĉiuj parencoj de mia edzino estas miaj boparencoj. /Todos los parientes de mi mujer son mis parientes políticos.

ŜLOSI (Cerrar con llave)

1. Fermi per seruro: /Cerrar con llave:

• Mi ĉiam ŝlosas mian ĉambron. /Yo siempre cierro con llave mi habitación.
• Mi forgesis preni la ŝlosilojn. /Olvidé tomar las llaves.
• La pordo estis nur fermita senŝlose. /La puerta sólo estaba cerrada, sin llave.
• La ŝlosilujo estas sur la tablo. /El llavero está sobre la mesa.
• Malŝlosu la pordon! / ¡Abre la puerta!

2. Malhelpi ies eliron, ŝlosante pordon: /Impedir la salida de alguien, cerrando una  puerta:

•  Iu ŝlosis min en ĉi tiu ĉambro. /Alquien me encerró en esta habitación.
• Ora ŝlosilo ĉiun pordon malfermas. /Una llave de oro abre todas las puertas.
• Oni enŝlosis la princinon per kvar seruroj. /La princesa fue encerrada bajo cuatro llaves.