ĈIKANI ( disputar, criticar, zaherir)

1. Intence fari al iu malpravajn ĝenojn, malagrablaĵojn, malhelpojn / Intencionalmente hacer algunas molestias injustas, desagradables, que no ayudan.

• Mia najbaro ĉiam ĉikanas min. / Mi vecino siempre me critica
• Min lacigis la senfinaj ĉikanoj de tiu fiulo. / Me cansan las críticas sin fin de ese tipo.
• Neniu ŝatas ĉikanantojn. / A nadie le gustan los críticos
• Bone eduku viajn infanojn por ke ili ne estu ĉikanemaj. / Educa bien a tus hijos para que ellos no sean criticones.

2. Tro subtile kritikaĉi, pedante disputadi: / Demasidado sutilmente criticar despectivamente, disputar pedantemente.

• La advokato ĉikanis la evidentan akuzon. / El abogado criticó la evidente acusación.
• Viaj ĉikanoj ne helpis, ĉar vi estis malprava. / Tus críticas no ayudaron, porque estabas equivocado.

PROVIZI (abastecer, proveer)

1. Fari, ke iu aŭ io ricevu en pli-malpli granda kvanto ion bezonatan / Hacer que alguien o algo reciba en más o menos gran cantidad algo necesario

• Mia edzo provizas min je ĉio necesa. / Mi marido me provee de todo lo necesario
  
• Observu, ĉu sufiĉos la provizo de trinkaĵoj. / Mira, si será suficiente la provisión de bebidas.
  
• Por vojaĝo al Svedio mi proviziĝis je varmaj vestoj. / Por el viaje a Suecia me abastecí de ropa gruesa.
  
• Ŝi facile enprovizas sciojn en sia memoro. / Ella fácilmente adquiere conocimientos en su memoria
  

2. Almeti ion al objekto por ĝin kompletigi: / Colocar algo a un objeto para completarlo:

• Ni devos provizi la ĉambron per mebloj. / Debemos abastecer la pieza con muebles
  
• Komenciĝis provizado de nia domo per novaj fenestroj. / Comenzó el abastecimieto de nuestra casa con nuevas ventanas.
  
• Ĉu vi havas provizan radon en via aŭto? / Tienes rueda de repuesto en tu auto?
  

3. Prizorgi / ocuparse, preocuparse

• Li provizas la bezonojn de sia filo. / Él se ocupa de las necesidades de su hijo.
  

VUNDI (herir)

1. Difekti vivan korpon per tranĉo, piko aŭ kontuzo: / Lesionar un cuerpo vivo por un corte, punsión o contusión

• Kiu batas edzinon, tiu vundas sin mem. / Quien golpea a su esposa, ese se hiere a si mismo.
  
• Tio estis vundeto, sed ne granda vundo. / Eso es una heridita, pero no una gran herida
  
• Piki al iu la vundan lokon. / Picar a alguien en el lugar de la herida
  
• Kiel bone, ke vi revenis senvunda! / Qué bien que hayas vuelto sin heridas!!
  
• Vundebla estis nur la kalkano de Aĥilo. / Herible era solo el talón de Aquiles
  

2. Suferigi ies animon aŭ koron per dolora frapo: / Hacer sufrir el alma o cuerpo de alguien por medio de un doloroso golpe

• Ŝia perfido vundis lian koron. / Su traición hirió su corazón
  
• Langa vundo plej profunda. / Una herida de la lengua más profunda
  
• Li diris vundajn vortojn. / Él dijo palabras hirientes
  
• Mi jam laciĝis de la vundado de mia koro. / Ya me cansé de que hieran mi corazón
  

VARBI ( alistar, reclutar, hacer prosélitos)

1. Fari per siaj instigoj, ke iu soldatiĝu: / hacer por medio de sus instigaciones, que alguien se haga soldado

• Ili varbis mian fraton en la armeon. / Ellos reclutaron a mi hermano en el ejército
  
• Ne ĉiuj varbitoj iĝas bonaj soldatoj. / No todos los reclutados se hacen buenos soldados
  

2. Fari per siaj instigoj, ke iu aniĝu al grupo, partio, doktrino: / Hacer por medio de sus instigaciones, que alguien se una a un grupo, partido o doctrina:

• Esperantistoj ŝatas varbi homojn al Esperanto. / Los esperantistas gustan de reclutar hombres para el Esperanto
  
• Ni okupiĝas pri varbado de samideanoj. / Nos ocupamos de reclutar correligionarios
  

POSTULI (exigir )

1. Severe peti ion pro sia rajto, aŭtoritato aŭ forto: / Pedir algo severamente, por derecho, autoridad o fuerza

• Ŝi postulis sian parton de posedaĵo. / Ella exigió su parte de las posesiones
  
• Kion Dio ne donis, perforte ne postulu. / Lo que Dios no dio, por la fuerza no exijas
  
• Mi ne metas postulojn al miaj amikoj. / No pongo exigencias a mis amigos
  
• Vi devas pagi nun - la pago estas tuj postulebla. / Ud. debe cancelar ahora - el pago es exigible de inmediato.
  
• Li volas depostuli rajton vidi sian infanon. / El desea renunciar el derecho a ver a su niño.
  
• Mi pruntis al ŝi la libron kaj repostulos ĝin. / Le presté el libro a ella, y lo volveré a exigir.
  

2. Igi nepre necesa: / hacer algo indefectiblemente necesario

• Tiu laboro postulos multe da tempo. / ese trabajo exigirá mucho tiempo.
  
• La postuloj por tiu laboro estas tro grandaj. / las exigencias para ese trabajo son demasiado altas.
  

MOKI ( burlarse, mofarse )

Malŝate, ofende ridindigi iun aŭ ion: / a disgusto, ofensivamente ridiculizar a alguien o a algo

• Homoj ofte mokas strangulojn. / Los hombres a menudo se burlan de los extraños
  
• Ne moku riveron neatinginte la teron. / No se mofen del río que no llega a la tierra.
  
• Ŝi parolis kun mi kun moka tono. / Ella habló conmigo en tono burlesco
  
• Envia moko sukceson ne detruas. / La mofa envidiosa no destruye el éxito
  
• Se la sorto vin batas, mokantoj ne mankas. / Si la suerte te golpea, los burlones no faltan
  
• Mi ŝatas moketi ĉiujn. / me gusta burlarme un poco de todos.
  
• Ĉi tiuj vestoj estas mokindaj. / Estos vestifos son dignos de mofa
  
• Li estas tre mokema. / El es muy burlesco
  

PERFIDI ( traicionar)

1. Mallojale forlasi iun kiu estas en danĝero; mallojale endanĝerigi aŭ malservi la interesojn de iu persono aŭ de grupo, al kiu oni apartenas, por profito de alia malamika persono aŭ grupo / Deslealmente dejar a alguien que estña en peligro; deslealmente poner en peligro o desobeder a los intereses de alguna persona o grupo, al cual se pertenece, en beneficio de otro grupo o persona enemiga

• Ŝtelisto ŝteliston ne perfidas. / Un ladrón a otro ladrón no traiciona
  
• Oni perfidon prenas, sed perfidulon abomenas. / Se soporta la traición, pero se aborrece al traidor.
  
• Ŝi estas perfida al sia estro. / Ella es traidora a su jefe
  

2. Mallojale trompi ies konfidon; mallojale ĉesi esti fidela al iu: / Deslealmente engañar la confianza de alguien; deslealmente cesar de ser fiel a alguien

• Li perfidis sian edzinon. / El traicionó a su esposa
  
• Ĉe plej granda fido memoru pri perfido. / En la más grande confianza, recuerda sobre la traición
  
• Ĉiuj krom mi sciis pri la perfidaĵo de mia edzino. / Todos excepto yo, sabían de la traición de mi esposa
  

3. Malkaŝi, konatigi ion, kio devis resti sekreta: / Descubrir, hacer público algo, que debió permanecer secreto.

• Vi perfidis mian sekreton! / Traicionaste mi secreto
  
• Ne amikiĝu kun li, ĉar li estas perfidulo. / No te hagas amigo de él, porque es un traicionero
  

TONDRI ( tronar )

Ege brui: / hacer mucho ruido

• Post liaj spektakloj ĉiam tondras aplaŭdoj. / después de sus espectáculos siempre truenan los aplausos
• Liaj vortoj ektondris el la buŝo kaj timigis min. / Sus palabras explotaron de su boca y me intimidaron
• Mi ne volis paroli kun li post la tondro de tiaj vortoj.  / No quise hablar con él tras el tronar de esas palabras
• La akvofalo estis tondra - ni ne povis aŭdi unu la alian.  / La cascada era estruendosa - no nos podíamos escuchar uno al otro
• Mi ne povas ekdormi pro tondrado de la trajno. / No puedo comenzar a dormir por el tronar del tren
• Kuru hejmen, ĉar la fulmotondro komenciĝas! / Corre a casa, porque los rayos y truenos comienzan

TORENTO ( torrente )

1.Monta rivero kun rapidega fluo kaj granda erozia povo: / río del monte con rápido flujo y gran poder de erosión 

• Estos tre malfacile transpaŝi la torenton. / Será muy difícil traspasar el torrente
• La rivero torentas okcidenten. / El río tiene su torrente al occidente

2. Io, kio elfluas abunde kaj rapide: / algo que fluje abundante y rápidamente

• Min trafluis torento da pensoj. / Me atravesó un torrente de pensamientos
• Ŝian malĝojon sekvis torentaj larmoj. / A su tristeza siguó un torrente de lágrimas
• Ekstere torente pluvas. / Al exterior llueve torrentosamente
• Ŝin fortimigis la torenteco de liaj tuŝoj. / La intimidó el torrente de sus toques

HONORI ( honrar )

Trakti iun kun granda respekto; montri sian respekton aŭ estimon al iu per eksteraj signoj: / tratar a alguien con gran respeto; mostrar su respeto o estima a alguien mediante signos externos

• Honoru viajn gepatrojn.  / honra a tus padres
• Li estis honorita per titolo. / Él ha sido honrado por un título
• Ne ekzistas honoro sen laboro. / No existe honor sin labor
• Li estas honora membro de UEA. / Él es miembro honorario de UEA
• Honore al kiu estas verkita la libro? / En honor a quién es escrito el libro?
• Via konduto honorigis vin. / Tu conducta te honró
• Lia familio estas honorinda. / Su familia es honorable
• Senhonora virino ricevis malhonoran nomon. /Una mujer sin honor recibió un nombre deshonrador
• Vivanton ni malhonoras, mortinton ni adoras. / Deshonramos al viviente, a muerto adoramos
• Manko de oro ne estas malhonoro. / Falta de oro no es deshonor

EFIMERA ( efímero,a)

Unutaga, nedaŭra, rapide pasanta / de un día, no perdurable, que pasa rápido

• Beleco de floroj estas efemera. / La belleza de lasflores es efímera
• Mi ne ŝatas festojn pro ilia efemero. / No me gustan las fiestas por su efemeridad
• Efemeroj (insektoj) vivas nur kelkajn horojn. / Efímeros ( insectos) viven solo algunas horas
• Via boneco estas nur efemeraĵo. / Tu bondad es solo una cosa efímera.

NAŬZI ( dar nauceas, asquear )

1. Kaŭzi vomemon / causar vómitos

• Post tiu manĝo min naŭzis. / Después de esa comida me dio asco
  
• Gravedaj virinoj ofte sentas naŭzojn. / Las mujeres embarazadas amenudo sienten náucea
  

2. Kaŭzi senton de mallogo, abomeneto, tedego: / Causar sentimiento de inadecuación, abomenación y mucho tedio

• Via grumblado jam naŭzas min. / Tus quejidos ya me asquean
  
• Legante tion li sentas naŭzon. / Leyendo eso él siente náuceas
  
• Tiu filmo estis tre naŭza. / Ese film es muy asqueroso
  
• Estas naŭze fari tion. / Es asqueroso hacer eso
  

PERCEPTO ( percepción)

Scio, kiun ni akiras pri la ekstera mondo pere de niaj sensorganoj, aŭ pri ni mem pere de la konscio: / conocimiento que se adquiere sobre el mundo exterior por medio de nuestros órganos sensitivos, o sobre nosotros mismos por la consciencia

• Via percepto de amo estas stranga. / tu percepción del amor es extraña
  
• La libro montras, kiel la aŭtoro perceptas la mondon. / El libro muestra como el autor percibe el mundo
  
• Tiu ŝanĝo estas apenaŭ perceptebla. / Ese cambio es apenas perceptible
  
• Ŝia perceptado de koloroj estas malbona. / Su percepción de colores es mala
  

PIKI ( pinchar, picar, punzar )

1. Pli malpli profunde enigi pinton en ion / hacer entrar la punta en algo, más o menos profundamente

• La pikilo de la erinaco pikis al mi la fingron. / la púa del erizo me pinchó el dedo
  
• Sur la planko estis najlo kaj mi pikiĝis je ĝi. / Sobre el suelo había un clavo y me pinché en él
  
• Vi varmigos serpenton, ĝi al vi enpikos la denton. / Si calientas serpientes, te enterrarán los dientes
  
• Mi devos trapiki la orelojn por ke mi povu porti orelringojn. / Debo perforarme las orejas para que yo pueda llevar aros

2. Malagrable kaj akre eksciti la sensojn / Excitar los sentidos en forma aguda y desagradable

• Estis ege malvarme kaj la frosto pikis mian vizaĝon. / Estaba demasiado frío y el hielo punzaba mi rostro
  
• Mi ne ŝatas la pikojn de arda suno. / No me agrada las pinchadas del sol ardiente
  
• Kion mi faru pri ĉi tiu piketado en la piedoj?! / Qué hago acerca de este punceteo en mis pies?

3. Koleretigi, inciti, vundeti: / enfurecerse, incitar, herir superficialmente

• Al vi oni predikas, kaj nin oni pikas. / A ti se te predica, y a nosotros se nos pica
  
• Pro vorta piko ofte perdiĝas amiko. / Por una palabra punzante a menudo se pierde un amigo
  
• Li estas pikema kaj ofte pike kun mi parolas. / El es punzante y a menudo punzantemente habla conmigo.

4. Agrable kaj vigle eksciti la sentojn: / En forma agradable y entusiasta excitar los sentidos

• La pipro iom pikis la langon. / La pimient algo pica en la lengua
  
• Mi ŝatas liajn pikantajn ŝercojn. / Me gustan su chistes picantes
  

PASIO ( pasión )

1. Fervorega inklino al io; arda deziro / inclinación fervorosa a algo; deseo ardiente

• Mia sola pasio estas kantado. / Mi única pasión es cantar
• Malplaĉas nenio, se taksas pasio./ Nada disgusta, si la pasión vale
• Li estas pasia ŝatanto de la kazino. / El es un fanático del casino
• Ĉu tiu ludo ne pasiigos vin? / No te apasiona este juego?

2. Arda kaj senbrida amo/ Un amor ardiente y desenfrenado

• Ŝi ne kaŝis sian pasion al li. / ella no oculta su pasión por él
• Mia pasia amo al li neniam finiĝos. / Mi amor pasional por el nunca terminará
• Li tre pasie amis tiun knabinon. / Él amó apasionadamente a esa muchacha
• Ŝi estis malvarma kaj senpasia. / Ella era fría y desapacionada.