PRETEKSTO (pretexto)

Ŝajna motivo, eldirita por kaŝi la efektivan:

• Ŝi ĉiam serĉas pretekstojn por ne fari siajn taskojn.
• Por ŝafon formanĝi, lupo trovos pretekston.
• Li pretekstis mankon de tempo por rifuzi danĝeran postenon.
• La aŭtoro ne volis doni intervjuon, pretekste, ke li estis tro okupita.

POLUI ( contaminar)

Danĝere malpurigi vivesencan elementon de la naturo:

• Industriaj fumoj poluas atmosferon.
• La urbo estas poluita.
• La polua nivelo de la Balta Maro estas aparte alta.
• La poleno informas pri la atmosfera poluado.
• La polueco en la rivero estas tre granda kaj pro tio fiŝoj ne vivas en ĝi.
• Diversaj kemiaj substancoj estas poluaĵoj.
• La lago poluiĝis.

ONDO (ola, onda)

1. Arkoforma akvomaso, kiu leviĝas kaj refalas ĉe la supraĵo de maro, lago kaj simile, sub la blovo de la vento:

• Estas tre danĝere nun naĝi, ĉar la ondoj estas grandegaj.
• Ili fornaĝis en la ondan maron.
• Onderoj trafis mian vizaĝon.

2. Tio, kio prezentas tian saman alternon de leviĝoj kaj malleviĝoj:

• Li longe observis la ondojn de ŝia fluganta hararo.
• La greno ondiĝas, kiam la vento blovas super ĝi.
• La arbaroj ondiĝadis pro grandega vento.
• Mi ondumos miajn harojn por la festo.

3. Tio, kio progresas per sinsekvaj antaŭeniĝantaj linioj, per interrompaj masoj:

• Ondoj da turistoj varias laŭ semajntagoj.

4. Provizora intensiĝo de ia sento, influo, fenomeno:

• Ondo da malvarmo venis al nia lando.
• Intereso pri tiu afero ondas tra la tuta lando.

5. Vibrado kun moviĝanta fazo:

• Rapideco de sona ondo en aero estas 330 m/s.
• Mikroonda kuirilo plirapidigas varmigon de la pladoj.

AŬTENTIKA ( auténtico,a)

1. Nedubeble vera, originala, ne falsita:

• Tio estas aŭtentika letero de Zamenhof.
• Mi garantias la aŭtentikecon de tiu informo.

2. Oficiale certigita:

• Kie mi povas trovi aŭtentikan mortakton?
• Kemia esplorado aŭtentikigis tiun pentraĵon.

EKSCITI ( excitar )

1. Igi tre intensa la funkcion de iu korpa organo aŭ ian korpan senton:

• Tiu odoro ekscitas la apetiton.
• La ekscito kaŭzas iriton en la organo.
• Mi devas fari ekscitajn ekzercojn por mia koro.
• La kuracisto malpermesis al vi uzi ekscitaĵojn!

2. Igi eksterkutime forta ian movon de la animo:

• Li tre ofte rigardas al aliaj knabinoj kaj tio ekscitas mian envion.
• Vi ekscitiĝas ĉe la plej malgranda bagatelo!
• Mia karaktero ne estas ekscitebla.
• Granda eksciteco skuis la tutan urbon.

3. Igi pli intensa la aktivecon de io:

• Ni ne povis eksciti la fajron, ĉar pluvis.
• Blovekscitado ruĝigis mian vizaĝon.

KREVI ( estallar, reventar)

1. Subite rompiĝi pro interna tro granda premforto:

• La balono krevis.
• De tro multa scio krevas la kranio.
• Maro ĉiujn riverojn ricevas kaj tamen ne krevas.

2. Fendiĝi pro malvarmo, sekeco ktp:

• La falinta taso krevis.
• Mi hazarde krevigis la vazon de mia patrino.
• Ekstere estis kreviga malvarmo, pro tio ĉiuj restis hejme.
• Miaj manoj doloras pro haŭtaj krev(aĵ)oj sur ili.

FENDI ( hender, rajar )

1. Dividi malmolan materion laŭ ĝia longeco:

• Vi fendis mian koron!
• Mi iros al dentisto, ĉar en mia dento estas fendeto.
• Li tranĉis la panon kaj enfendis la tablon.
• Ĉi tie vi povas vidi la fendadon de molekulo.
• La konstruaĵo komencis fendiĝi.

2. Dividi la partojn de amaso, ĝin rapide trairante:

• La ŝipo fendas la ondojn.
• Estas fendo inter ambaŭ sistemoj.
• La disfendo en partio okazis pro malsamaj opinioj.

KONFITI ( confitar)

Prepari fruktojn, pli-malpli longe restigante ilin en densa suker-siropo, kiu ilin penetras kaj konservas:

• Mia patrino aĉetis fragojn kaj konfitis ilin.
• Mi tre ŝatas konfititajn fruktojn.
• Ĉi-jare ni ne preparos konfitaĵojn por vintro.
• La infanoj kuris al la konfitejo por aĉeti draĝeojn.

BORI (perforar, agujerear, horadar)

Fari tratruon per pinta ilo:

• La patro boris truon en la barilo.
• Guto malgranda, sed ŝtonon ĝi boras.
• Ĉi tiu boraĵo ne plu bezonatas.
• Mi ne povis ekdormi pro boranta doloro.
• Oni traboris la monton kaj faris tunelon.
• Aĉetu la borilojn por boraparato.
• Ni ne povas uzi ĉi tiun lignon, ĉar ĝi estas vermborita.

EVENTUALA ( eventual)

Povanta okazi, depende de necertaj cirkonstancoj:

• La eventuala profito de tiu ĉi afero estas tre granda.
• Mi skribos al vi, eventuale telefonos.
• Tiu eventualaĵo kaŭzis malagrablaĵojn en nia afero.
• Mi ne pensas pri la eventualeco de la estonteco.

APLIKI (aplicar)

1. Uzi por praktiko teoriajn sciojn:

• Ni multe lernas sed ne ĉiam havas eblecon apliki niajn sciojn praktike.
• Mi ŝatas aplikitajn sciencojn.
• Aplika matematiko estigas rimedojn kaj teknikojn por solvi specifajn problemojn de negoco kaj inĝenierado.
• Tiu rimarko aplikiĝas al la nuna okazo.
• Angla lingvo estas aplikebla, sed pere de Esperanto oni trovas multajn amikojn.

2. Uzi por speciala celo, en speciala okazo:

• Ni devos apliki severajn rimedojn por batali kontraŭ koruptado.
• Kuracisto faris al mi aplikon de nova kuracmetodo.

VIDVO (viudo)

Viro perdinta sian edzinon kaj ne reedziĝinta:

• Lia edzino mortis kaj nun li estas vidvo.
• Mia patrino estas vidvino.
• Ĉu al vi plaĉas vidva vivo, ke vi ne reedziĝas?
• Li vidviĝis kaj ne povas ĝui la vivon.
• Vidveco ofte timigas homojn.

INDIKI (indicar, señalar )

Precize liveri al iu la bezonatan sciigon:

• Afiŝoj indikis la vojon al la kongresejo.
• La finaĵo "n" indikas la akuzativon.
• Sekvu la indikojn de la kuirlibro.
• Indikilo de direktoŝanĝo ĉe aŭtomobilo kutime estas oranĝkolora.
• Laŭ kontraŭindiko la kuracilo ne uzeblas dum gravedeco.
• Ni tro rapide veturis, ĉar la rapidindikatoro ne funkciis.
• Laŭ la prezindiko ĝi kostas du eŭrojn.

ZIPO (zip, cierre eclair , cremallera)

Fermilo de vesto aŭ alia ŝtofaĵo konsistanta el du rubandoj provizitaj per vico da metalaj dentoj kaj implikiĝantaj aŭ malimplikiĝantaj unu en la alian per la interŝovo de movpeco / Cierre de un vestido u otra cosa de género consitente en dos tiras provistas de dientes metálicos ordenados de forma que se entrelazan o desenlazan unos en el otro mediante el deslizamiento de una pieza.

• Mi preferas ŝuojn kun zipoj. / Prefiero zapatos con cierres éclairs
• Zipu la pantalonon! / Súbete el cierre de los pantalones!!!
• La infano ne povis mem malzipi sian jaketon. / El niño no puede abrirse su chaqueta

KOTIZI (cotizar, contribuir, pagar cuotas)

Pagi sian parton por komuna elspezo:

• Ni kotizis por donaci memoraĵon al la instruisto de Esperanto.
• Kotizo por la Universala Kongreso ĉi-jare estas dudek eŭroj.
• Kotizado estas deviga por ĉiuj membroj de la asocio.