MIRAKLO (milagro)

1. Fakto, kiu ŝajne estas kontraŭa al la ordo de la naturo, kaj kiun la kredantoj atribuas al dia interveno:

• Jesuo faris miraklon satiginte 5000 homojn per kvin panoj kaj du fiŝoj.
• Lia resaniĝo estis mirakla.
• Mirakle ni trovis savon.

2. Mirindaĵo:

• Tio, ke vi evitis la morton, estas vera miraklo!
• Miraklo inter mirakloj.
• Li estas fama miraklisto.

SALAJRO (salario)

Sumo, periode pagata, laŭ difinita laborkontrakto, de mastro, entrepreno ks al dungito, por kompenso de la farita laboro:

• Ĉu vi jam interkonsentis pri la salajro?
• Tiu posteno estas bonege salajrata.
• La celo de tiuj partio estas la abolo de salajreco.
• Ni interkonsentu pri viaj labordevoj kaj vi iĝos mia salajrulo.
• Li ricevos kromsalajron, ĉar li laboris pli longe ol necesas.
• Mi ricevas supersalajron pro familiaj ŝarĝoj.

LAMENTI (lamentar)

Longe plendi, vekriante aŭ ĝemante:

• Ŝi lamentis pri la morto de sia filo.
• Li ofte plendas per lamenta voĉo.
• Oni kantis kantojn de sopiro kaj lamento.
• La mortintojn ili entombigas dum laŭta vekriado kaj lamentado de ploristinoj.
• Ŝia sorto estas lamentinda.

KONSCIENCO ( conciencia)

Konscio, kiun havas la homo pri la morala bono kaj malbono, pri la morala devo:

• Mia kulpo kuŝas sur mia konscienco.
• Pli bona pura konscienco, ol malpura potenco.
• Li estas konscienca homo.
• Mi konscience faras ĉiujn miajn taskojn.
• Ŝi laboris kun granda konscienceco.
• Ĝin ŝteli povis nur senkonscienca ŝtelisto.

PROPRA (propio, a)

1. Apartenanta ekskluzive al iu aŭ al io:

• Esperanto estas propra apartenaĵo de neniu nacio.
• Propra opinio ne estas leĝo por alia.
• Tio apartenas propre al mi.
• La rido estas propraĵo de la homo.
• Ŝi proprigis al si miajn manierojn!
• Ne miksu vin en malproprajn aferojn.

2. Apartenanta ekskluzive al la subjekto de la propozicio:

• Tio estas mia propra infano.
• En la propra sia domo ĉiu estas granda homo.

DIAFANA (diáfano,a)

Trairebla per lumradioj, sed ne travidebla:

• Lumo penetris la akvon kaj ĝi iĝis diafana.
• Diafaneco estas unu el plej gravaj proprecoj de la papero.
• En maldiafana lago ni povis vidi neniun fiŝon.

GRAJNO ( grano, semilla)

1. Ĉiu el la fruktoj entenataj en la spiko de greno:

• Avino ĵetis iom da grajnoj al siaj kokinoj.
• Eĉ blinda kokino povas trovi grajnon.
• Mi tre ŝatas manĝi grajnaĵon el freŝaj grajnoj.
• Venis tempo por disgrajnigi vinberaron.
• La maizo jam grajniĝas.

2. Ĉiu seka semo aŭ frukto, prezentanta etan volumenon:

• Kion vi intencas fari kun tiuj grajnoj de pomo?

3. Malgranda globa objekto, simila al vegetaĵa grajno:

• Sur la fundo de la rivero troviĝas grajnoj da oro.
• Grajneto da vitro penetris en mian okulon.
• La sablo estas grajneca.

4. Tre malgranda kvanto da io:

• Vi ne havas en la kapo eĉ unu grajnon da saĝo!

GRIMPI (escalar, trepar)

1. Pene transloki sian korpon sur oblikva aŭ vertikala surfaco, uzante la krurojn kaj eventuale la brakojn:

• Mia kato grimpis sur la arbon kaj ne volas malsupreniĝi.
• Nia grimpado daŭris kelkajn horojn.
• Li estas sperta grimpisto.
• Mi apenaŭ elgrimpis el la marĉejo.
• Ŝi engrimpis en la boaton.
• Ili malsuprengrimpis la ŝtuparon.
• Ni suprengrimpis sur la rokon por pli bone ĉion vidi.

2. Teni sin stara aŭ suprendirekta, fiksiĝante per adventivaj radikoj, krampoj, ĉiroj, dornoj, dornetoj kaj simile:

• Pizo volve grimpas la bastoneton.
• Lupolo estas grimpa planto / grimpoplanto.

SITUO ( sitio, emplazamiento, situación)

Loko rigardata konsidere al la kondiĉoj, kiujn ĝi prezentis aŭ prezentas por la starigo de homloĝejoj (naturo de la grundo, de vivtenado, defendorimedoj kaj aliaj) :

• Mi volas aĉeti ĉi tiun domon pro ĝia pitoreska situo.
• Favora situo de la urbo multe helpis al ĝia prospero.
• Nia tendaro situis en la valo.
• Multaj turistoj vizitas nian bele situantan urbon.

NIVELO (nivel)

1. Stato de horizontala ebeno aŭ de punktoj situantaj en la sama horizontala ebeno:

• Nia urbo situas kvincent metrojn super la nivelo de la oceano.
• Necesas niveli la plankon per nivelilo (kontroli, ĉu ĝi estas tute horizontala).
• Tiam la urbo malpli altis super la marnivelo.
• Malamikoj detruis niajn fortikaĵojn, alniveligis ilin al la tero.

2. Grado de alto, rilate al kompara horizontala ebeno:

• La nivelo de la rivero malkreskis.

3. Normo, en sociaj, moralaj aŭ intelektaj aferoj:

• Sed li ne estas sur via nivelo!
• Ili decidis niveligi sociajn klasojn.

4. Valoro atingita de unu grando kaj referencita al ia norma valoro:

• Nivelo de la vivteno estas tre alta en tiu lando.
• lernu! proponas kelkajn altnivelajn kursojn.

FANTOMO (fantasma)

1. Figuro videbla, sed ne palpebla, kia oni imagis reaperantan mortinton:

• Mi vidis la fantomon de mia mortinta amiko!
• La fantoma kastelo timigis ĉiujn loĝantojn de tiu loko.

2. Bildo sen realeco, nura ŝajno:

• Tio estis nur sonĝa fantomo.
• La ŝipo trankvile, kvazaŭ fantome glitis sur la ondoj.
• Tra Esperantujo fantomas diversaj onidiroj pri tio.

HAJLO ( granizo)

1. Glaciiĝinta pluvo, falanta dense en grajnoj:

• Hajlo difektos niajn kreskaĵojn!
• Estas tia hajla pluvego kaj ili ne havas ombrelon!
• Ekstere hajlas.
• La hajlero rapide degelis en miaj manoj.
• Ĉi tiu hajleto min ne timigos!

2. Densa falado de rondaj aĵoj:

• Kiam vi estos en tiu montaro, atentu la ŝtonan hajlon.

LAMA (cojo,a)

1. Malfacile paŝanta pro kripleco de kruro aŭ piedo:

• Li estas denaske lama.
• Atendi bonan veteron kaj laman kurieron.
• Vi min preskaŭ lamigis!
• Ridas blindulo pri lamulo.

2. Tia, ke io mankas, por ke ĝi estu ekvilibra, regulira:

• Riparu la tablon - ĝi estas lama.
• La projekto estas lama - io mankas al ĝi.
• Io lamas en nia movado.
• La afero iras lame.

PREDO (presa, captura)

Tio, kion oni prenis perforte aŭ perruze:

• Piratoj serĉas predojn surmare kaj surborde.
• Ĉasado estas unu el predaj okupiĝoj, praktikeblaj kiel amuziĝo.
• Longe li estis en la arbaro, sed predis neniun ĉasaĵon.
• Restis ege malmultaj balenoj pro predado.
• Ŝarkoj estas bonaj predantoj.

STOKO (stock,existencias)

Kvanto da varoj, krudmaterialoj aŭ fabrikitaĵoj, disponeblaj en magazeno aŭ deponejo:

• La ministro devigis Coca-Cola detrui sian tutan stokon.
• Bedaŭrinde la varoj, kiujn mi stokis, iĝis malpli kostaj.
• La varoj estas sekure stokitaj.
• La oficejo funkcias ankaŭ kiel stokejo de la eldonaĵoj.