GRIMPI (Escalar, trepar)

1. Pene transloki sian korpon sur oblikva aŭ vertikala surfaco, uzante la krurojn kaj eventuale la brakojn: /Trasladar su cuerpo penosamente sobre una superficie oblicua o vertical, usando los piernas y eventualmente los brazos:

• Mia kato grimpis sur la arbon kaj ne volas malsupreniĝi. /Mi gato trepó al árbol y no se quiere bajar.
• Nia grimpado daŭris kelkajn horojn. /Nuestra escalada duró varias horas.
• Li estas sperta grimpisto. /Él es un escalador experto.
• Mi apenaŭ elgrimpis el la marĉejo. /Apenas salí trepando del pantano.
• Ŝi engrimpis en la boaton. /Ella subió trepando al bote.
• Ili malsuprengrimpis la ŝtuparon. /Ellos bajaron gateando la escalera.
• Ni suprengrimpis sur la rokon por pli bone ĉion vidi. /Trepamos a la roca para ver todo mejor.

2. Teni sin stara aŭ suprendirekta, fiksiĝante per adventivaj radikoj, krampoj, ĉiroj, dornoj, dornetoj kaj simile: /Mantenerse erguido o en dirección hacia arriba, fijándose mediante raíces adventicias, grapas, cirros, espinas, abrojos, etc.:

• Pizo volve grimpas la bastoneton. /El guisante trepa por el bastoncito envolviéndolo.
• Lupolo estas grimpa planto / grimpoplanto. /El lúpulo es una planta trepadora.

GVIDI (Guiar)

1. Montri al iu persono la vojon ĝustan, irante kun li kaj helpante al li por atingi la celon, kiun li intencas trafi: /Mostrar a una persona el camino preciso, yendo con él y ayudándole para alcanzar el objetivo que intenta lograr:

• Turista gvidisto gvidis nin sur la monto. /Un guía turístico nos guió sobre el monte.
• Aliajn gvidas kaj mem ne vidas. /Guía a otros y no se ve a sí mismo.
• Ĉiu sin gvidas, kiel li vidas. /Cada uno se guía como él ve.
• Ni venis ne tien - li misgvidis nin! /No vinimos allí – él nos guió mal.

2. Montri la linion ĝuste kondukantan al la celo; direkti la movon al la celo: /Mostrar la línea exacta que conduce al objetivo; dirigir el movimiento al objetivo:

• Ne timu, kompaso gvidos nin. /No temas, la brújula nos guiará.
• Vidu, tio estas gvida stelo. /Mira, esa es una estrella guía.
• Plej bona gvidilo estas la lango. /El mejor instrumento guía es la lengua.

3. Montri, sciigi al iu la konduton, kondukontan al la celo: /Mostrar, dar a saber a alguien la conducta que conduce al objetivo:

• Li promesis gvidi sian popolon al la feliĉo. /Él prometió guiar a su pueblo a la felicidad.
• Riĉeco sen gvido kiel ĉevalo sen brido. /La riqueza sin guía es como un caballo sin brida.

4. Montri, sciigi per siaj spertaj konsiloj, kiel eble plej bone funkciigi ion: /Mostrar, hacer saber mediante consejos expertos cómo algo tal vez  puede funcionar mejor:

• La kurson gvidas bonega instruisto. /Un muy buen instructor guía el curso.
• Mi prenis sur min la gvidadon de Esperanta kurso. /Yo tomé sobre mí la guía del curso de Esperanto.
• Ŝi konsentis persone gvidadi la aferon. /Ella consintió en guiar personalmente el asunto.

FALDI (Doblar, plegar)

Duoble aŭ pluroble fleksi tukon, paperon kaj ĝenerale ion ajn maldikan aŭ ion artikigitan, almetante unu sur alian la diversajn fleksitaĵojn: / Curvar dos o más veces un lienzo, papel, o algo generalmente delgado o algo articulado, poniendo uno sobre otro los diversos pliegues:

• Ŝi faldis la leteron kaj enmetis ĝin en la koverton. / Ella dobló la carta y la metió en el sobre.
• Ĉiuj vestoj estas zorge falditaj en mia ŝranko. / Toda la ropa está cuidadosamente doblada en mi ropero.
• Necesas gladi la jupon por forigi la faldojn. / Se necesita planchar la falda para sacar los pliegues.
• Paperfaldado estas arto por elfari diversajn ludilojn. / El plegado de papel es un arte para hacer diversos juguetes.
• La seĝo estas faldebla, do vi povas faldi ĝin kaj meti sub la liton. / La silla es plegable, así es que puedes plegarla y ponerla debajo de la cama.
• Ŝi aĉetis faldumitan jupon. / Ella compró una falda plisada.
• La patro malfaldis la gazeton por tralegi ĝin. / El padre desplegó el periódico para leerlo.
• Antaŭ ol lavi la telerojn mi refaldis la manikojn ĝis la kubutoj. / Antes de lavar los platos, me doblé las mangas hasta los codos.

FALTO (Arruga de la piel, pata de gallo)

Haŭtsulketo ĉe la frunto, vizaĝo aŭ interno de la manoj, ordinare kaŭzita de la aĝo: / Pequeños surcos en la frente, en el rostro o en el interior de las manos, ordinariamente causados por la edad:

• Ŝi estas juna kaj pro tio ne havas faltojn. / Ella es joven y por eso no tiene arrugas.
• La haŭto sub liaj okuloj pendas falte. / La piel bajo sus ojos pende arrugada.
• Maljuneco faltis ŝian belan vizaĝon. / La vejez arrugó su bello rostro.
• Vi aspektas tre bone malgraŭ la faltiĝinta frunto. / Tienes muy buen aspecto a pesar de la frente arrugada.
• La ĥirurgoj senfaltigis ŝian vizaĝon. / Las cirugías desarrugaron su rostro.

FAMILIARA (Familiar, íntimo)

Tiel senceremonia, kiel interne de familio; senĝena: /Tan sin ceremonia como en el interior de una familia; sin molestia.

• Forgesu pri viaj familiaraj manieroj - ĉi tie estas multaj fremduloj. /Olvídate de tus maneras familiares – aquí hay muchos extraños.
• Vi ne devus paroli familiare kun via estro! /¡No debes hablar de manera familiar con tu jefe!
• La filo ne ŝatis ĉiujn tiujn familiaraĵojn, precipe karesojn. /Al hijo no le gustaban todas esas familiaridades, especialmente las caricias.
• Mi sentis min kiel hejme pro ilia familiareco. /Me sentí como en casa por la familiaridad de ellos.
• Mi pensas, ke ŝi neniam familiariĝos kun mi. /Pienso que ella nunca se familiarizará conmigo.

FAMO (Fama)

1. Nepreciza sciigo, buŝe komunikata de unu persono al alia, aŭ reproduktata de gazeto al gazeto: /Información imprecisa, comunicada de boca en boca de una persona a otra, o reproducida de revista a revista:

• Bona famo sin trenas testude, malbona kuras rapide. /La buena fama se arrastra como tortuga, la mala corre rápidamente.
• Mi aŭdis, ke ŝi famas pri siaj bongustaj kukoj. /Escuché que ella es famosa por sus sabrosos pasteles.
• Iu disfamigis malverajn informojn pri mi. /Alguien diseminó informaciones falsas sobre mí.

2. Granda diskonateco de iu aŭ io: /Gran desconocimiento de alguien o algo:

• Li havas la famon de mensogulo. /Él tiene fama de mentiroso.
• Li estas tre fama aktoro. /Él es un actor muy famoso.
• Tien venis ĉiuj famuloj. /Allí venían todos los famosos.
• Min famigis ĉi tiu filmo. /Esta película me hizo famoso.
• Ŝi poste iĝis mondfama verkisto. /Posteriormente ella se hizo una escritora de fama mundial.
• Iuj preferas esti malbonfamaj ol senfamaj. /Algunos prefieren ser de mala fama que ser sin fama.

FANDI (Fundir, derretir)

1. Likvigi per varmo solidan substancon: /Licuar, mediante el calor, una sustancia sólida:

• Fandu la buteron - ni faros kukon. /Derrite la mantequilla, haremos un pastel.
• La kandelo jam fandiĝis. /La vela ya se derritió.
• Iridio estas tre malfacile fandebla metalo. /El iridio es un metal muy difícilmente fungible.

2. Produkti (objekton) per fandado de kruda materialo en formujon: /Producir (un objeto) por fundición de material crudo en un molde:

• Fandistoj fandis sonorilegon por la preĝejo. /Los fundidores fundieron una gran campana para la iglesia.
• La fandado de la statuo daŭris tre longe. /La fundición de la estatua duró mucho tiempo.
• Fero ne kunfandiĝas kun argilo. /El hierro no se funde con arcilla.

3. Moligi: /Ablandar:

• Liaj belaj vortoj fandis ŝian koron kaj ŝi ne plu koleris. /Sus bellas palabras fundieron su corazón, y ella olvidó su cólera.
• La tempo forfandos tiun glacian indiferentecon. /El tiempo derretirá esa indiferencia glacial.
• Lumaj radioj disfandis la rigidecon de ŝiaj trajtoj. /Los rayos de luz derritieron la rigidez de sus rasgos.

FANTAZIO (Fantasía)

1. Krea imago: /Imaginación creativa:

• Tio flamigis ŝian infanan fantazion. /Eso hizo llamear su fantasía infantil.
• Vi estas vera fantaziulo! /¡Eres un verdadero fantasioso!
• Bedaŭrinde, mi estas tute senfantazia. Fantazio mankas al mi. /Lamentablemente, soy totalmente realista. Me falta la fantasía.

2. Kaprica sendirekta kaj senregula vagado de la imago: /Vagabundeo caprichoso de la imaginación, sin dirección y sin norma:

• La verko estas plena de fantazio. /La obra está llena de fantasía.
• Li fantaziis iun strangan rakonton. /Él fantaseaba un extraño relato.

3. Bildo ekzistanta nur en la imago, ne en la realo: /Imagen que sólo existe en la imaginación, no en la realidad:

• Oni parolis pri tio kiel pri ia dolĉa fantazio. /Se habló de eso como de una dulce fantasía.
• Mi ĝuis legante tiun fantazian rakonton. /Disfruté leyendo ese relato fantástico.

FARBO (Colorante, colorete)

Miksaĵo de likvo (ordinare oleo) kaj pigmento, uzata por ŝmiri surfacon kaj ĝin kolorigi: / Mezcla de un líquido (generalmente aceite) con pigmento, que se usa para pintar y colorear una superficie:

• Ĉi tiu farbo jam estas tro malnova kaj ne taŭgas por farbado. / Este colorante ya está muy viejo, no sirve para pintar.
• Ni aĉetis la domon kaj nun farbas ĝin. / Compramos la casa y ahora la estamos pintando.
• Atentu! La benko estas farbita! / ¡Cuidado! El banco está pintado.
• Ni ne bezonas farbistojn, ĉar ni mem povas farbi la barilon. / No necesitamos pintores, porque nosotros mismos podemos pintar la reja.
• Mi bezonos du farbskatolojn por ĉi tiu pordo. / Necesitaré dos cajas de pintura para esta puerta.
• Infanoj desegnis per akvofarbo. / Los niños dibujaron con acuarela.

FASCINI (Fascinar, encantar)

1. Senigi je ĉia povo de forkuro aŭ kontraŭstaro per intense fiksita rigardado (se paroli pri serpentoj): /Quitar todo poder de huida u oposición por medio de una mirada intensamente fija (si se habla de serpientes):

• Serpento fascinis min. /Una serpiente me fascinó.

2. Nerezisteble allogi, ravi: /Atraer irresistiblemente, encantar:

• Ŝi fascinis ĉiujn virojn, ke ili povis nek proksimiĝi, nek foriri. /Ella fascinó a todos los hombres, que no podían aproximarse ni alejarse.
• Ŝi estis fascinanta belulino! /¡Ella era una belleza fascinante!
• Mi estis tre fascinita de la belega pejzaĝo. /Yo estaba muy fascinado con el hermosísimo paisaje.
• Tiu filmo estis fascina. /Esa película era fascinante.
• Mi rigardis la preĝejon kun fascino. /Observé la iglesia con fascinación.

FENDI (Hender, rajar)

1. Dividi malmolan materion laŭ ĝia longeco: /Dividir un material duro a lo largo de su longitud:

• Vi fendis mian koron! /¡Hendiste mi corazón!
• Mi iros al dentisto, ĉar en mia dento estas fendeto. /Iré al dentista porque hay una hendidura en mi diente.
• Li tranĉis la panon kaj enfendis la tablon. /Él cortó el pan y rajó la mesa.
• Ĉi tie vi povas vidi la fendadon de molekulo. /Aquí puedes ver la hendidura de una molécula.
• La konstruaĵo komencis fendiĝi. /La construcción empezó a rajarse.

2. Dividi la partojn de amaso, ĝin rapide trairante: /Dividir las partes de un montón yendo rápidamente a través:

• La ŝipo fendas la ondojn. /El barco hiende las olas.
• Estas fendo inter ambaŭ sistemoj. /Hay una hendidura entre ambos sistemas.
• La disfendo en partio okazis pro malsamaj opinioj. /La escisión en el partido ocurrió por las opiniones diferentes.

FERIO (Vacación, feriado)

Libera tago, dum kiu oni ne estas devigata labori: /Día libre, durante el cual no se está obligado a trabajar:

• La lernantoj havis ferion. /Los estudiantes tenían feriado.
• Miaj ferioj komenciĝos en julio. /Mis vacaciones comenzarán en Julio.
• La impresoj pri feria vojaĝo estas tre belaj. /Las impresiones del viaje de feriado son muy hermosas.
• Vi ne trovos lin en la oficejo, ĉar li ferias dum ĉi tiu semajno. /No lo encontraré en la oficina porque tiene feriado durante esta semana.
• La feriantoj ofte venas en nian landon por ripozi. /Quienes tienen vacaciones a menudo vienen a nuestro país para reposar.

FESTENI (Festejar, celebrar)

Partopreni en festa manĝo, luksa kaj abunda: /Participar en una comida de fiesta, lujosa y abundante:

• La riĉuloj festenis kaj amuziĝis. /Los ricos festejaban y se divertían.
• Kiam kato promenas, la musoj festenas. /Cuando el gato pasea, los ratones celebran.
• Troa festeno estas veneno. /Una celebración excesiva es veneno.
• Tablo festena, sed telero malplena. /Mesa para fiesta, pero plato vacío.
• Hodiaŭ festene, morgaŭ malplene. /Hoy en fiesta, mañana en vacío.
• Ni estas malriĉaj homoj kaj ne rajtas partopreni en la festenado. /Somos personas pobres y no tenemos derecho a participar en el festejo.
• Muziko kaj kriado aŭdeblis de la festenejo. /Era posible escuchar música y gritos en el lugar del festejo.

FETORO (Tufo, hedor)

Tre malagrabla, naŭza odoro, kiel de putro kaj simile: /Olor muy desagradable, nauseabundo, como de putrefacción y similar:

• Neeltenebla fetoro senteblis en tiu loko. /Un hedor inaguantable se sentía en ese lugar.
• Putoro estas fetora besto. /Un turón es un animal fétido.
• Mi certe ne manĝos tiun ĉi fromaĝon - ĝi ja fetoras! /Por cierto no comeré este queso - ¡si hiede!
• Tiu negoco fetoras (tute ne estas fidinda). /Ese negocio apesta (no es totalmente digno de confianza).

FIERA (Orgulloso, soberbio)

1. Konscia pri siaj veraj meritoj kaj virtoj:/Conciencia de sus verdaderos méritos y virtudes:

• La patro estis fiera pri sia bonega filo. /El padre estaba orgulloso de su buenísimo hijo.
• Ŝi fieras pri siaj muzikaj kapabloj. /Ella está orgullosa de sus capacidades musicales.
• Ili estas fiero de nia lando. /Ellos son orgullo de nuestro país.
• Li estas senfiera homo. /Él es un hombre humilde.

2. Tro taksanta siajn meritojn kaj virtojn kaj tial malŝatanta aliajn: /Que aprecia demasiado sus méritos y virtudes y por eso desprecia a los demás:

• Pro homo fiera ĝojas infero. /El infierno se alegra por un hombre soberbio.
• Ŝi fiere rigardas aliajn homojn de supre. /Ella observaba orgullosamente a los otros hombres desde arriba.
• Riĉeco estas frato de fiereco. /La riqueza es hermana del orgullo.
• Feliĉo fierigas, malfeliĉo saĝigas. /El feliz se hace orgulloso, el infeliz se hace sagaz.
• Kiu riĉiĝas, tiu fieriĝas. /Quien se hace rico, se hace orgulloso.