ABUNDA (Abundante)

1. Estanta en pli ol sufiĉa kvanto: / Que hay más que suficiente cantidad:

• Saĝo abunda, sed ne profunda. / La cordura abunda, pero no profunda.
• Fiŝo serĉas profundon, homo serĉas abundon. / El pez busca profundidad, el humano busca abundancia.
• Kiu ripetas abunde, lernas plej funde. / Quien repite en abundancia,  aprende más prfundamente.
• Pro malabundo de mono mi faris nur malgrandan feston. / Por la escasez de dinero, sólo hice una fiesta pequeña.
• La porcio estas superabunda - mi ne finmanĝos ĝin. / La porción es super abundante, no me la serviré toda.

2. Entenanta pli ol sufiĉan kvanton aŭ nombron: / Que posee más que suficiente cantidad o número:

• Mia avino havas tre abundan ĝardenon. / Mi abuela tiene un jardín muy abundante.
• Nia lando abundas je arbaroj. / Nuestro país posee abundantes bosques.
• Tiu tempo estis jaroj de abundeco en la tuta lando. / Ese tiempo fueron años de abundancia en todo el país.

ABSTINI (Practicar la abstinencia )

1. Sin detenadi, pro principo, de la uzado de io plezuriga (ekzemple alkoholo, viando, tabako kaj tiel plu): / Detenerse, por principio, en el uso de algo placentero (por ejemplo, alcohol, carne, tabaco, etc.):

• Mi abstinas je alkoholaĵoj, sed la festo por mi ne estas malbona pro tio. / Practico la abstinencia de alcoholes, pero no por eso la fiesta es mala para mí.
• Ili lanĉis abstinan kampanjon. / Ellos lanzaron una campaña de abstinencia.
• Abstinado je kafo plibonigis mian sanon. / La abstinencia de café mejoró mi salud.
• Mi scias, ke vi estas abstinulo, pro tio mi proponos al vi limonadon. / Sé que eres abstinente, por eso te ofrezco limonada.

2. Sin deteni de la manĝado de viando aŭ limigi troan konsumadon, precipe dum vendredo, la mortotago de Jesuo: / Evitar comer carne o limitar su consumo excesivo, principalmente durante el Viernes, el día de la muerte de Jesús:

• Hodiaŭ ni abstinas je viando, sed dimanĉe ni jam povos manĝi ĝin. / Hoy nos abstenemos de la carne, pero el domingo ya podremos comerla.
• La katolika abstinado estas mildigo de fasto. / La abstinencia católica es una atenuación del ayuno.
• Pro mia abstinemo estas facile por mi abstini. / Debido a mi inclinación a abstinencia para mí es fácil  abstenerme. 

ABSORBI (Absorber la atención)

1. Ekskluzive okupi (la spiriton aŭ atenton): / Ocupar exclusivamente (el espíritu o la atención)

• Lia lernado absorbas tutan lian penson. / Su aprendizaje absorbe todo su pensamiento.
• Absorbita per la legado ŝi ne rimarkis, ke jam venis nokton. / Absorbida por la lectura, ella no observó que ya era de noche.

2. Sorbi: / Sorber, absorber:

• Ĉi tiuj floroj rapide absorbas akvon. / Estas flores absorben rápidamente el agua.
• Via ĉemizo absorbis en sin vian ŝviton. / Tu camisa absorbió tu transpiración.
• Li tiel absorbiĝis en sia laboro, ke li eĉ ne volis manĝi. / Él se absorbió de tal manera en su trabajo que incluso no quería comer.
• La glaso falis kaj suko absorbiĝis en tapiŝon. /El vaso se cayó y el jugo se absorbió en la alfombra.
• Absorbiĝo en amo povas kaŭzi grandajn problemojn. / Absorberse en el amor puede causar grandes problemas.

ABONI (Abonarse, suscribirse)

Ricevadi, laŭ kontrakto kaj post pago, dum difinita tempo, gazeton, komercaĵon, fervojbileton, telefonservon ks: / Recibir, según contrato y pago posterior, durante un tiempo determinado, revista, productos comerciales, pasaje de ferrocarril, servicio telefónico, etc.:

• Mi abonas la gazeton "Kontakto". / Estoy suscrito a la revista “Kontakto”.
• La prezo de la abono estas cent eŭroj. / El precio de la suscripción es de cien euros.
• Mia abono finiĝos en septembro. / Mi suscripción terminará en Septiembre.
• Mi jam sendis abonan monon (abonpagon). / Ya envié el dinero del abono (el pago de la suscripción).
• Nia reta revuo estas facile abonebla - necesas nur enskribi la retadreson. / A nuestra revista se puede suscribir fácilmente – sólo se necesita inscribir la dirección electrónica.
• Ĉi tiu revuo havas multajn abonantojn. / Esta revista tiene muchos abonados (suscriptores).
• Mi volas malaboni la aviadilan bileton. / Quiero cesar mi suscripción de pasajes por avión.

ABOMENI (Abominar)

Malamegi pro fizike naŭzaj aŭ pro morale tre malplaĉaj ecoj: / Detestar por cualidades físicamente nauseabundas o moralmente despreciables:

• Ja vi scias, ke mi abomenas ostrojn. / Tú sabes que detesto las ostras.
• Ne necesas senti al li abomenon. / No necesitas sentir abominación por él.
• Via agado estis abomena. / Tu acción fue abominable.
• Ĉiu abomenaĵo trovas sian adoranton. / Toda abominación encuentra su adorante.
• Ne faru tiel, se vi ne volas abomenigi vin al aliaj. / No actúes así, si no quieres que los otros te detesten.
• Nun mi trovas tiun projekton abomeninda. / Ahora encuentro ese proyecto digno de aborrecimiento.

ABDIKI (Abdicar, dimitir)

1. Formale demeti ĉiujn rajtojn pri reĝeco, imperiestreco ks: / Dimitir formalmente a todos los derechos de reinado, imperio, etc.:

• La imperiestro abdikigis la imperiestran edzinon kaj anstataŭigis ŝin per alia. / El emperador hizo abdicar a su esposa y la reemplazó por otra.

2. Memvole forlasi altan oficon aŭ rangon: / Abandonar voluntariamente un alto oficio o rango:

• Li abdikis la prezidantecon pro la skandalo. / El abdicó a la presidencia por causa del escándalo.
• Tio kaŭzis la abdikon de diktatoro. / Eso causó la abdicación del dictador.

SERIOZA ( serio,a )

1. Ne senpripense aganta, ne inklina al fantazio aŭ kapricoj / Que actúa no sin antes pensar, que no se inclina a la fantasía o caprichos

• Li estas serioza aŭtoritata homo./ Él es una autoridad seria.
• Estis amuze, sed mi penis konservi mian seriozecon. / Fue divertido, pero traté de conservar mi seriedad.
• Foje ŝi tre serioziĝis kaj mi provis diveni, pri kio ŝi pensas. / Una vez ella se puso muy seria y traté de adivinar qué es lo que ella piensa
• Mia frato estas tre malserioza knabo./ Mi hermano es un chico poco serio

2. Postulanta aŭ inspiranta konsideron, grava: / Que exige o inspira una importante consideración:

• Tio estas serioza problemo. / Eso es un problema serio
• Ŝi estas serioze malsana. / Ella está seriamente enferma.
• Vi ne povas tiel malserioze trakti la aferon! / No puedes tan poco seriamente tratar el asunto!

3. Nek ironie, nek ŝerce parolanta aŭ dirita; sincera: / Ni irónica, ni burlonamente hablado o dicho, sincero:

• Ĉu via propono estas serioza? / ¿Tu propuesta es seria?
• Ĉu vi parolas serioze aŭ nur ŝercas? / ¿Hablas seriamente o solo bromeas?
• Mi ne povis kompreni, kiam li ŝercas kaj kiam diras seriozaĵojn. / No puedo entender cuando él bromea y cuando dice cosas serias.

INSPEKTI ( inspeccionar, controlar, revisar )

Kontroli laŭ ricevita komisio la funkciadon de io aŭ la agadon de iu: / Controlar según una comisión recibida, el funcionamiento de algo o la actuación de alguien.

• Li atente inspektis la lernejon. / Él atentamente inspeccionó la escuela.
• Al li estis komisiita la inspektado de laboristoj en tiu fabriko. / A él le fue comisionada la inspección de los trabajadores en esa fábrica.
• Ŝi estis prenita sub la inspekton de tiu sinjorino./ Ella fue asignada a la control de esa señora.
• Jen tiu inspektisto, al kiu estis komisiita ĉi tiu tasko. / He ahi a ese inspector al que le fuera encargada esta tarea.

TEKNIKO ( técnica )

Tuto de la metodoj kaj procedoj, uzataj por plenumi verkon aŭ produkti objekton: / El conjunto de los métodos y procedimientos, usados para completar una obra o producir un objeto.

• Li lernas teknikon de la konstruado. / Él aprende la técnica de la construcción
• Mi devas ellerni ĉiujn teknikajn terminojn. / Debo aprender todos los términos técnicos.
• La teknikeco de liaj klarigoj tedis nin ĉiujn./  La tecnicismo de sus aclaraciones aburrieron a todos nosotros.
• La patro legas ĵurnalon pri teknikologio. / El padre lee un diario sobre tecnología.
• Mia frato interesiĝas pri elektrotekniko. / Mi hermano se interesa en la electrotécnica.
• Sukceso de la spektaklo dependas ankaŭ de lum- kaj sonteknikistoj (fakuloj, kiuj zorgas pri la lum- kaj sonefektoj dum spektaklo). / El éxito del espectáculo depende de los técnicos de iluminación y sonidistas ( especialistas que se ocupan de los efectos de iluminación y sonido durante el espectáculo)

PERFEKTA ( perfecto,a )

1. Havanta ĉiujn kvalitojn kaj nenian mankon / Que tiene todas las calidades y ninguna carencia

• Neniu homo estas perfekta. / Ningún hombre es perfecto.

2. Havanta ĉiujn kvalitojn necesajn en sia speco: / Teniendo todas las cualidades necesarias en su especie:

• Ŝi elkreskis kiel perfekta belulino. / Ella creció como una perfecta
• Vi perfekte kantas! / Cantas perfectamente.
• Ni longe staris ĉe la pentraĵo kaj admiris ĝian perfektecon. / Me detuve frente a la pintura y admiré su perfección.
• Mi volas perfektigi mian lingvoscion, pro tio mi vizitos perfektigan kurson. / Deseo perfeccionar mi conocimiento de la lengua, por eso visitaré un curso de perfeccionamiento.
• La priskribo estas perfektigebla. / La descripción es perfectible.
• Ŝi volis perfektiĝi en Esperanto. / Ella desea perfeccionarse en el Esperanto.
• Vi estas vera perfektisto, kiu neniam estas kontenta pri siaj faritaĵoj. / Eres un verdadero perfeccionista  que nunca se contenta con sus acciones.
• La projekto jam estas preskaŭ preta. Restis nur kelkaj neperfektaĵoj. / El proyecto ya está casi listo. Quedan algunas imperfecciones.

ATENTA ( atento,a ; dar atención a)

Tenanta sian vidon, aŭdon kaj intelekton vigle turnataj al iu aŭ io: / Que tiene su visión, audición e intelecto con entusiasmo vuelto a alguien o algo.

• Infano observis la beston kun atentaj okuloj. / Un niño observó el animal con ojos atentos.
• Aŭskultas prudente, kiu aŭskultas atente. / Escucha prudentemente quien escucha atentamente.
• De legado sen atento ne riĉiĝas la prudento./ De lectura sin atención no se enriquece la prudencia.
• Atentu, ke vi ne falu!/ Pon atención que no te caigas!
• Okulo ne atentas, dorso eksentas. / Ojo que no pone atención, la espalda que siente.
• Post tiu terura okazo li iĝis pli atentema. / Después de esa terrible evento él se puso más atento.
• Ili atentigis nin pri la danĝero. / Ellos nos han advertido sobre el peligro.
• Mi tute malatentas la kritikojn. / Absolutamente desatiendo las críticas.
• Li preteratentis multajn erarojn en sia korektado. / El dejó de atender muchos errores en su corrección.
• Ŝi havas neniun, kiu povas priatenti ŝian filinon. / Ella no tiene a nadie, que pueda preocuparse de su hija.
• Mi senatente kunpuŝiĝis kun iu virino. / Sin darme cuenta apreté a una mujer.

OPONI ( oponer )

Esprimi opinion kontraŭan al la opinio de iu alia kaj peni, ke tiu ne povu efektivigi la sian / Expresar una opinion contraria a la de otra persona e intentar que ella no pueda cumplir la suya:

• Mi ne ŝatas tiun hundon kaj oponas kontraŭ ĝia restado ĉe ni. / No me gusta ese perro y me opongo a su permanencia con nosotros.
• Via oponado al ŝia partopreno en la festo estas senbaza./ Tu oposición a la participación de ella en la fiestas es sin bases.
• Ĉio, kion diris la oponanto, estis vero./ Todo lo que dijo el opositor, era verdad.
• Mia oponanto en la ludo estis sufiĉe forta./ Mi oponente en el juego era suficientemente fuerte.
• Mia propono estis senopone akceptita./ Mi propuesta fue aceptado sin oposición.

RIKOLTI ( cosechar, recolectar )

1. Detranĉi kaj kolekti grenon aŭ iun vegetaĵon / Cortar y colectar cereal o algún vegetal :

• Jam venis tempo por rikolti grenon./ Ya llegó el tiempo para cosechar cereal.
• Estis tempo de rikolto kaj sur agroj laboris multaj rikoltistoj./ Era el tiempo de la cosecha y sobre el agro trabajaban muchos recolectores.
• Rikoltmaŝinoj plirapidigas rikoltadon./ Las máquinas cosechadoras agilizan la cosecha.

2. Amase kolekti iun ajn naturan produktaĵon:/ Colectar abundantemente algunos productos naturales:

• Hodiaŭ ni rikoltis fungojn en la arbaro. / Hoy cosechamos hongos en el bosque.
• La rikoltaĵo estas abunda ĉi-jare./ La acosecha fue abundante este año.

3. Ricevi kiel rezulton de sia agado:/ Recibir como resultado de su actividad:

• Kion vi semas, tion vi rikoltos./ Lo que tú siembras, es lo que cosecharás.
• Pro ŝiaj vortoj elkreskis vasta rikolto da kolero. / Como consecuencia de las palabras de ella, apareció una vasta cosecha de ira.

RISTRIKTI ( limitar, restringir )

Rekonduki al pli malvastaj limoj / Reconducir a límites más estrechos:

• La juĝo restriktis lian rajton vidi la infanon. / El juicio restringió su derecho de ver al niño.
• La nombro de la laboristoj estis ege restriktita./ El número de los trabajadores era muy restringido.
• Mi ne kontentas pri la restrikto de miaj rajtoj./ No estoy contento por la limitación de mis derechos.
• Ni ne subskribis la kontrakton pro restriktaj kondiĉoj. / No subscribimos el contrato como consecuencia de condiciones restrictivas.

FLARI (oler, olfatear)

1. Percepti odorojn per la nazo / Percibir olores por la nariz

• Mi flaris la odoron de io brulanta / Olí el olor de algo que se quemaba.
• Flaro estas unu el kvin homaj sentumoj. / El Olfato es uno de los cinco sentidos del hombre.
• Oni facile antaŭflaras novan politikan krizon./ Fácilmente se huele una nueva crisis política.

2. Esplori odorojn per la nazo, flaresplori, priflari / Explorar olores mediante la nariz

• Ŝi kuradis sur la herbejo kaj flaradis la florojn. / Ella corría sobre la hierba y olía las flores.
• La hundo per mallonga flarado tuj ekscias, ĉu ne estas narkotaĵoj apude./ El perro por una breve olfateada sabe de inmediato si no hay narcóticos en las cercanías.
• Ne timu, la hundo nur ĉirkaŭflaros vin. / No temas, el perro solo te olfateará.
• Li enflaris la flartabakon. / El olfateó el tabaco para oler. (?)