EKSCITI (exitar)

1. Igi tre intensa la funkcion de iu korpa organo aŭ ian korpan senton:

• Tiu odoro ekscitas la apetiton.
• La ekscito kaŭzas iriton en la organo.
• Mi devas fari ekscitajn ekzercojn por mia koro.
• La kuracisto malpermesis al vi uzi ekscitaĵojn!

2. Igi eksterkutime forta ian movon de la animo:

• Li tre ofte rigardas al aliaj knabinoj kaj tio ekscitas mian envion.
• Vi ekscitiĝas ĉe la plej malgranda bagatelo!
• Mia karaktero ne estas ekscitebla.
• Granda eksciteco skuis la tutan urbon.

3. Igi pli intensa la aktivecon de io:

• Ni ne povis eksciti la fajron, ĉar pluvis.
• Blovekscitado ruĝigis mian vizaĝon.

ŜTUPO (peldaño, grada)

1. Ĉiu el la transversaj ŝtonaj platoj aŭ lignaj tabuloj, metitaj unu post kaj super alia por ebligi suprenpaŝon:

• Mi glitis sur la ŝtupo kaj defalis.
• Estas tre malfacile iri laŭ la spirala ŝtuparo.
• Uzu la ŝtupareton por preni la libron de tiu supra breto.

2. Ĉiu el la analogaj rimedoj, uzataj por supren- aŭ malsupren-iri, ekzemple, la rungoj de eskalo, la entranĉoj faritaj en glacimuro por enmeti la piedojn, la breto(j) fiksita(j) al veturilo, vagono kaj simile, por helpi en- kaj el-iĝon kaj aliaj:

• Ne metu la piedon sur la ŝtupon antaŭ ol la trajno plene haltos.
• Ni uzis ŝnurŝtupetaron por engrimpi la ŝipon.

3. Ĉiu el la gradoj en progresado kaj malprogresado, promocio kaj simile:

• Ŝtupo post ŝtupo li atingis rangon de ministro.
• La reformoj estis enkondukitaj ŝtupe kaj malrapide.
• La afiksoj prezentas kvazaŭ interŝtupon inter gramatiko kaj vortaro.

ABRUPTA (abrupto)

Malagrable subita, neĝentile senprepara: / Desagradablemente súbito, rudamente inesperado.

• Homoj ekpanikis pro la abrupta tertremo. / La gente entró en pánico por el abrupto terremoto.
• La vojo estis abrupta kaj preskaŭ vertikala, kio timigis la irantojn. / El camino era abrupto y casi vertical, lo que atemorizó a los viajeros.
• Mi ektimis, kiam iu abrupte frapis la pordon. / Me atemoricé cuando alguien golpeó abruptamente la puerta.
• Mi neniel povas kompreni la abruptecon de lia amo. / De ninguna manera puedo comprender la rudeza de su amor.

KONTROLI (controlar)

1. Detale esplori, ĉu io estas tia, kia ĝi devas esti:

• Drinku tutajn tagojn, sed kontrolu viajn agojn.
• La kontrolisto kontrolis niajn biletojn.
• Ne kredu al parolo sen propra kontrolo.
• Prefere ne mensogu, ĉar la informoj estas facile kontroleblaj.
• Tio estas nur nekontrolebla aserto.
• Infanoj eksentis senkontrolan liberecon.

2. Esplori, ĉu io estas konforma al supozo:

• Mi volas kontroli, ĉu mi kapablos fari tion.
• Mi kontroladas mian lernadon de vortoj, komparante miajn tradukojn kun la tradukoj en la libro.

EKIPI (equipar )

Provizi iun aŭ ion per ĉio necesa por la difinita funkcio:

• Oni ekipis la urbon per novaj busoj.
• La fabriko estas ekipita per plej modernaj maŝinoj.
• El la origina ekipo kaj meblaro en la kastelo bedaŭrinde nenio konserviĝis.
• Ni pensas pri ekipado de kongresanoj per mapoj de la urbo.
• Kian ekipaĵon mi bezonas por tio?
• Oni jam virekipis la ŝipon (provizis la ŝipon per ŝipanoj).

GARANTII (garantizar)

1. Preni sur sin la respondecon de alia persono pri io aŭ iu:

• Mi garantias pri la ĝusteco de informoj.
• Kiu garantias, trankvilon ne scias.
• Kiu donis garantion, tiu pagu la ŝuldon.

2. Aserti sub sia respondeco, ke io certe okazos:

• Nenio garantias, ke mi ne perdos la laboron.
• Garantie liberigu mian fraton!
• Mi prenos vian ringon kiel garantiaĵon.

3. Certigi al iu la posedon de io:

• Nia metodo garantias rapidajn progresojn.
• Ĉiumonate ni donas monon al garantia fonduso.

4. Gardi de ia maloportunaĵo:

• Edziĝo najbara garantias de eraro.
• Li estas garantiita kontraŭ la militservo.

PRETEKSTO (pretexto)

Ŝajna motivo, eldirita por kaŝi la efektivan:

• Ŝi ĉiam serĉas pretekstojn por ne fari siajn taskojn.
• Por ŝafon formanĝi, lupo trovos pretekston.
• Li pretekstis mankon de tempo por rifuzi danĝeran postenon.
• La aŭtoro ne volis doni intervjuon, pretekste, ke li estis tro okupita.

POLUI ( contaminar)

Danĝere malpurigi vivesencan elementon de la naturo:

• Industriaj fumoj poluas atmosferon.
• La urbo estas poluita.
• La polua nivelo de la Balta Maro estas aparte alta.
• La poleno informas pri la atmosfera poluado.
• La polueco en la rivero estas tre granda kaj pro tio fiŝoj ne vivas en ĝi.
• Diversaj kemiaj substancoj estas poluaĵoj.
• La lago poluiĝis.

ONDO (ola, onda)

1. Arkoforma akvomaso, kiu leviĝas kaj refalas ĉe la supraĵo de maro, lago kaj simile, sub la blovo de la vento:

• Estas tre danĝere nun naĝi, ĉar la ondoj estas grandegaj.
• Ili fornaĝis en la ondan maron.
• Onderoj trafis mian vizaĝon.

2. Tio, kio prezentas tian saman alternon de leviĝoj kaj malleviĝoj:

• Li longe observis la ondojn de ŝia fluganta hararo.
• La greno ondiĝas, kiam la vento blovas super ĝi.
• La arbaroj ondiĝadis pro grandega vento.
• Mi ondumos miajn harojn por la festo.

3. Tio, kio progresas per sinsekvaj antaŭeniĝantaj linioj, per interrompaj masoj:

• Ondoj da turistoj varias laŭ semajntagoj.

4. Provizora intensiĝo de ia sento, influo, fenomeno:

• Ondo da malvarmo venis al nia lando.
• Intereso pri tiu afero ondas tra la tuta lando.

5. Vibrado kun moviĝanta fazo:

• Rapideco de sona ondo en aero estas 330 m/s.
• Mikroonda kuirilo plirapidigas varmigon de la pladoj.

AŬTENTIKA ( auténtico,a)

1. Nedubeble vera, originala, ne falsita:

• Tio estas aŭtentika letero de Zamenhof.
• Mi garantias la aŭtentikecon de tiu informo.

2. Oficiale certigita:

• Kie mi povas trovi aŭtentikan mortakton?
• Kemia esplorado aŭtentikigis tiun pentraĵon.

EKSCITI ( excitar )

1. Igi tre intensa la funkcion de iu korpa organo aŭ ian korpan senton:

• Tiu odoro ekscitas la apetiton.
• La ekscito kaŭzas iriton en la organo.
• Mi devas fari ekscitajn ekzercojn por mia koro.
• La kuracisto malpermesis al vi uzi ekscitaĵojn!

2. Igi eksterkutime forta ian movon de la animo:

• Li tre ofte rigardas al aliaj knabinoj kaj tio ekscitas mian envion.
• Vi ekscitiĝas ĉe la plej malgranda bagatelo!
• Mia karaktero ne estas ekscitebla.
• Granda eksciteco skuis la tutan urbon.

3. Igi pli intensa la aktivecon de io:

• Ni ne povis eksciti la fajron, ĉar pluvis.
• Blovekscitado ruĝigis mian vizaĝon.

KREVI ( estallar, reventar)

1. Subite rompiĝi pro interna tro granda premforto:

• La balono krevis.
• De tro multa scio krevas la kranio.
• Maro ĉiujn riverojn ricevas kaj tamen ne krevas.

2. Fendiĝi pro malvarmo, sekeco ktp:

• La falinta taso krevis.
• Mi hazarde krevigis la vazon de mia patrino.
• Ekstere estis kreviga malvarmo, pro tio ĉiuj restis hejme.
• Miaj manoj doloras pro haŭtaj krev(aĵ)oj sur ili.

FENDI ( hender, rajar )

1. Dividi malmolan materion laŭ ĝia longeco:

• Vi fendis mian koron!
• Mi iros al dentisto, ĉar en mia dento estas fendeto.
• Li tranĉis la panon kaj enfendis la tablon.
• Ĉi tie vi povas vidi la fendadon de molekulo.
• La konstruaĵo komencis fendiĝi.

2. Dividi la partojn de amaso, ĝin rapide trairante:

• La ŝipo fendas la ondojn.
• Estas fendo inter ambaŭ sistemoj.
• La disfendo en partio okazis pro malsamaj opinioj.

KONFITI ( confitar)

Prepari fruktojn, pli-malpli longe restigante ilin en densa suker-siropo, kiu ilin penetras kaj konservas:

• Mia patrino aĉetis fragojn kaj konfitis ilin.
• Mi tre ŝatas konfititajn fruktojn.
• Ĉi-jare ni ne preparos konfitaĵojn por vintro.
• La infanoj kuris al la konfitejo por aĉeti draĝeojn.

BORI (perforar, agujerear, horadar)

Fari tratruon per pinta ilo:

• La patro boris truon en la barilo.
• Guto malgranda, sed ŝtonon ĝi boras.
• Ĉi tiu boraĵo ne plu bezonatas.
• Mi ne povis ekdormi pro boranta doloro.
• Oni traboris la monton kaj faris tunelon.
• Aĉetu la borilojn por boraparato.
• Ni ne povas uzi ĉi tiun lignon, ĉar ĝi estas vermborita.