KONSISTI (Consistir; constar)

1. Esti kunmetita el pluraj partoj; havi kiel erojn: /Estar compuesto de varias partes; tener como partículas:

• Unu horo konsistas el sesdek minutoj. /Una hora consta de 60 minutos.
• Ĉiuj milionoj konsistas el milonoj. /Todos los millones constan de miles.
• Nun estas nova konsisto de komisiono. /Ahora hay una constitución de una comisión.
• Mi ne scias, kiuj estas la konsistaj partoj de ĉi tiu teo. /No sé cuáles son las partes constitutivas de este te.
• La ĉefaj konsistaĵoj de ĉi tiu supo estas betoj kaj terpomoj. /Las principales partes de que consta esta sopa son remolachas y papas.

2. Havi kiel ĉefan, kernan parton: /Tener como parte principal, esencial:

• Mia laboro konsistas el preparado de diversaj dokumentoj. /Mi trabajo consiste en la preparación de diversos documentos:
• Nur la intenco konsistigas la krimon. /Sólo la intención hace consistir el crimen.

SERENA (Sereno)

1. Sennuba kaj senventa: /Sin nubes y sin viento:

• La vetero estis serena. /El tiempo estaba sereno.
• La vento trankviliĝis kaj fariĝis sereno. /El viento se tranquilizó y se hizo sereno.
• Mi prenis la pluvombrelon, ĉar la ĉielo estis malserena. /Yo cogí el paraguas, porque el cielo no estaba sereno.
• Grandaj malhelaj nuboj malserenigis la ĉielon. /Grandes nubes oscuras cubrieron el cielo.

2. Kvieta sen ĉagrenoj, sen videbla antaŭtimo aŭ streĉo: /Tranquilo, sin disgustos, sin temor o tensión visible:

• Ĉiuj fidis lin - eble pro tio, ke lia vizaĝo ĉiam estis serena. /Todos confiaban en él – posiblemente porque su rostro siempre estaba sereno.
• La sereneco estis unu el ŝiaj ecoj de karaktero. /La serenidad era una de sus cualidades de carácter.
• Ili ekaŭdis bonan novaĵon kaj iliaj vizaĝoj sereniĝis. /Ellos escucharon una buena noticia, y sus rostros se serenaron.

DIVENI (Adivinar, acertar)

Malkovri per supozoj, rezonoj aŭ hazarde ion, kion oni ne jam scias: /Descubrir mediante suposiciones o al azar algo que no se sabe todavía:

• Divenu, en kiu mano estas la monero? / Adivina, ¿en qué mano está la moneda?
• Kion saĝulo ne komprenas, ofte malsaĝa divenas. /Lo que un sabio no comprende, con frecuencia un necio lo adivina.
• Tiu (kart)divenisto okupiĝas pri divenado per la ludkartoj. /Ese adivinador se ocupa de la adivinación por medio de naipes.
• Elektu divenprove - eble vi sukcesos. /Elige tratando de adivinar – tal vez aciertes.
• Laŭ mia opinio, la sorto estas nedivenebla. /En mi opinión, la suerte no es adivinable.
• Ŝi mandivenis (divenis mian estontecon laŭ la linioj de la mano) kaj diris, ke mia vivo estos longa. /Ella adivinó por  mi mano (adivinó mi futuro conforme a las líneas de la mano) y dijo que mi vida será larga.

REZONI (Razonar)

1. Logike kunmeti argumentojn kaj tiri el ili konkludon: /Componer argumentos con lógica, y sacar una conclusión de ellos:

• Vi estis tre kolera kaj ne povis ĝuste rezoni. /Estabas muy enojado y no podías razonar correctamente.
• Kiu konsilas kaj rezonas, tiu helpon ne donas. /Quien aconseja y razona, no da ayuda.
• Rezonado kaj filozofado panon ne donas. /El razonamiento y la filosofía no dan pan.
• Li neniam misrezonas (malĝuste rezonas). /Él nunca razona con lógica (razona incorrectamente).

2. Prezenti pli-malpli logikajn argumentojn por ne obei: /Presentar argumentos más o menos lógicos para no obedecer:

• La personaro ne rezonis, ĉar li estis bona direktoro. /El personal no razonaba, pues él era un buen director.
• Ne rezonadu kaj pardonpetu! / ¡No razones, pide perdón!

HEZITI (Titubear, vacilar, dudar)

Pro dubo ŝanceliĝi, halti; ne scii certe, ĉu oni faros aŭ diros ion, aŭ ne: /Por una duda, hesitar, detener: no saber con certeza si se hará o dirá algo, o no:

• Ŝi ne hezitis eĉ unu momenton kiam li proponis geedziĝi. /Ella no dudó ni siquiera un momento, cuando él le propuso matrimonio.
• Mi ne rimarkis lian heziton. /Yo no noté su vacilación.
• Via hezita parolado montris, ke vi ne bone ellernis la lingvon. /Tu conversación vacilante mostró que tu no aprendiste bien la lengua.
• Mi estas hezitema kaj tio foje kaŭzas problemojn. /Soy inseguro, y eso a veces causa problemas.
• Liaj admonoj hezitigis min. /Sus amonestaciones me hicieron titubear.
• Ni senhezite akceptis la proponon. /Nosotros aceptamos la proposición sin dudar.

TURMENTI (Atormentar, torturar)

1. Suferigi iun per kruelaj korpaj suferoj: /Hacer sufrir a alguien mediante crueles sufrimientos corporales:

• Tiu knabaĉo turmentis la katon. /Ese muchachote atormentó al gato.
• Eĉ muŝo sentas, kiam vi ĝin turmentas. /Hasta una mosca siente cuando la torturas.
• Ŝi ne eltenis la turmentojn de sia edzo. /Ella no aguantó las torturas de su marido.
• Mi ne povis rigardi, kiel vi turmentiĝas. /Yo no podía ver como te atormentas.
• Ili elturmentis tutan mian monon. /Ellos me sacaron todo mi dinero.

2. Suferigi iun per moralaj suferoj: /Hacer sufrir a alguien por medio de sufrimientos morales.

• Min turmentis la timo, ke io malbona okazis al ŝi. /Me atormenta el temor de que algo malo le ocurrió a ella.
• Kiun malĝojo ne turmentis, tiu ĝojon ne sentas. /A quien la infelicidad atormentó, alegría no siente.
• La sonĝo estis longa kaj turmenta. /El sueño era largo y torturador.
• Malbonaj pensoj turmentadas min. /Malos pensamientos me atormentan.

ŜANCELI (Hacer tambalearse)

1. Forte puŝi starantan objekton tien kaj reen tiamaniere, ke ĝi povas renversiĝi aŭ fali, aŭ ke ĝi almenaŭ ne plu firme staras: /Empujar con fuerza un objeto que está erguido, adelante y atrás, de tal manera que pueda volcarse o caer, o que al menos ya no quede firme:

• Fortega vento ŝancelis la arbojn. /Un fortísimo viento hizo tambalear los árboles.
• Li puŝis min - mi ŝanceliĝis kaj falis. /Él me empujó – me tambaleé y caí.
• La dometo, malgranda, sed forta, ne estis ŝancelata de la tempesto. /La casita, pequeña, pero fuerte, no se tambaleó por la tempestad.
• Nia boato glitis sen ŝanceliĝado. /Nuestro bote se deslizó sin tambalearse.

2. Malfortikigi, malfirmigi, endanĝerigi ion: /Debilitar, aflojar, poner en peligro algo:

• La diboĉoj de la princo ŝancelis lian tronon. /Las jaranas del príncipe pusieron en peligro su trono.
• Mia sano ekŝanceliĝis. /Mi salud comenzó a debilitarse.
• Via volo estas neŝancelebla. /Tu voluntad no se puede debilitar.
• Nia lando ne bezonas ŝanceliĝemajn politikistojn! /Nuestro país no necesita políticos endebles.

VALO (Valle)

Malalta terparto, pli-malpli ĉirkaŭita de montoj, ordinare ankaŭ baseno de rivero: /Parte baja de la tierra, más o menos rodeada de montes, ordinariamente también cuenca de un río:

• La unuaj loĝantoj lokiĝis en la valo de Nilo. /Los primeros habitantes se ubicaron en el valle del Nilo.
• Se neĝas sur la monto, estas malvarme en la valo. /Si nieva en el monte, hace frío en el valle.
• Ni sukcesis alkonduki akvon al tiu valeto. /Conseguimos conducir el agua a ese vallecito.
• Se vi iros valvoje (malsuprenire laŭ la valo), vi trovos la urbon. /Si vas por el camino del valle (bajando al valle), encontrarás la ciudad.
• Turo estas alvale de Orleano (pli malsupre en la valo ol Orleano). /La torre está situada en el valle de Orleans (más abajo que el valle de Orleans).

RIBELI (Rebelarse)

Rifuzi obei la registaron aŭ aŭtoritatan instancon: /Rehusar la obediencia a una instancia de gobierno o autoridad:

• La laboristoj de la fabriko ekribelis. /Los trabajadores de la fábrica se rebelaron.
• En ŝia voĉo sonis ribelo de virina fiereco. /En su voz sonó una rebelión de fiereza femenina.
• La estraro tute ne timas viajn ribelajn minacojn. /El gobierno no teme en absoluto tus amenazas rebeldes.
•  La ribelantoj (ribeluloj) ne volas cedi. /Los rebeldes no quieren ceder.
• Mia ribelema spirito ne intencas ĉesi ribeli. /Mi espíritu rebelde no tiene la intención de dejar de rebelarse.
• Kiu ribeligis vin kontraŭ mi? / ¿Quién te hizo rebelar contra mí?

GRACIA (Gracioso, garboso)

Bela, plaĉa per facilaj kaj harmoniaj movoj aŭ bele proporciaj formoj: /Hermoso, agradable por sus movimientos fáciles y armoniosos, o bello por sus formas proporcionadas:

• Hodiaŭ mi aĉetis tre gracian vazon./Hoy compré un jarrón muy bello.
• Li saltas gracie, kiel urso ebria. /Él salta tan graciosamente como un oso ebrio.
• Ŝi ne estis belulino, sed ŝia gracio estis tre alloga. /Ella no era una mujer hermosa, pero su gracia la hacía muy atractiva.
• Min ravas la gracieco de tiu antikva statufragmento. /La gracia de ese antiguo fragmento de estatua me cautivó.
• Ĉu vi volas diri, ke mi ne estas graciulino? / ¿Quieres decir que no soy graciosa?
• Via parolo estas sengracia. /Tu conversación no tiene gracia.

SATURI (Saturar)

1. Solvi substancon en iu fluaĵo ĝis tiu ĉi ne povas solvi pli: /Disolver una substancia en algún fluido hasta que no se pueda disolver más:

• La akvo de la Malviva Maro estas saturita de mineraloj. /El agua del Mar Muerto está saturada de minerales.

2. Plejeble plenigi per io konkreta: /Llenar lo más posible por medio de algo concreto:

• Tiun matenon sunaj radioj saturis mian ĉambron. /Los rayos solares saturaron mi habitación esta mañana.
• Mi ne povus vivi en tiu urbo pro la saturado de ĝia atmosfero per gasoj de aŭtoj. /No podría vivir en esa ciudad, por la saturación de su atmósfera con gases de autos.
• La aero saturiĝis per odoro de floroj. /El aire se saturó con el olor de las flores.

3. Plejeble plenigi per io abstrakta: /Llenar lo más posible por medio de algo abstracto:

• Malpaco saturis atmosferon. /La guerra saturó la atmósfera.
• Mi estas saturita de ĝojo! / ¡Estoy saturado de alegría!
• Ŝi jam estas supersaturita de lia agreso. /Ella está ya súper saturada por su agresión.

RAVI (Cautivar, seducir, embelesar)

Sentigi entuziasman admiron, kvazaŭ forprenante la animon el la korpo: /Hacer sentir una admiración entusiasta, como arrebatando el alma del cuerpo:

• Ŝi ĉiujn ravis per sia belega kantado. /Ella cautivó a todos con su bellísimo canto. 
• Nin ĉiam ravas, kion ni ne havas. /Siempre nos embelesa lo que no tenemos. 
• Mi renkontis rav(ant)an knabinon. /Me encontré con una seductora muchacha. 
• Post la spektaĵo ĉiuj ĝojkriis de ravo. /Después del espectáculo, todos gritaban alegremente de embeleso. 
• Li tre rave dancas. /Ella baila de manera muy cautivadora. 
• Niaj okuloj lumis de raviteco (raviĝo). /Nuestros ojos brillaban de embeleso.

EMBUSKO (Emboscada, trampa)

1. Loko, kie oni sin kaŝas por surprize ataki malamikon: /Lugar en que alguien se oculta para atacar por sorpresa a un enemigo:

• Li ial pensis, ke ili volas konduki lin en embuskon. /Por alguna razón, él pensaba que ellos querían conducirlo a una emboscada.
• Neniu scias, kie estas mia embuskejo. /Nadie sabe donde está mi trampa.

2. Sinkaŝado por surprize ataki malamikon: /Ocultamiento para atacar por sorpresa a un enemigo:

• Ni faris embuskon al ili. /Le hicimos una emboscada a ellos.
• Mi feliĉe evitis ĉiujn embuskojn kontraŭ mia sukceso. /Felizmente evité todas las emboscadas contra mi éxito.
• La rabisto embuskis kaj atendis viktimon. /El ladrón emboscó y esperó a una víctima.
• Ŝi sentis, ke en ŝia domo estas embuskuloj. /Ella sintió que en su casa hay individuos escondidos.
• La oficiro embuskigis la soldatojn. /El oficial hizo emboscar a los soldados.

KORODI (Corroer)

1. Kemie difekti la surfacon, oksidigi metalon: /Dañar con químicos la superficie, oxidar un metal:

• Akvo korodas metalojn. /El agua corroe los metales.
• Iu verŝis korodan acidon sur ĝin. /Alguien vertió un ácido corrosivo en eso.
• Mia aŭto estas protektita kontraŭ korodo. /Mi auto está protegido contra la corrosión.
• Ĉi tiu substanco estas korodaĵo. /Esta substancia es un corrosivo.
• Ĉiuj niaj tranĉiloj estas korodimunaj. /Todas nuestras cuchillas son inoxidables.

2. Iom post iom detrui, elmordi: /Destruir poco a poco, morder:

• Mi vidas, ke la ĵaluzo korodas ŝin. /Veo que los celos la corroen.
• Ĉiuj lin konas pro lia koroda ironio. /Todos lo conocen por su ironía corrosiva.

VOLVI (Enrollar, arrollar)

1. Plurfoje rondmeti ion flekseblan ĉirkaŭ io alia: /Rodear varias veces, con algo flexible, alrededor de otro cuerpo:

• Mi volvis la koltukon sur mian kolon. /Me envolví el cuello con la bufanda.
• Ŝi faris kelkajn volvaĵojn el fadenoj. /Ella hizo varias madejas de hilo.
• La kreskaĵo volviĝis ĉirkaŭ la muroj. /La enredadera se enrolló alrededor de los muros.
• Ŝi ĉirkaŭvolvis sian kolon per kelkaj tukoj. /Ella se envolvió el cuello con algunas telas.
• Li envolvas la donacon en belan paperon. /Él está envolviendo el regalo con un papel bonito.
• En la muzeo ni vidis pergamenajn rulvolvaĵojn. /En el museo vimos rollos de pergaminos.

2. Rondirigi objekton ĉirkaŭ ĝi mem: /Hacer girar un objeto alrededor de sí mismo:

• Ne volvu la paperfolion! / ¡No arrolles la hoja de papel!
• Kiel bela estas la volviĝo de ŝiaj haroj! / ¡Qué hermoso está el enrollado de sus cabellos!
• Printempe floraj burĝonoj disvolviĝas (elvolviĝas). /En primavera los brotes de las flores se desenvuelven.
• La rozarbo malvolvis siajn foliojn. /El rosal desenrolla sus hojas.