ĈIFI ( arrugar, estrujar, ajar)

Difekti ion per kunpremo kaj fari multajn senordajn faldojn / Destrozar algo por medio de compresión y hacer muchos dobleces desordenados.

• Ŝi ĉifis lian leteron kaj forĵetis ĝin / Ella arrugó la carta de él y la lanzó.
• La verkisto nur ĉifadis la paperon - li ne sukcesis elpensi ion interesan. / El autor sólo arrugó el papel - no logró pensar algo interesante.
• Ordigu vian ĉifitan liton! / Ordena tu arrugada cama!!!
• Silko estas neĉifebla. / La seda es inarrugable.

ZUMI ( zumbar, ronronear, canturrear)

Aŭdigi kontinuan, malakutan kaj obtuzan bruon, se paroli pri: / Hacer escuchar un ruido continuo, grave y obtuso, si se hable de:

1. insektoj, kies flugado faras zo-sonon: / insectos cuyo vuelo hace un sonido zzzzzzzz.

• Ekstere zumas abeloj. / Afuera zumban abejas.
• Mi ege ne ŝatas la zumadon de muŝoj. / A mi me desagradan mucho el zumbido de las moscas.
• Subite mi ekaŭdis zuman sonon. / De repente comencé a escuchar un zumbido.

2. persono murmuranta aŭ kantanta kun preskaŭ fermita buŝo/ una persona murmurando o cantando con la boca casi cerrada.

• Ŝi zumis iun kanton. / Ella canturreaba algún canto.

3. konfuza bruo: / un ruido confuso

• En la restoracio neniu zumas. / En el restorán nadie canturrea.
• Ŝia edzo foriris - lin nervozigis zumado de la virinaj langoj. / El esposo de ella se fué - le ponían nervioso el ronronear de las lenguas femeninas.

KLAĈI ( murmurar, chismear, decir pelambres)

Babiladi disportante aŭ ripetante malicaĵojn / Charlar dispersando o repitiendo cosas malintencionadas

• Tiuj virinoj nur trinkas kafon kaj klaĉas. / Esas mujeres solo toman café y murmuran.
• Mi aŭdis klaĉojn pri vi. / Escuché pelambres sobre tí.
• Iuj viroj ankaŭ estas klaĉemaj. / Algunos hombres también son chismosos.
• Klaĉistinoj estas virinoj, kiuj ŝatas klaĉadi. / Chismosas son mujeres que gustan de murmurar.

VIŜI ( limpiar frotando, secar, fregar )

1. Purigi objekton, frotante ĝin per io, kio forigas polvon aŭ malsekecon / Limpiar un objeto frotándolo con algo que saque el polvo o la humedad

• Mi viŝis la tablon post la tagmanĝo. / Limpié la mesa después del almuerzo
• Li deviŝis ŝviton de sia frunto kaj daŭre laboris. / Él secó el sudor de su frente y continuó trabajando.
• Manviŝilon vi trovos en la banĉambro. / El secamanos lo encontrarás en la sala de baño

2. Forigi malpuraĵon de objekto per frotado / Eliminar impuresas de un objeto frotándolo.

• Necesas viŝi polvon de la tablo / Es necesario limpir el polvo de la mesa.
• Ne sufiĉas nur unu viŝo por purigi ĝin. /No es suficiente solo una fregada para limpiarlo.
• La viŝado daŭris eĉ kelkajn horojn./ La limpieza duró incluso algunas horas.
• Forviŝu la skribaĵojn de la tabulo, mi petas. / Limpia lo escrito en el pizarrón, por favor.
• Tiu honto nenian elviŝiĝos. / Esa vergüenza nada la borrará.

TEGI ( recubrir, revestir, enfundar, forrar )

1. Kovri ĉiuflanke per tuko speciale destinata kaj alĝustigita por tio / Cubrir por todos lados con una tela especialmente destinada y ajustada para eso

• Ni tegis malnovmodajn meblojn per modernaj kovriloj. / Forramos unos muebles anticuados con cubiertas modernas.
  
• Dum nia foresto mebloj estis kovritaj per kontraŭpolvaj tegoj. / Durante nuestra ausencia los muebles fueron cubierto con telas antipolvo.
  
• Kiam ni revenis ni maltegis la meblojn. / Cuando volvimos desenfundamos los muebles
  

2. Daŭre kovri ion per io tiamaniere, ke la kovraĵo formas tuton kun la kovritaĵo kaj estas parto de ĝi / Cubrir durante mucho tiempo algo con algo de modo que el cobertor forme un todo con lo cubierto y sea parte de él.

• Oni tegis la murojn de la hotelo interne per oro. / Se recubrió internamente los muros del hotel con oro.
  
• Mia ĉambro plibeliĝis post la tegado de ĝiaj muroj per tapeto. / Mi pieza se enbelleció después de revestir sus muros con papel tapiz.
  
• Li deprenis la tegaĵon de la kablo. / Él sacó el revestimiento del cable
  

ŜMACI ( besar o comer con ruido )

Fari bruon de suĉado / hacer ruido de succión o chupar

• Ne ŝmacu per la lipoj, ĉar tio ne estas ĝentila. / no hagas ruidos con los labios, porque no es agradable
  
• En la ĉambro aŭdeblis ŝmacado de buŝoj, kiuj manĝis kun granda apetito. / En el cuarto se escuchava ruido de bocas, que comían con gran apetito
  
• La koto ŝmacis (klakis kiel ŝmaco) sub la piedoj. / El barro sonaba ( golpeaba con ruido) bajo los pies.
  

PLEDI ( alegar, abogar )

Paroli antaŭ juĝisto por defendi sian propran aferon aŭ tiun de sia kliento / Hablar ante un juez para defender su propia causa o aquella de su cliente

• Mi ne sukcesis trovi advokaton por pledi. / No logré encontrar un abogado para alegar
  
• Gravaj argumentoj pledas por la ĝenerala akcepto de Esperanto kiel internacia lingvo. / Unos argumentos importantes abogan por la aceptación general del Esperanto como lengua internacional
  
• Lia pledo ne estis konvinka kaj la juĝisto decidis lin puni. / Su alegato no fue convinsente y el juez decidió castigarlo.
  
• Ĉu vi povus okupiĝi pri la pledado? / ¿Puedes ocuparte del alegato?
  

PLENDI ( quejarse )

1. Esprimi per vortoj sian doloron, ĉagrenon / Expresar con palabras su dolor, enojo o disgusto

• La infano plendis pro doloro. / El niño se quejaba por el dolor
  
• De plendo kaj ploro ne foriĝas doloro. / De quejas y llantos no se hace el dolor
  
• Ŝi rigardis al mi plende. / Ella me miraba quejosamente
  
• Mi ĉion suferas neplendante. / Todo lo sufro sin quejarme
  

2. Esprimi per vortoj, ke oni estas malkontenta pri io aŭ iu: / Expresar con palabras que se está descontento por algo o alguien

• Ŝi plendis, ke vi batas ŝin! / Ella se quejó que tu la golpeabas
  
• Se neniu plendas, neniu defendas. / Si nadie se queja, nadie defiende.
  
• Senfara plendo ne estas defendo. / Una queja sin hechos no es una defensa.
  
• La plendito silentis kaj neniel povis pravigi siajn agojn. / El quejoso se calló y de ninguna manera pudo justificar sus hechos.
  

KRUDA ( crudo, basto, tosco)

1. Tia, kia la naturo ĝin produktis; konservanta ĝian primitivan staton; neprilaborita, nepreparita, nekulturita / Así como la naturaleza lo produjo; conservando su primitivo estado; sin elaborar, no preparado, no cultivado:

• Ne eblas manĝi la viandon, ĉar ĝi ankoraŭ estas kruda./ No es posible comer la carne, porque está cruda
  
• Nuda kaj kruda, sen groŝo en poŝo./ Desnudo y crudo, sin brocha en el bolsillo.
  
• Mi preparis krudaĵojn (nekuiritajn fruktojn/legomojn). / Preparé una comida cruda ( frutas no cocidas / legumbres)
  

2. Forte kaj malagrable impresanta la sentumojn pro neperfekta laboriteco aŭ pro ne sufiĉa harmonio; malmilda, neharmonia, maldelikata: / Impresiando fuerte y desagradablemente los sentidos por la imperfecta laboriosidad o por insuficiente armonia; dura, inarmómico, no delicado

• Mi ne pardonos ŝin - ŝi diris al mi krudajn vortojn. / No la perdonaré - ella me dijo nas palabras toscas
  
• Li batadis ĉiujn malsaĝaĵojn kaj krudaĵojn de la popolo. / Él golpeaba todas las imprudencias y brutalidades del pueblo
  
• Mi sentis krudecon en lia voĉo. / Sentí la crudeza de su voz
  

3. Dolorige impresanta la sentumojn, pro bruta fortego aŭ sovaĝa intenseco; pene tolerebla, malmildega: / Impresionando dolorosamente los sentidos por una fuerza brutal o intensidad salvaje; tolerable esforzadamente

• Mi sidis hejme, ĉar estis kruda vintra tago. / Me senté en casa, porque era un crudo día de invierno
  
• Li ĉion krude rompis. / Él rompió todo toscamente.
  

4. Ne mildigita de civilizita kulturo; brute instinkta; malklera, malĝentilega, vulgaranima: / No suavizado por una cultura civilizada; brutalmente instintiva; estúpida, poco gentil, de ánimo vulgar

• Via kruda karaktero ne helpos vin en la vivo! / Tu caracter tosco no te ayudará en la vida
  
• Se vi krudulon iom karesos, li al si ĉion permesos. / Si a un tosco algo acaricias, el se permitirá todo.
  
• Li tre ŝanĝiĝis - nun li estas malkruda. / Él cambió mucho - ahora es es ya no es tosco
  

KONSIDERI (considerar)

1. Atente esplori objekton aŭ ideon laŭ ĉiuj ĝiaj detaloj / explorar atentamente un objeto o idea según todos sus detalles.

• Malpli esperu, pli konsideru. / Espera menos, considera más
• Longa konsidero savas de sufero. / Una larga consideración salva de sufrir
• Vi havis multe da tempo por konsiderado de ĉi tiu afero. / Tuviste mucho tiempo para considerar este asunto.
• Tio estas konsiderinda argumento. / Eso es un argumento digno de considerarse.
• Viaj vortoj estas senkonsideraj (senpripensaj)! / Tus palabras son desconsideradaj.

2. Zorge atenti ion, kiel motivon decidigan por la ago: / Cuidadosamente poner atención en algo, como motivo decisivo de la acción.

• La edzo devas konsideri la bezonojn de sia edzino. / El esposo debe considerar las necesidades de su esposa.
• Mia patrino montris konsideron al ĉiuj. / Mi madre mostró consideración a todos.
• Li foriris, ne konsiderante la doloron de siaj gepatroj. / El se fue sin considerar el dolor de sus padres.
• Konsidere la zorgojn, mi ne povis pensi pri la manĝo. / Considerando los cuidados, no pude pensar en la comida.

3. Atribui al iu aŭ io ian econ; rigardi kiel; opinii, taksi: / atribuir a alguien o algo alguna cualidad; mirar como; opinar, valorar, tasar:

• Mi ĉiam konsideris ŝin kiel amikinon. / Yo siempre la consideré como amiga.

VAKI ( estar vacante o libre )

Esti ne okupita, se paroli pri loko, ofico ktp / No estar ocupado, si se habla de un lugar, oficio, etc

• Pardonu, ĉu tiu ĉi seĝo vakas? / Perdón, está vacio este asiento?
• Komputilado okupas miajn vakajn horojn. / La computación ocupa mis horas libres.
• Li kondukis min al vakanta spaco antaŭ la statuo. / Él me condujo al espacio vacio delante de la estatua
• Mi informis ĉiujn pri la vakanteco de tiuj postenoj. / Informé a todos sobre los puestos vacantes
• Ni devos vakigi la apartamenton venontan semajnon. / Debemos vaciar el apartamento la próxima semana.

AVIZO (aviso)

1. Afiŝeto, etiketo, slipeto ks, sciiganta al la publiko utilan informon aŭ instrukciojn / Pequeño afiche, etiqueta, fichero y otros, que comunica al público una información útil o instrucciones

• Tralegu la avizon antaŭ ol ekuzi medikamentojn. / Lee completamente el aviso antes que comiences a usar el medicamento.
• Gasto sen avizo estas agrabla surprizo. / Huesped sin aviso, es una sorpresa agradable.
• Oni avizis min, ke mi devos forlasi mian postenon. / Se me avisó que tendré que dejar mi puesto.

2. Korespondaĵo, per kiu oni sciigas al iu, ke lia sendaĵo atingis la celon / Correspondencia por la cual se comunica a alguien que su envío llegó a destino.

• Tio estas la avizo pri ricevo de rekomendita letero./ Eso es un aviso de recepción de una carta certificada.

ŜPINI ( hilar)

1. Kuntordi kanabon, linon aŭ alian fibraĵon por formi fadenojn / torcer cáñamo, lino, u otras fibras para formar hilos

• Vintre virinoj sidis kaj ŝpinis. / En invierno la mujeres se sientan e hilan
• Unue ni forigis ĉiujn ŝpinaĵojn en tiu malnova domo. / Primero sacamos todos los hilados en esa antigua casa
• La ŝpinitaĵon ni eksportas al aliaj landoj. / Los hilados los exportamos a otros paises
• Ni amuziĝis kaj manĝis sukerŝpinaĵojn. / Nos entretuvimos y comimos dulces de hilos de azúcar

2. Zorge kaj malrapide kombini: /Combinar lenta y cuidadosamente

• Kiujn planojn vi ŝpinas en via kapo? / Qué planes estás tejiendo en tu cabeza?
• Ŝpinado de aeraj fantazioj estas malutila okupo. / Tejer fantasías en el aire es una ocupación inútil
• El tiuj vortoj ŝpiniĝis la vico da revoj. / De tales palabras se tejieron un montón de sueños

MULDI ( moldear, vaciar)

Fari objekton, figuron, fluigante moligitan mason en ujon, kiu havas la deziratan formon / Hacer un objeto, figura, derramando una masa líquida en un contenedor que tiene la forma deseada.

• Ili muldis la vizaĝon per gipso. / Ellos moldearon el rosto con yeso
• Tie estas priskribita la muldado de mezepoka statuo. / Ahí estaba descrito el moldeado de la estatua de la época media
• En nia urbo estas muzeo de muldaĵoj el historiaj monumentoj. / En nuestra ciudad hay un museo de moldes de monumentos históricos
• Tiu muldilo (ujo, en kiun oni enpremas la muldan materialon), estas farita el argilo. / Ese molde ( contenedor en el cual apreta el material a moldear), está hecho de arcilla.
• La statuo jam estas elmuldigita (elprenita el la muldilo.) ( La estatua ya está sacada del molde.